Climax (stijlfiguur)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een climax is een veelgebruikte stijlfiguur voor een hoogtepunt waarnaar wordt toegewerkt doordat in een opsomming (enumeratie) van gelijksoortige elementen hun betekenis steeds in kracht toeneemt. Deze definitie is niet geheel correct, daar het bij een climax (van het Grieks κλῖμαξ klimax, wat "trap" of "ladder" betekent) gaat om de stijging naar het hoogtepunt. Het is echter dusdanig ingeburgerd in de taal dat bij het gebruik van het woord ervan uitgegaan mag worden dat hoogtepunt bedoeld wordt. De climax als stijlfiguur wordt vooral toegepast in de retorica en in literaire teksten. Het tegenovergestelde is een anticlimax.

In literaire teksten wordt een climax vaak in verband gebracht met de spanningsboog van het verhaal; waarbij de intensiteit (spanning) toe neemt, om zo tot een hoogtepunt (of keerpunt) van een vertelling te komen. Een voorbeeld is de 'Hero's Journey'. In de retoriek wordt een climax meestal gebruikt in de vorm van een opsomming (enumeratie) van gelijksoortige elementen waarvan de betekenis in kracht toeneemt om zo het argument (het hoogtepunt waar naar toe gewerkt is) te onderbouwen.

Voorbeeld[bewerken]

  • Hij voldoet, neen... doet het goed, neen... uitstekend, neen... hij is de allerbeste.
Genres epiek: anekdote · ballade · epos · fabel · gedicht · genre · inleiding · kort verhaal · legende · mythe · novelle · parabel · raamvertelling · reisverhaal · roman · saga · sage · sprookje · thriller · verhaal · vignet · volksballade · volksverhaal
Verloop en verhaallijn: catharsis · cliffhanger · climax · deus ex machina · drie-actstructuur · epiloog · expositie · fabel · plot · plotpoint · proloog · startplotscène · rode draad · scenario · setup · synopsis · verhaallijn
Begin en einde: ab ovo · in medias res · in ultimas res · incipit · openingsscène · openingszin · post rem · terminus
Personage: aangever · alter ego · alteriteit · antagonist · antiheld · bijfiguur · bijrol · booswicht · byroniaanse held · deuteragonist · flat character · held · hoofdpersoon · hoofdrol · karakter · protagonist · round character · tritagonist · typetje · uitverkorene · underdog
Spanning: cliffhanger · spanning
Vertelperspectief en vertelinstantie: afwisselend perspectief · auctoriële verteller · focalisatie · gedramatiseerd · homodiëgetische vertelling · heterodiëgetische vertelling · ik-perspectief · onbetrouwbare verteller · personele verteller · point of view · rhema · voice-over
Motief & thema: abstract en concreet motief · leidmotief · motto · thema · topos
Tijd & ruimte: eenheidsconventie · flashback · flashforward · kalendertijd · mise en abyme · opschuivende tijdlijn · parallel universum · praesens historicum · tijdverruiming · verteltijd · vertelde tijd
Stijl: directe rede · dramatische ironie · indirecte rede · red herring · shooting the messenger · register · stijl · stream of consciousness · suspension of disbelief · show, don't tell · verteltechniek · vrije indirecte rede
Scenario: premissesynopsistreatmentscenariofilmdraaiboekstoryboard
Stijlperiode: middeleeuwen · renaissance · maniërisme · barok · verlichting · sentimentalisme · preromantiek · romantiek · realisme · impressionisme · naturalisme · neoromantiek · symbolisme · expressionisme · constructivisme · dadaïsme · surrealisme · nieuwe zakelijkheid · magisch realisme · existentialisme · vijftigers · modernisme · postmodernisme
Studie: driehoek van Petersen · literaire kritiek · narratologie · topische vragen · verhaalanalyse