Tiengemeten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tiengemeten
Eiland van Nederland
Locatie
Locatie
Land Nederland
Locatie Haringvliet, gemeente Korendijk
Coördinaten 51° 44′ NB, 4° 19′ OL
Algemeen
Oppervlakte 10,5 km²
Inwoners 11 (1 inw inw/km²)
Landgebruik natuurgebied
I think its gonna rain today.jpg
Topografische kaart van Tiengemeten, maart 2014

Tiengemeten is een eiland in de provincie Zuid-Holland. Het werd bij de gemeentelijke herindeling in 1984 deel van de gemeente Korendijk, maar was voor die tijd gesplitst tussen Goudswaard en Zuid-Beijerland. De naam duidt op de grootte: een gemet is een oude landmaat van ruim 0,4 hectare. Tiengemeten is 7 km lang en 2 km breed. De maat van het eiland en de naam zijn nu dus niet meer met elkaar in overeenstemming: 10 gemeten is ongeveer 4 hectare, wat wil zeggen: een stuk van 100 bij 400 meter. Het eiland was oorspronkelijk grotendeels verpacht aan boeren. Sinds 1997 wordt het door Natuurmonumenten beheerd als nat natuurgebied.

Geschiedenis[bewerken]

Tiengemeten is ontstaan als zandplaat in het Haringvliet en is in de loop van de eeuwen uitgegroeid tot een eiland. In 1668 werd door de staten van Holland en West-Friesland het eiland in erfpacht gegeven aan twee heren uit Den Haag en werd het eerste gedeelte ingepolderd[1]. Hierna wisselde het eiland nog een aantal keer van eigenaar. Lange tijd was het eiland in bezit van de familie van Brienen.[2]

Het Haringvliet was van oudsher de toegangspoort vanaf de Noordzee naar de havenplaatsen Dordrecht, Rotterdam en Delft. Van 1805 tot 1939 werden schepen, die naar De Oost waren geweest, soms tot enkele maanden in quarantaine voor anker bij het eiland Tiengemeten. Hiervoor was een deel van het eiland afgesloten van de rest.[2]

Het eiland was oorspronkelijk geheel in gebruik voor akkerbouw en kende in op het drukste moment rond de 180 personen.[2][3], maar dit nam vanaf de jaren 50 snel af. Het bezit ging over van baggeraar en bouwbedrijf Volker Stevin (1967-1987)[4] naar pensioenverzekeraar AMEV, die het eiland in 1987 voor 54 miljoen gulden overnam.[3]

Planvorming[bewerken]

Van 1956 tot 1990 lagen er diverse voorstellen om het eiland in gebruik te nemen als recreatiepark, dumpplaats voor verontreinigd slib, vliegveld of kerncentrale[1][4]. De opbrengsten van de landbouw namen jaar na jaar af, waardoor voortzetting van deze activiteit niet langer lucratief was.[3][5] In 1990 is echter besloten van het eiland een nieuw natuurgebied te maken en werd het opgenomen in de Ecologische hoofdstructuur. In 1994 is het eiland door de provincie officieel aangewezen als natuurontwikkelingsgebied, werd het gekocht door de Dienst Landelijk Gebied en overgedragen aan Natuurmonumenten,[4] dat al eerder de Blanken Slikken in bezit kreeg.[1] Het telde toentertijd vijftig inwoners. In de negentiger jaren zijn alle boeren uitgekocht, zij konden daardoor elders in Nederland een nieuw akkerbouwbedrijf beginnen.

Vanaf 1997 is gestart met het omzetten van de 700 hectare akkerbouwgrond naar natuurgebied. Sinds 1997 vormt de Vereniging Natuurmonumenten geheel Tiengemeten om tot natuurgebied. Daarmee werd Tiengemeten het grootste natuurontwikkelingsproject van Nederland. In mei 2007 verliet de laatste boer het eiland. De overige tien bewoners zijn gebleven.

Geografie[bewerken]

Tot 2007 lag er op het eiland de buurtschap Tiengemeten. De buurtschap bestond een kleine kern van enkele boerderijen, een smederij en wat arbeiderswoningen met daaromheen de uitgestrekte akkerlanden met hier en daar een boerderij. Een verharde weg bediende het hele eiland. Landbouw was samen met de smederij, de veerdienst en het rattenvangen de bron van inkomsten.

Recreatie[bewerken]

Het informatiecentrum van Natuurmonumenten is gevestigd in de schuur Marguarithehoeve, nabij de aanlegplaats van de veerpont. In de schuur van de Helenehoeve vlakbij de haven is het Landbouwmuseum gevestigd. Daarnaast is in 2009 een museum geopend met werk van Rien Poortvliet.

Op het eiland zijn drie wandelroutes uitgezet. Maar er mag op het eiland overal worden gewandeld.

