Noorbeek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Noorbeek
Norbik
Dorp in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Noorbeek
Noorbeek
Noorbeek
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Eijsden-Margraten Eijsden-Margraten
Coördinaten 50° 46′ NB, 5° 49′ OL
Algemeen
Inwoners (2008) 1147
Overig
Postcode 6255
Netnummer 043
Foto's
Sint-Brigidakerk met Heilig Hartbeeld
Sint-Brigidakerk met Heilig Hartbeeld
Sint-Brigidabron met oude wasplaats
Sint-Brigidabron met oude wasplaats
Uitzicht op Dorp Noorbeek
Uitzicht op Dorp Noorbeek
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Noorbeek (Limburgs: Norbik) is een klein dorp in de Zuid-Limburgse gemeente Eijsden-Margraten en is een van de zuidelijkst gelegen plaatsen van Nederland. Het circa 1146 inwoners tellende dorp, met beschermd dorpsgezicht, is op een 'verscholen' manier gelegen in het dal van de Noor(beek), welke in de nabijgelegen buurtschap Wesch ontspringt. De naam van deze buurtschap is ontstaan omdat bij de bron in vroeger tijden de was (de wesj) werd gespoeld. De oude openbare wasplaats is nog steeds te zien.

Patroonheilige van Noorbeek is Sint Brigida. De typisch Limburgs uitziende parochiekerk is rond het jaar 1500 in de huidige vorm ontstaan. De eerste verwijzingen naar de kerk stammen uit de 13e eeuw.

Noorbeek was de eerste gemeente in Nederland die werd bevrijd in de Tweede Wereldoorlog.

Noorbeek was voor de gemeentelijke herindeling in 1982, toen het opging in de gemeente Margraten, een zelfstandige gemeente. Vanaf 1 januari 2011 is het een onderdeel van de gemeente Eijsden-Margraten. Tegenwoordig kunnen de buurtschappen en gehuchten Bergenhuizen, Hoogcruts, Wesch, Terlinden, Vroelen Schey en een deel van Schilberg en Ulvend als onderdeel van het dorp worden gezien. Samen met de Wesch vormt de oude kern van Noorbeek een beschermd dorpsgezicht. In de buurtschap Wesch bevindt zich de Sint-Brigidabron waar het riviertje de Noor ontspringt en vlak er naast een wasplaats gesitueerd is.

Noorbeek ligt aan de grens met België en in de buurt van de Voerstreek. Aan de oostkant van Noorbeek ligt het veel bezochte dorpje Slenaken. Door o.a. de aantrekkelijke omgeving is Noorbeek een toeristische trekpleister, wandelgebied en fietsgebied. Ten zuidwesten van Noorbeek ligt het Schoppemerheide net over de grens met België. Aan de westkant van Noorbeek ligt het beschermde natuurgebied de Noorbeemden waar de beek de Noor zijn weg richting de Belgische rivier de Voer zoekt.

De beide varianten van de Mergellandroute doen Noorbeek aan. Door de ligging in het dal lopen de invalswegen van het dorp via steile hellingen (gemiddeld 10%) wat dit een uitdaging maakt voor wielrenners. In 2006 was Noorbeek het toneel voor het Nederlands kampioenschap Mountainbike. Ook in 2007, 2009 en 2011 vond dit evenement in Noorbeek plaats. In 2008 werd er de voorlaatste wedstrijd van de Beneluxcup Mountainbike gehouden.

Geschiedenis[bewerken]

  • Noorbeek maakte deel uit van het graafschap Dalhem.
  • Op 12 september 1944 werd de gemeente Noorbeek, na Mesch, de tweede Nederlandse gemeente die bevrijd werd door de geallieerden. Een van de betrokken divisies was de 30ste Infanterie Divisie (Old Hickory).
  • Op dezelfde dag sneuvelde Roy L. Booher tijdens de bevrijding van Noorbeek. Hij diende in het 119e Regiment. In Onderschey is ongeveer op de plek waar hij sneuvelde een monument ter nagedachtenis aan hem opgericht.

