Prix de Rome
De Prix de Rome (Frans voor Prijs van Rome) is een prestigieuze aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en architecten, oorspronkelijk bestaande uit een studiereis naar Rome, die in 1663 in Frankrijk is ingesteld en later door andere landen is overgenomen en beschikbaar wordt gesteld in de disciplines architectuur, beeldhouwkunst, compositie, grafiek en schilderkunst.
Inhoud |
[bewerken] Oorsprong
Vanaf het begin van de zestiende eeuw geldt de klassieke oudheid als bakermat van de Europese kunst. Voor de meeste Noord-Europese kunstenaars ontbraken echter de mogelijkheden om het klassieke Rome te bezoeken. Koning Lodewijk XIV besloot dat Franse kunstenaars de kunstuitingen uit die periode met eigen ogen moesten kunnen bekijken en bestuderen. Daarom stelde de door hem opgerichte Académie Royale de Peinture et de Sculpture in 1666 de Prix de Rome in. De prijs bestond uit een geldbedrag (stipendium) waarmee de winnaar vier jaar in Rome kon werken aan de Académie de France, die toen was gevestigd in de Villa Medici. Er waren ook "Tweede Prijzen", die de winnaars toelieten om in dezelfde academie te werken, maar voor een kortere tijd.
De prijs was in Frankrijk zeer gewild. Eugène Delacroix, Édouard Manet, Edgar Degas en Maurice Ravel hebben tevergeefs getracht de Prix de Rome te bemachtigen. Peter Benoit is het wel gelukt. Hector Berlioz heeft vijf pogingen nodig gehad om de prijs te bemachtigen. Nadat Jacques-Louis David drie jaar op rij had gefaald, overwoog hij zelfmoord.
Wie dit diploma in de eerste helft van de 20e eeuw wilde bekomen moest hiertoe een drietal weken in afzondering om er een eigen kunstwerk te ontwerpen en volledig af te werken, zonder enig contact met de buitenwereld. Voor de muziek bestond het examen uit het schrijven van een fuga.
In 1968 werd de oorspronkelijke Franse Prix de Rome door André Malraux afgeschaft.
Sinds 1968 wordt deze prijs in diverse landen, waaronder België, Nederland en Canada, uitgereikt aan kunstenaars die waardig geacht worden deze prijs als aanmoediging te ontvangen.
[bewerken] Nederland
In Nederland bestaat sinds 1807 onder de naam Prix de Rome een aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en architecten. De prijs werd door Lodewijk Napoleon in het Koninkrijk Holland ingevoerd. In 1817 bevestigde Koning Willem I het bestaan van de prijs, als onderdeel van de oprichting van een "Koninklijke Akademie" in Amsterdam en Antwerpen. De academies moesten per jaar een wisselend systeem van concoursen organiseren voor het winnen van een reis naar Rome, de zogenaamde "Groote Prijs". Het duurde echter tot 1823 voordat men deze wedstrijd voor het eerst zou organiseren.
Minister Thorbecke hief de prijs in 1851 op, maar in de Wet op de Rijksacademie van 26 mei 1870 legde Koning Willem III de prijs weer officieel vast. De verantwoordelijkheid voor handhaving van bepalingen en spelregels berust sindsdien bij de directeur van de Rijksakademie van Beeldende Kunsten.
De prijs werd uitgereikt op het gebied van de Schone Kunsten en van de Schone Bouwkunst. Men kende een eerste en een tweede prijs, bestaande uit een gouden en een zilveren "eerepenning". Vanaf 1884 ontving de winnaar van het goud bovendien jaarlijks een stipendium van twaalfhonderd gulden.
Het doel van de Prix de Rome bleef ongewijzigd: de prijs moedigde met een grote geldprijs jonge beeldend kunstenaars en architecten aan in hun ontwikkeling, bij voorkeur met een internationale oriëntatie. Ook de drie fasen bleven gehandhaafd: na een voorronde (de wedstrijd) volgde de eindronde, een werkperiode voor de vier genomineerden in de Rijksacademie. Het werk dat in deze periode werd gemaakt was de basis voor de eindbeoordeling en werd daarna gepresenteerd in een tentoonstelling en een publicatie. Veel aandacht ging uit naar de processen die tot deze resultaten leidden, zowel bij de genomineerde kunstenaars als bij de jury's.
