Prix de Rome

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Prix de Rome (Frans voor Prijs van Rome) is een prestigieuze aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en architecten, oorspronkelijk bestaande uit een studiereis naar Rome, die in 1663 in Frankrijk is ingesteld en later door andere landen is overgenomen en beschikbaar wordt gesteld in de disciplines architectuur, beeldhouwkunst, compositie, grafiek en schilderkunst.

Oorsprong[bewerken]

Vanaf het begin van de 16e eeuw geldt de klassieke oudheid als bakermat van de Europese kunst. Voor de meeste Noord-Europese kunstenaars ontbraken echter de mogelijkheden om het klassieke Rome te bezoeken. Koning Lodewijk XIV besloot dat Franse kunstenaars de kunstuitingen uit die periode met eigen ogen moesten kunnen bekijken en bestuderen. Daarom stelde de door hem opgerichte Académie Royale de Peinture et de Sculpture in 1666 de Prix de Rome in. De prijs bestond uit een geldbedrag (stipendium) waarmee de winnaar vier jaar in Rome kon werken aan de Académie de France, die toen was gevestigd in de Villa Medici. Er waren ook "Tweede Prijzen", die de winnaars toelieten om in dezelfde academie te werken, maar voor een kortere tijd.

De prijs was in Frankrijk zeer gewild. Eugène Delacroix, Édouard Manet, Edgar Degas en Maurice Ravel hebben tevergeefs getracht de Prix de Rome te bemachtigen. Peter Benoit is het wel gelukt. Hector Berlioz heeft vijf pogingen nodig gehad om de prijs te bemachtigen. Nadat Jacques-Louis David drie jaar op rij had gefaald, overwoog hij zelfmoord.

Wie dit diploma in de eerste helft van de 20e eeuw wilde bekomen moest hiertoe een drietal weken in afzondering om er een eigen kunstwerk te ontwerpen en volledig af te werken, zonder enig contact met de buitenwereld. Voor de muziek bestond het examen uit het schrijven van een fuga.

In 1968 werd de oorspronkelijke Franse Prix de Rome door André Malraux afgeschaft.

Sinds 1968 wordt deze prijs in diverse landen, waaronder België, Nederland en Canada, uitgereikt aan kunstenaars die waardig geacht worden deze prijs als aanmoediging te ontvangen.

Nederland[bewerken]

In Nederland bestaat sinds 1807 onder de naam Prix de Rome een aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en architecten. De prijs werd door Lodewijk Napoleon in het Koninkrijk Holland ingevoerd. In 1817 bevestigde Koning Willem I het bestaan van de prijs, als onderdeel van de oprichting van een "Koninklijke Akademie" in Amsterdam en Antwerpen. De academies moesten per jaar een wisselend systeem van concoursen organiseren voor het winnen van een reis naar Rome, de zogenaamde "Groote Prijs". Het duurde echter tot 1823 voordat men deze wedstrijd voor het eerst zou organiseren.

Minister Thorbecke hief de prijs in 1851 op, maar in de Wet op de Rijksacademie van 26 mei 1870 legde Koning Willem III de prijs weer officieel vast. De verantwoordelijkheid voor handhaving van bepalingen en spelregels berust sindsdien bij de directeur van de Rijksakademie van Beeldende Kunsten.

De prijs werd uitgereikt op het gebied van de Schone Kunsten en van de Schone Bouwkunst. Men kende een eerste en een tweede prijs, bestaande uit een gouden en een zilveren "eerepenning". Vanaf 1884 ontving de winnaar van het goud bovendien jaarlijks een stipendium van twaalfhonderd gulden.

Het doel van de Prix de Rome bleef ongewijzigd: de prijs moedigde met een grote geldprijs jonge beeldend kunstenaars en architecten aan in hun ontwikkeling, bij voorkeur met een internationale oriëntatie. Ook de drie fasen bleven gehandhaafd: na een voorronde (de wedstrijd) volgde de eindronde, een werkperiode voor de vier genomineerden in de Rijksacademie. Het werk dat in deze periode werd gemaakt was de basis voor de eindbeoordeling en werd daarna gepresenteerd in een tentoonstelling en een publicatie. Veel aandacht ging uit naar de processen die tot deze resultaten leidden, zowel bij de genomineerde kunstenaars als bij de jury's.