Sint Brigida-den[bewerken]

In Noorbeek gaat men ieder jaar op de tweede zaterdag na pasen een Sint Brigida-den halen. In 1634 beloofden de toenmalige inwoners van Noorbeek aan Sint Brigida ieder jaar een den te zullen halen en voor haar kapel te zullen plaatsen, als de veeziekte die Noorbeek en omgeving teisterde zou verdwijnen. De veeziekte verdween en het vee werd gespaard en zo wordt er sinds 1634 door de inwoners van Noorbeek trouw aan deze belofte voldaan. Ter ere van hun beschermvrouwe, de patrones van vee en parochie, ter iere van Sint Briej.

Aan de jonkheid Sancta Brigida deze eervolle taak om de Sint Brigida den te kappen en naar het dorp te brengen. Dit gebeurt met een dennewagen en ongeveer dertig (trek)paarden. De 'jonkheid' (ongehuwde jongemannen) organiseert deze traditie ieder jaar opnieuw. Om 06:00 uur wordt de oude den uitgegraven en neergelaten. Vervolgens worden vanaf 09:00 uur de paarden ingespannen vanaf de Pley en vertrokken naar de eerste stop bij Café Tinus. Bij deze voormalige smidse worden volgens de traditie de wielen van de dennewagen gesmeerd, na deze korte stop wordt vertrokken richting het bos waar de nieuwe den op de wagen geladen zal worden door de jonkheid.

Een kleine groep van de jonkheid 'de kappers' is al eerder in de morgen naar het bos vertrokken. Hier wordt de nieuwe Brigida den door de pastoor gezegend en door de aanwezige leden gekapt met bijlen. Als de den krakend ter aarde is gestort wordt deze het bos uit gemanoeuvreerd en met een trekbal naar de plaats gebracht waar de stoet met paarden en de dennewagen ook zullen arriveren. Als de nieuwe Brigida den door de jonkheid met lange houten palen 'stiepen' op de wagen is geladen wordt vertrokken terug naar Noorbeek.

Op de terugweg wordt er gestopt bij ieder café in de gehuchten Schilberg en Hoogcruts en in het dorp. Op het gehucht Hoogcruts worden de paarden nog eens extra versierd met van crêpepapier gemaakte rozen en slingers. Rond 19:50 uur komt de stoet aan bij de Pley waar de paarden worden uitgespannen op één paard na, waarna alle uitgespannen paarden een ere ronde om de kerk lopen. Ondertussen gaan de leden die voor de laatste keer meegaan op de den zitten. Als de kapitein op zijn hoorn blaast dan vertrekt het laatste paard naar het gat waar de den in geplaatst moet worden. De leden die voor de laatste keer meegaan springen van de den af en worden opgevangen en omhoog gegooid en bedankt voor hun bewezen diensten. Dan is de taak van de ongetrouwde mannen gedaan en nemen de getrouwde mannen het over, zij zetten de den recht. Dat gebeurt met 'sjtiepen. De den staat meestal tussen 23:00 en 24:00 uur recht.

Geboren[bewerken]

  • Pierre Lardinois (1924-1987), politicus
  • Bep (Barbara Joséphine) Mergelsberg (30 april 1957) schrijfster, dichteres, columniste in 't Norbiks en Nederlands

Bekende Noorbekenaren[bewerken]

Verenigingen[bewerken]

  • Jonkheid Sancta Brigida Noorbeek
  • Zangkoor de Eendracht
  • Harmonie Berggalm
  • Schutterij Sint Brigida
  • VV Noorbeek
  • Jeugd en Jongerenwerk Pandores
  • Ouderenvereniging
  • Zij actief Noorbeek
  • Ruiterclub de Noor

Zie ook[bewerken]


Externe links[bewerken]