In 1985 werd de opzet van de Prix de Rome - gelijktijdig met de reorganisatie van de Rijksacademie - gewijzigd. Het prijzengeld werd verhoogd en meer kunstenaars werden in de gelegenheid gesteld deel te nemen. Stimulering van de artistieke ontwikkeling in een internationale context stond nog steeds centraal. De Prix de Rome was opgezet als een wedstrijd en kende een cyclus van vijf jaar, waarin tien terreinen van beeldende kunst en architectuur steeds paarsgewijs aan bod kwamen:
- 1 - Tekenen - Grafiek
- 2 - Schilderen - Theater/Beeldende Kunst
- 3 - Architectuur - Stedenbouw & Landschapsarchitectuur
- 4 - Fotografie - Film & Video
- 5 - Beeldhouwen - Beeldende Kunst en Publieke Ruimte
Met ingang van 2006 heet de prijs "Prix de Rome.nl" en bestaat nog slechts in twee categorieën: Beeldende Kunst en Architectuur.
[bewerken] Overzicht van winnaars van de Nederlandse Prix de Rome
[bewerken] 1807-1984
- 1823 - Louis Royer (beeldhouwkunst)
- 1884 - Jacobus van Looy en Jan Dunselman (beiden schilderkunst)
- 1885 - Pier Pander (beeldhouwkunst)
- 1887 - Johannes Hendrik Philip Wortman (beeldhouwkunst), Paulus Philippus Rink (schilderkunst)
- 1888 - Ed Jacobs (beeldhouwkunst)
- 1890 - Henri Goovaerts (schilderkunst)
- 1899 - Frederik Helle[1] en Julie Mijnssen (beeldhouwkunst)
- 1900 - F.J. Buchel (bouwkunst)
- 1901 - J.H.W. Leliman (bouwkunst), Herman Gouwe (schilderkunst)
- 1902 - Frederik Engel Jeltsema (beeldhouwkunst)
- 1904 - Jan Sluijters (schilderkunst)
- 1905 - Kees Smout (beeldhouwkunst)
- 1907 - Tjeerd Bottema (beeldhouwkunst)
- 1908 - Bon Ingen-Housz (beeldhouwkunst)
- 1909 - D.F. Slothouwer (bouwkunst)
- 1910 - Frans Hogerwaard
- 1911 - Theo van Reijn
- 1914 - Gerard Hoppen[2]
- 1917 - Charles Vos
- 1918 - H.P.J. de Vries
- 1922 - Charles Eyck
- 1923 - Frits van Hall (beeldhouwkunst)
- 1924 - Johannes Petrus Leonardus Hendriks
- 1925 - Antonius Luske
- 1926 - Jobs Wertheim
- 1928 - Cornelis van Eesteren
- 1931 - Han van der Kop
- 1932 - Nel Klaassen[3]
- 1934 - Gerrit Bolhuis (beeldhouwkunst) en Jan Hul (schilderkunst)
- 1935 - Arthur Staal
- 1938 - Niel Steenbergen
- 1941 - Piet Schoenmakers
- 1940 - Johan Limpers
- 1942 - Jan Sleper
- 1946 - Cor Hund
- 1947 - Marius de Leeuw
- 1948 - Jan Sleper
- 1952 - Auke Hettema
- 1953 - Hans IJdo (beeldhouwkunst) en Ad Dekkers (schilderkunst)
- 1955 - Ek van Zanten
- 1957 - Emmy Eerdmans[4]
- 1958 - Wim Quist
- 1959 - Gooitzen de Jong
- 1961 - Frank Letterie
- 1962 - Piet Blom
- 1966 - Carel Weeber
- 1973 - Els van Rees-Burger
- 1979 - Martin van de Laar
[bewerken] Vanaf 1985
N.B.: In 2000 werd geen prijs uitgereikt.