In 1985 werd de opzet van de Prix de Rome - gelijktijdig met de reorganisatie van de Rijksacademie - gewijzigd. Het prijzengeld werd verhoogd en meer kunstenaars werden in de gelegenheid gesteld deel te nemen. Stimulering van de artistieke ontwikkeling in een internationale context stond nog steeds centraal. De Prix de Rome was opgezet als een wedstrijd en kende een cyclus van vijf jaar, waarin tien terreinen van beeldende kunst en architectuur steeds paarsgewijs aan bod kwamen:

  • 1 - Tekenen - Grafiek
  • 2 - Schilderen - Theater/Beeldende Kunst
  • 3 - Architectuur - Stedenbouw & Landschapsarchitectuur
  • 4 - Fotografie - Film & Video
  • 5 - Beeldhouwen - Beeldende Kunst en Publieke Ruimte

Met ingang van 2006 heet de prijs "Prix de Rome.nl" en bestaat nog slechts in twee categorieën: Beeldende Kunst en Architectuur.

Mondriaan Fonds[bewerken]

Per 1 januari 2013 werd de organisatie van de Prix de Rome overgedragen aan het Mondriaan Fonds. Het doel van de prijs bleef ongewijzigd, maar de systematiek is enigszins aangepast. De open inschrijving is vervangen door een systeem waarbij kunstenaars worden voorgedragen door 35 scouts die elk twee namen kunnen voordragen. De jury selecteert uit de maximaal 70 voorgedragen kandidaten een shortlist van 4 kunstenaars die ieder een werkbudget van € 7500 ontvangen. Elke kunstenaar heeft 5 maanden de tijd om nieuw werk te maken waarop hij uiteindelijk door de jury zal worden beoordeeld. De winnaar ontvangt een bedrag van € 40.000 en een werkperiode in de American Academy in Rome. De prijs en de organisatie worden door het Mondriaan Fonds gefinancierd.

Overzicht van winnaars van de Nederlandse Prix de Rome[bewerken]

1807 - 1984[bewerken]

1985 - 2013[bewerken]

N.B.: In 2000 werd geen prijs uitgereikt.

