Gedicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een gedicht, dichtstuk of vers is een door een dichter geproduceerde (literaire) tekst die tot de poëzie behoort. Al naargelang de inhoud kan er onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten of genres poëzie: lyrische gedichten zijn kort en bespiegelend; epische gedichten vertellen een verhaal, en dramatische poëzie betreft toneelstukken in verzen.

Kenmerken[bewerken]

De vorm van de tekst krijgt bij gedichten veelal veel aandacht. Tot de vorm kunnen onder andere klank, rijmschema's, traditionele stijlfiguren, het enjambement, strofes, beeldspraak, metrum, ritme en typografie behoren. Het is echter niet noodzakelijk dat al deze elementen in een gedicht terug te vinden zijn. Een gedicht hoeft niet te rijmen, hoeft zich niet te bedienen van een vast metrum of schema om een gedicht te zijn.

Het gedicht wordt vaak onderscheiden van proza, omdat gedichten traditioneel in versvorm worden geschreven en dus geen doorlopende tekst zijn. Er zijn echter wel zogenaamde prozagedichten en sommige gedichten bevatten stukken prozatekst. In haar algemeenheid is poëzie o.a. daarom een moeilijk definieerbaar en moeilijk af te bakenen genre.

Ook over de inhoud van gedichten valt weinig algemeens te zeggen. Een gedicht kan emoties, toestanden, gebeurtenissen, processen, ideeën, waarnemingen, taal enz. oproepen, beschrijven, bevatten en/of problematiseren. De inhoud is in elk geval irrelevant om te bepalen of iets al dan niet een gedicht is, al kan er wel mee worden vastgesteld welk soort gedicht het is.

Volgens de dichter Paul van Ostaijen was dichtkunst gelijk aan woordkunst.

De lengte van gedichten is zeer variabel: er zijn gedichten die uit slechts 1 woord bestaan, maar er bestaan net zo goed gedichten van honderden bladzijden lang. Toch kan gezegd worden dat het gemiddelde gedicht niet langer is dan één bladzijde uit een dichtbundel.

Sommige gedichten maken deel uit van een cyclus.

De schrijver van gedichten wordt dichter of (zij het wat archaïsch of ironisch) poëet genoemd.

Dichtvormen[bewerken]

Naar doel[bewerken]

Naar vorm[bewerken]

Naar aantal regels[bewerken]

Naar aantal regels en aantal lettergrepen[bewerken]

  • Haiku, drie regels van 5, 7 en 5 lettergrepen
  • Senryu, drie regels van 5, 7 en 5 lettergrepen (vgl. ook Haiku)
  • Tanka, vijf regels met 5, 7, 5, 7 en 7 lettergrepen

Naar maat[bewerken]

Soorten versvoet Aantal versvoeten

Onderdelen[bewerken]

Genres epiek en tekstsoort: anekdote · ballade · broodjeaapverhaal · epos · fabel · gedicht · genre · inleiding · kort verhaal · legende · literair genre · mythe · novelle · overlevering · parabel · raamvertelling · reisverhaal · roman · saga · sage · sprookje · sterk verhaal · thriller · verhaal · vignet · volksballade · volksverhaal
Verloop en verhaallijn: catharsis · cliffhanger · climax · deus ex machina (verhaallijn) · drie-actstructuur · epiloog · expositie · fabel · plot · plotpoint · proloog · rode draad · scène · setup · startplotscène · synopsis · verhaallijn
Begin en einde: ab ovo · in medias res · in ultimas res · incipit · openingsscène · openingszin · post rem · terminus
Personage: aangever · alter ego · alteriteit · antagonist · antiheld · bijfiguur · bijrol · booswicht · byroniaanse held · deuteragonist · flat character · held · hoofdpersoon · hoofdrol · personage · karakter · protagonist · round character · tritagonist · typetje · uitverkorene · underdog
Spanning: cliffhanger · spanning
Vertelperspectief en -instantie: afwisselend perspectief · auctoriële verteller · focalisatie · gedramatiseerd · homodiëgetisch · heterodiëgetisch · ik-perspectief · onbetrouwbare verteller · personele verteller · rhema · voice-over
Motief & thema: abstract en concreet motief · isotopie · leidmotief · motto · thema · topos
Tijd & ruimte: eenheidsconventie · flashback · flashforward · kalendertijd · mise en abyme · opschuivende tijdlijn · parallel universum · praesens historicum · tijdverruiming · verteltijd · vertelde tijd
Stijl: directe rede · dramatische ironie · indirecte rede · red herring · shooting the messenger · register · stijl · stream of consciousness · suspension of disbelief · show, don't tell · verteltechniek · vrije indirecte rede
Scenario: premissesynopsistreatmentscenariofilmdraaiboekstoryboard
Stijlperiode: middeleeuwen · renaissance · maniërisme · barok · verlichting · sentimentalisme · preromantiek · romantiek · realisme · impressionisme · naturalisme · neoromantiek · symbolisme · expressionisme · constructivisme · dadaïsme · surrealisme · nieuwe zakelijkheid · magisch realisme · existentialisme · vijftigers · modernisme · postmodernisme
Studie: driehoek van Petersen · literaire kritiek · narratologie · topische vragen · verhaalanalyse