| jaar | soort | 1e prijs | 2e prijs | basisprijs 1 | basisprijs 2 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1985 | Schilderen | Marien Schouten | Berend Hoekstra | Marc Mulders | Maarten van der Ploeg |
| 1985 | Beeldhouwen | Leo Vroegindeweij | Cor van Dijk | Niek Kemps | Marc Ruygrok |
| 1986 | Architectuur | Wim van den Bergh | Koen van Velsen | Peter Defesche | Guido Swart |
| 1986 | Stedenbouw en landschapsarchitectuur | Rik van Dolderen | Harm Veenenbos | Paul van Beeck | Mathieu Derckx |
| 1987 | Beeldhouwen | Jan van de Pavert | Berend Strik | Hans van Houwelingen | Hans van Meeuwen |
| 1987 | Kunst en Publieke Ruimte | Jan van den Dobbelsteen | - | - | - |
| 1988 | Grafiek | Erik Andriesse | Ludo Slagmolen | Jan Schoenmakers | Willem Oorebeek |
| 1988 | Grafische Vormgeving | Brian Meijers | Mevis & Van Deursen | Wim den Hertog | Lex Reitsma |
| 1989 | Schilderen | Bettie van Haaster | Rob Birza | Lisa Couwenbergh | W.J.M. Kok |
| 1989 | Beeldende Kunst/Theater | - | - | Peter Baren Sanne Danz |
Hans Klasema Erik Kouwenhoven |
| 1990 | Stedenbouw en landschapsarchitectuur | Adriaan Geuze | Wilke Diekema | ||
| 1990 | Architectuur | Bert Dirrix | Roberto Meyer | Rik Lagerwaard | |
| 1991 | Fotografie | - | Romy Finke | Korrie Besems | Claudia Kölgen Bob Negrijn |
| 1991 | Film & Video | - | - | Jozef van der Heijden | René Hazekamp Bill Spinhoven |
| 1992 | Beeldhouwen | Karin Arink | Tom Claassen | Joep van Lieshout | Marlene Staals |
| 1992 | Kunst en Publieke Ruimte | Suchan Kinoshita | Mark Manders | Noor de Rooy | Marijke van Warmerdam |
| 1993 | Tekenen | Paul Klemann | Bernadette Beunk | David Bade | - |
| 1993 | Grafische vormgeving | Hewald Jongenelis | Wapke Feenstra | Britta Huttenlocher | Remco Vlaanderen |
| 1994 | Schilderen | Ed Gebski | Avery Preesman | Michael Raedecker | Robert Zandvliet |
| 1994 | Beeldende Kunst/Theater | Ida Lohman | Yvonne Dröge Wendel | Bart Gorter | - |
| 1995 | Architectuur | Rob Hootsmans | - | Jen Alkema Moriko Kira |
Reinier Ubels |
| 1995 | Stedenbouw en landschapsarchitectuur | Branimir Medic | - | Pero Puljiz Erwin Bot |
Joost van Hezewijk |
| 1996 | Fotografie | Paul Kooiker | Hans Wijninga | Desiree Dolron | Astrid Hermes |
| 1996 | Film & Video | - | Imogen Stidworthy | Marieke van der Lippe | Jeroen de Rijke Willem de Rooij Jeroen Eisinga |
| 1997 | Beeldhouwen | Femke Schaap | Erzsébet Baerveldt | Úna Henry | Theo van Meerendonk |
| 1997 | Kunst en Publieke Ruimte | Alicia Framis | Erik Weeda | Birthe Leemeijer | Sjaak Langenberg |
| 1998 | Tekenen | Paul Nassenstein | Mariëtte Renssen | Walter van Broekhuizen | Marc Nagtzaam |
| 1998 | Grafische vormgeving | Agata Zwierzyñska | Bibo | Rinke Nijburg | Thomas Buxó |
| 1999 | Schilderen | Charlotte Schleiffert | Erik van Lieshout | Gé-Karel van der Sterren | Gijs Frieling |
| 1999 | Beeldende Kunst/Theater | Cees Krijnen | Germaine Kruip | Jennifer Tee | - |
| 2001 | Architectuur | Gianni Citto | Theo Hauben | Marion Regitko | Fjodor Richter |
| 2001 | Stedenbouw en landschapsarchitectuur | John Lonsdale | Jago Van Bergen | Nikol Dietz | Paul Toornend |
| 2002 | Fotografie | Elspeth Diederix | Cuny Janssen | Thomas Manneke | Carla van de Puttelaar |
| 2002 | Film/Video | Igor Sevcuk | Jasper van den Brink | Diana Ramaekers | Saskia Olde Wolbers |
| 2003 | Beeldhouwen | Ryan Gander | Erik Olofsen | Folkert de Jong | Helmut Dick |
| 2004 | Tekenen en Grafiek (eenmalig 2 disciplines samengevoegd) | Mariana Castillo Deball | Derk Thijs | Anant Joshi | Marijn van Kreij |
| 2005 | Beeldende Kunst | Lonnie van Brummelen | Yael Bartana | Esther Tielemans | Kan Xuan |
| 2006 | Architectuur | Ronald Rietveld | Daan Petri | Eva Pfannes | Bas Princen Milica Topalovic |
| 2007 | Fotografie | Viviane Sassen | Sung Hwan Kim | Claire Harvey | Maartje Korstanje |