jaar soort 1e prijs 2e prijs basisprijs 1 basisprijs 2
1985 Schilderen Marien Schouten Berend Hoekstra Marc Mulders Maarten van der Ploeg
1985 Beeldhouwen Leo Vroegindeweij Cor van Dijk Niek Kemps Marc Ruygrok
1986 Architectuur Wim van den Bergh Koen van Velsen Peter Defesche Guido Swart
1986 Stedenbouw en landschapsarchitectuur Rik van Dolderen Harm Veenenbos Paul van Beeck Mathieu Derckx
1987 Beeldhouwen Jan van de Pavert Berend Strik Hans van Houwelingen Hans van Meeuwen
1987 Kunst en Publieke Ruimte Jan van den Dobbelsteen - - -
1988 Grafiek Erik Andriesse Ludo Slagmolen Jan Schoenmakers Willem Oorebeek
1988 Grafische Vormgeving Brian Meijers Mevis & Van Deursen Wim den Hertog Lex Reitsma
1989 Schilderen Bettie van Haaster Rob Birza Lisa Couwenbergh W.J.M. Kok
1989 Beeldende Kunst/Theater - - Peter Baren
Sanne Danz
Hans Klasema
Erik Kouwenhoven
1990 Stedenbouw en landschapsarchitectuur Adriaan Geuze Wilke Diekema
1990 Architectuur Bert Dirrix Roberto Meyer Rik Lagerwaard
1991 Fotografie - Romy Finke Korrie Besems Claudia Kölgen
Bob Negrijn
1991 Film & Video - - Jozef van der Heijden René Hazekamp
Bill Spinhoven
1992 Beeldhouwen Karin Arink Tom Claassen Joep van Lieshout Marlene Staals
1992 Kunst en Publieke Ruimte Suchan Kinoshita Mark Manders Noor de Rooy Marijke van Warmerdam
1993 Tekenen Paul Klemann Bernadette Beunk David Bade -
1993 Grafische vormgeving Hewald Jongenelis Wapke Feenstra Britta Huttenlocher Remco Vlaanderen
1994 Schilderen Ed Gebski Avery Preesman Michael Raedecker Robert Zandvliet
1994 Beeldende Kunst/Theater Ida Lohman Yvonne Dröge Wendel Bart Gorter -
1995 Architectuur Rob Hootsmans - Jen Alkema
Moriko Kira
Reinier Ubels
1995 Stedenbouw en landschapsarchitectuur Branimir Medic - Pero Puljiz
Erwin Bot
Joost van Hezewijk
1996 Fotografie Paul Kooiker Hans Wijninga Desiree Dolron Astrid Hermes
1996 Film & Video - Imogen Stidworthy Marieke van der Lippe Jeroen de Rijke
Willem de Rooij
Jeroen Eisinga
1997 Beeldhouwen Femke Schaap Erzsébet Baerveldt Úna Henry Theo van Meerendonk
1997 Kunst en Publieke Ruimte Alicia Framis Erik Weeda Birthe Leemeijer Sjaak Langenberg
1998 Tekenen Paul Nassenstein Mariëtte Renssen Walter van Broekhuizen Marc Nagtzaam
1998 Grafische vormgeving Agata Zwierzyñska Bibo Rinke Nijburg Thomas Buxó
1999 Schilderen Charlotte Schleiffert Erik van Lieshout Gé-Karel van der Sterren Gijs Frieling
1999 Beeldende Kunst/Theater Cees Krijnen Germaine Kruip Jennifer Tee -
2000 geen wedstrijd
2001 Architectuur Gianni Cito Theo Hauben Marion Regitko Fjodor Richter
2001 Stedenbouw en landschapsarchitectuur John Lonsdale Jago Van Bergen Nikol Dietz Paul Toornend
2002 Fotografie Elspeth Diederix Cuny Janssen Thomas Manneke Carla van de Puttelaar
2002 Film/Video Igor Sevcuk Jasper van den Brink Diana Ramaekers Saskia Olde Wolbers
2003 Beeldhouwen Ryan Gander Erik Olofsen Folkert de Jong Helmut Dick
2004 Tekenen en Grafiek (eenmalig 2 disciplines samengevoegd) Mariana Castillo Deball Derk Thijs Anant Joshi Marijn van Kreij
2005 Beeldende Kunst Lonnie van Brummelen Yael Bartana Esther Tielemans Kan Xuan
2006 Architectuur Ronald Rietveld Daan Petri Eva Pfannes Bas Princen
Milica Topalovic
2007 Fotografie Viviane Sassen Sung Hwan Kim Claire Harvey Maartje Korstanje
2008 geen wedstrijd
2009 Beeldende Kunst Nicoline van Harskamp Rossella Biscotti Ólafur Ólafsson
Libia Castro
Sara Rajaei
2010 Architectuur Olv Klijn Jeroen Steenvoorden
Jeroen Spee
Johan Selbing
Anouk Vogel
Thijs van Bijsteveldt
Oana Rades
2011 Beeldende Kunst Pilvi Takala Vincent Vulsma Priscila Fernandes Ben Pointeker
2013 Beeldende Kunst Falke Pisano Remco Torenbosch* Christian Friedrich* Ola Vasiljeva*

(* gedeelde 2e plaats)

België[bewerken]

Na de scheiding tussen Nederland en België werd vanaf 1832 een Belgische Prix de Rome uitgereikt door de Belgische regering. Er waren wedstrijden voor kunstschilders, grafici, beeldhouwers en architecten (in principe kwam elke discipline om de drie jaar aan bod, beeldhouwkunst echter om de vier jaar) en -los daarvan- voor musici. Winnaars waren onder anderen:

Externe link[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Deelnemers aan de "Prijs van Rome" 1819-1921, Antwerpen, 1973.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Muurvast & gebeiteld - Beeldhouwkunst in de bouw 1840-1940, Ype Koopmans, 1997 NAi Uitgevers Rotterdam, ISBN 90-5662-076-2
  2. RKD
  3. Buiteninbeeld.nl, buste van Kardinaal van Rossum
  4. Collectie van der Kop
  5. ICN
  6. Emmy Eerdmans - Tussen oog en hand, M. Heinen/E. Eerdmans, uitg. Boom 2001, ISBN 9058750353