Op de westpunt is een boerderij en twee woonhuizen gerestaureerd. Deze panden worden nu door Staatsbosbeheer verhuurd als recreatiewoning. Ook zijn er enkele tweede woningen. Op de oostpunt van het eiland in de zogenoemde Oude Polder is een herberg met hotelkamers en een camping gevestigd. In de wintermaanden zijn in deze voormalige boerderij theater- en cabaretvoortstellingen. Deze herberg brandde 30 juni 2011 bijna tot de grond toe af maar is daarna herbouwd. Natuurmonumenten opende in 2012 bij de veerhaven een natuurspeelplaats van 4,5 hectare voor kinderen van twee tot twaalf jaar. Naast de speeltuin is het woonhuis van de 'Helenehoeve' in 2013 in gebruik genomen als pannenkoekenrestaurant.

Bereikbaarheid[bewerken]

In opdracht van Natuurmonumenten voert de Veerdienst Tiengemeten VOF het gehele jaar door een veerpontverbinding tussen Tiengemeten en Nieuwendijk, ten westen van Zuid-Beijerland. Hierbij wordt gevaren over het Vuile Gat (onderdeel van het Haringvliet).

Voor de veerpontverbinding zijn drie boten beschikbaar, die alle de thuishaven hebben in Nieuwendijk. Welke boot wordt ingezet, is afhankelijk van de drukte.

Naam Bouwjaar Werf Capaciteit Opmerkingen Afbeelding
Eendracht 1 1956 Gebr. v.d. Werf, Puttershoek 15 zitplaatsen
Heicondias 1984 GHJ Koopman B.V. 80 zit- en staanplaatsen Aangeschaft door Rijkswaterstaat als 'Nieuwe Waterweg'. Later overgenomen door een waterschap onder de naam 'Anna Lyse II'. Op een later moment ingezet door Connexxion op de veerdienst naar Pampus. Veerdienst Tiengemeten Heicondias 20140420 133336.jpg
St.Antonius 1964 Fred Clausen, Oberwinter 200 zit- en staanplaatsen Voer tot 1979 als pont tussen Himmelgeist en Uedesheim, totdat noordelijk een brug van Bundesautobahn 46 over de Rijn in gebruik kwam. Deed vervolgens tijdelijk dienst bij de bouw van de Orwellbrug in Ipswich. Verving in 1983 de 'Eendracht', een gierpont. De St. Antonius vervoert op drukke dagen tot 200 personen per overtocht. De capaciteit van de boot is in 2013 naar dit aantal verdubbeld om ruimte te bieden aan het steeds groeiend aantal reizigers. Hiervoor is onder meer het aantal reddingsvesten uitgebreid. Daarnaast worden met deze veerpont geautoriseerde motorvoertuigen overgezet. Veerdienst Tiengemeten St Antonius 20140420 133336.jpg

De veerpont vaart het hele jaar door, elke dag vanaf 10:00 elk uur tot tenminste 17:00. Van 1 april tot 31 oktober tevens op vrijdag, zaterdag en zondag om 18:00 en 19:00. Van 5 juli tot eind augustus vaart de veerpont van dinsdag tot en met zondag ook om 18:00 en 19:00. Het vertrek van Tiengemeten is steeds 10 minuten later. Kaarten zijn ter plekke te koop bij loket, automaat of schipper.

In de zomermaanden doen daarnaast diverse bootdiensten het eiland aan vanuit Willemstad, Nieuwendijk, Stad aan het Haringvliet, Middelharnis en Hellevoetsluis. Het eiland heeft geen jachthaven. De gemeente Korendijk heft toeristenbelasting op de overtocht naar het eiland. De populariteit van Tiengemeten als natuur- en recreatiegebied groeit. In 2008 trok het eiland 20.000 bezoekers, in 2010 waren het er ruim 30.000 en in 2013 bijna 50.000.

Galerij[bewerken]

Trivia[bewerken]

Een politiehelikopter verzorgde in januari 1987 de overtocht van schoolkinderen naar het vasteland.
  • Het eiland was tot 2001 privébezit. De regels voor de openbare weg, zoals rijbevoegdheid en autoregistratie voor voertuigen die op het eiland bleven, waren hier niet van toepassing. Doordat geen wegenbelasting betaald hoefde te worden en reparatie op locatie duur was, werden veel nog net rijvaardige auto's naar het eiland gebracht om daar zonder kenteken rond te rijden. Bij schade werd dan weer een vervangend voertuig gekocht. Dit resulteerde tot 2001 in veel autowrakken op het eiland. [2][4]
  • In februari 1986 en januari 1987 was het Vuile Gat niet bevaarbaar. Het essentiële vervoer van en naar het eiland, waaronder het vervoer van schoolkinderen, vond plaats per politiehelikopter.

Externe links[bewerken]

Bronnen en noten
  1. a b c NRC Handelsblad, 17 december 1993
  2. a b c d Reformatorisch Dagblad, 23 november 1978
  3. a b c NRC Handelsblad, 7 april 1990
  4. a b c d Kuster, Gerard & Astrid Kuster-Bellman (2011), Het eiland Tiengemeten toen
  5. Algemeen Nederlands Persbureau ANP, 26 oktober 1993