| 2009 | Beeldende Kunst | Nicoline van Harskamp | Rossella Biscotti | Ólafur Ólafsson Libia Castro |
Sara Rajaei |
| 2010 | Architectuur | Olv Klijn | Jeroen Steenvoorden Jeroen Spee |
Johan Selbing Anouk Vogel |
Thijs van Bijsteveldt Oana Rades |
[bewerken] België
Na de scheiding tussen Nederland en België werd vanaf 1832 een Belgische Prix de Rome uitgereikt door de Belgische regering. Er waren wedstrijden voor kunstschilders, grafici, beeldhouwers en architecten (in principe kwam elke discipline om de drie jaar aanbod) en -los daarvan- voor musici. Winnaars waren onder andere:
- 1821 - Jean-Baptiste Maes (schilderkunst)
- 1832 - Antoine Wiertz
- 1834 - Gustave De Man (architectuur)
- 1836 - Jozef Geefs
- 1843 - Victor Lagye
- 1844 - Adolphe Ombrecht (architectuur)
- 1847 - Jacques-Nicolas Lemmens (muziek)
- 1847 - Joseph Stallaert (schilderkunst)
- 1848 - Corneille-Joseph Bal (graveerkunst)
- 1849 - Félix Laureys (architectuur)
- 1852 - Ferdinand Pauwels (schilderkunst)
- 1855 - Gustave Biot (graveerkunst)
- 1858 - Jean-Louis Baeckelmans (architectuur)
- 1861 - Eugène Copman (graveerkunst)
- 1862 - Louis Delacenserie (architectuur)
- 1864 - Jean-François Deckers (beeldhouwkunst)
- 1865 - André Hennebicq (schilderkunst)
- 1867 - Louis Joseph Lebrun
- 1870 - Xavier Mellery (schilderkunst)
- 1874 - François-Henri Lauwers (graveerkunst)
- 1876 - Edward de Jans ( schilderkunst)
- 1877 - Edgar Tinel (muziek)
- 1877 - Julien Dillens (beeldhouwkunst)
- 1878 - Edward de Jans ( schilderkunst)
- 1886 - Constant Montald
- 1887 - Charles De Wulf (architectuur)
- 1890 - Arthur Verhelle (architectuur)
- 1894 - Victor-Louis Dehaen (beeldhouwkunst)
- 1895 - Jean Delville (schilderkunst)
- 1896 - Augustin Cols (architectuur)
- 1896 - Arthur Sterck (graveerkunst)
- 1900 - François Huygelen (beeldhouwkunst)
- 1901 - Victor Dieu (graveerkunst)
- 1903 - Livin Ferdinand Gysen (beeldhouwkunst)
- 1905 - Servais Mayne (architectuur)
- 1906 - Alfred-Florent Duriau (graveerkunst)
- 1909 - Robert Herberigs (muziek)
- 1910 - Jean-Baptiste Colin (schilderkunst)
- 1911 - Joseph Huygh (architectuur)
- 1911 - Louis Buisseret (graveerkunst)
- 1914 - Joseph Smolderen (architectuur)
- 1920 - Max Van Dyck, (schilderkunst, schilders onder 31 jr) , Alfons Blomme, (schilderkunst, schilders van 31 - 35 jaar)
- 1921 - Augustin-François Bernard (architectuur)
- 1927 - Jan Lauwers (architectuur)
- 1932 - Jean Boedts (graveerkunst)
- 1932 - Willy Kreitz (graveerkunst)
- 1933 - Jozef-Louis Stynen (architectuur)
- 1933 - Prosper Van Eechaute (muziek)
- 1935 - Alphonse Darville (graveerkunst)
- 1936 - Victor Blommaert (architectuur)
- 1937 - Jan Cobbaert (schilderkunst)
- 1937 - Jean De Middeleer (muziek)
- 1938 - Mark Macken (beeldhouwkunst)
- 1939 - Leo De Budt (schilderkunst)
- 1940 - Gustave Camus (schilderkunst)
- 1941 - Maurits De Vocht (architectuur)
- 1943 - Henri Brasseur (schilderkunst)
- 1943 - Jean Louel (muziek)
- 1944 - Albert Baisieux (graveerkunst)
- 1944 - Lode Eyckermans (graveerkunst)
- 1945 - Marcel Quinet (muziek)
- 1946 - Jos De Maegd (schilderkunst)
- 1953 - Joseph Braun (graveerkunst)
- 1956 - Olivier Strebelle (graveerkunst)
- 1959 - Jacqueline Fontyn (muziek)
- 1961 - Alfons Van Meirvenne (graveerkunst)
- 1961 - Jacques Leduc (muziek)
- 1965 - Frederik Van Rossum (muziek)
- 1967 - Paul Schellekens (architectuur)
- 1974 - Serge Gangolf (graveerkunst)
[bewerken] Externe link
[bewerken] Literatuur
- Deelnemers aan de "Prijs van Rome" 1819-1921, Antwerpen, 1973.
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Muurvast & gebeiteld - Beeldhouwkunst in de bouw 1840-1940, Ype Koopmans, 1997 NAi Uitgevers Rotterdam, ISBN 90-5662-076-2
- ↑ Buiteninbeeld.nl, buste van Kardinaal van Rossum
- ↑ ICN
- ↑ Emmy Eerdmans - Tussen oog en hand, M. Heinen/E. Eerdmans, uitg. Boom 2001, ISBN:9058750353
