Epos

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kleitablet met een passage uit het Gilgamesj-epos, ca. 2000 v.Chr.
De eerste verzen van de Odyssee van Homerus, ca. 800 v.Chr.
De goddelijke komedie van Dante Alighieri, 14e eeuw, uitgave van 1529

Een epos, Grieks, meervoud epen of, minder gebruikelijk, epossen, of heldendicht is een lang, verhalend gedicht over een belangrijke mythologische of historische persoon en gebeurtenis. Daaronder vallen ook legendarische gebeurtenissen, zoals beschreven in de Ilias van Homerus en de Aeneis van Vergilius.

Etymologie[bewerken]

De oorsprong van het Nederlandse woord epos ligt in het Oud-Griekse woord 'ἔπος', épos, dat kan worden vertaald als (gesproken) woord, bewering, raad, wens, bevel, voorschrift, gerucht, lied, epische versregel of zelfs (orakel)spreuk. Het Griekse woord 'ἔπος' is verwant aan het onvolledige werkwoord 'εἶπον', eîpon, vertaald spreken of zeggen.

Epen in de klassieke oudheid[bewerken]

De Grieken[bewerken]

De Griekse epen zijn de oudste bewaarde Griekse teksten. Ze werden kort na de herontdekking van het schrift neergeschreven, rond het einde van de achtste eeuw v.Chr. De twee eerste staan op naam van de dichter Homerus. De verhalen werden echter alleen door hem in definitieve vorm gegoten, want de Ilias en Odyssee waren al eeuwenlang mondeling doorgegeven.

De Romeinen[bewerken]

Het epos werd in Rome in 270 v.Chr. door Livius Andronicus geïntroduceerd. De Romeinen begonnen de Griekse verhalen te vertalen. In Livius' geval betrof het een vertaling van de Odyssee. Later gingen de Romeinen de concurrentie aan: ze bootsten eerst de Grieken na en probeerden ze daarna te overtreffen.

Kenmerken van oude epen[bewerken]

Eeuwenlang werden de homerische kenmerken in ere gehouden. Alleen Ovidius' Metamorfosen beantwoorden niet aan die kenmerken.

Vormelijke kenmerken[bewerken]

  • Verhalend en lang
  • Geschreven in dactylische hexameter
  • Verheven stijl
  • Epische breedvoerigheid

Inhoudelijke kenmerken[bewerken]

  • Belangrijke historische en mythologische gebeurtenissen
  • De helden zijn koningen en legerleiders.
  • De goden nemen deel aan de actie en hebben er invloed op.

Bekende epen[bewerken]

De onderstaande epen zijn in chronologische volgorde weergegeven.

Oude epen tot 500[bewerken]

  • 20e eeuw v.Chr.
  • 18de eeuw v.Chr.
  • 8ste tot 6de eeuw v.Chr.
    • Enoema Elisj uit de Mesopotamische mythologie
    • Ilias, uit de Griekse mythologie, toegeschreven aan Homerus
    • Odyssee, uit de Griekse mythologie, toegeschreven aan Homerus
    • Werken en dagen, uit de Griekse mythologie, toegeschreven aan Hesiodos
    • Jaya, uit de Hindoeïstische mythologie, toegeschreven aan Vyasa
    • Verloren Griekse epen toegeschreven aan de Cyclische poëten:
      • De epische cyclus waaronder Cypria, Aethiopis, de zogenaamde Kleine Ilias, de plundering van Troje, terugkeer uit Troje, Telegonie
      • Thebaanse sagencyclus waaronder de Labdaciden-sage, onder meer Oedipodea, Thebais, Epigonoi en de Alcmeonis
      • Andere: Titanomachia, Heracleia, Gevangenneming van Oechalia, Naupactia, Phocais, Minyas, Danais
  • 7de tot 5de eeuw v.Chr.
  • 6de tot 4de eeuw v.Chr.
    • Mahabharata, uit de Hindoeïstische mythologie, toegeschreven aan Ugrasravas
    • Ramayana, uit de Hindoeïstische mythologie, toegeschreven aan Valmiki
    • verloren Griekse epen: gedichten van Aristeas: Arimaspeia, Asius van Samos, Chersias van Orchomenus
    • Het boek Job
  • 3de eeuw v.Chr.
  • 2de eeuw v.Chr.
  • 1ste eeuw v.Chr.:
  • 1ste eeuw na Chr.
  • 2de eeuw
    • Buddhacarita, uit de Indische epische poëzie, door Aśvaghoṣa
    • Saundaranandakavya, uit de Indische epische poëzie, door Aśvaghoṣa
  • 2de tot 5de eeuw
    • De vijf grote epen van de Tamil-literatuur:
      • Cilappatikaram door Prins Ilango Adiga
      • Manimekalai door Seethalai Saathanar
      • Civaka Cintamani door Tirutakakatevar
      • Kundalakesi door een Boeddhistische dichter
      • Valayapati door een Jain-dichter
  • 3de eeuw
  • 4de eeuw
    • Evangeliorum libri door Juvencus
    • Kumārasambhava, uit de Indische epische poëzie, door Kālidāsa
    • Raghuvamsa, uit de Indische epische poëzie, door Kālidāsa
  • 5de eeuw

Middeleeuwse Epen 500-1500[bewerken]

Recentere Epen na 1500[bewerken]

Genres epiek en tekstsoort: anekdote · ballade · broodjeaapverhaal · epos · fabel · gedicht · genre · inleiding · kort verhaal · legende · mythe · novelle · overlevering · parabel · raamvertelling · reisverhaal · roman · saga · sage · sprookje · sterk verhaal · thriller · verhaal · vignet · volksballade · volksverhaal
Verloop en verhaallijn: catharsis · cliffhanger · climax · deus ex machina (verhaallijn) · drie-actstructuur · epiloog · expositie · fabel · plot · plotpoint · proloog · rode draad · scène · setup · startplotscène · synopsis · verhaallijn
Begin en einde: ab ovo · in medias res · in ultimas res · incipit · openingsscène · openingszin · post rem · terminus
Personage: aangever · alter ego · alteriteit · antagonist · antiheld · bijfiguur · bijrol · booswicht · byroniaanse held · deuteragonist · flat character · held · hoofdpersoon · hoofdrol · personage · karakter · protagonist · round character · tritagonist · typetje · uitverkorene · underdog
Spanning: cliffhanger · spanning
Vertelperspectief en -instantie: afwisselend perspectief · auctoriële verteller · focalisatie · gedramatiseerd · homodiëgetisch · heterodiëgetisch · ik-perspectief · onbetrouwbare verteller · personele verteller · rhema · voice-over
Motief & thema: abstract en concreet motief · isotopie · leidmotief · motto · thema · topos
Tijd & ruimte: eenheidsconventie · flashback · flashforward · kalendertijd · mise en abyme · opschuivende tijdlijn · parallel universum · praesens historicum · tijdverruiming · verteltijd · vertelde tijd
Stijl: directe rede · dramatische ironie · indirecte rede · red herring · shooting the messenger · register · stijl · stream of consciousness · suspension of disbelief · show, don't tell · verteltechniek · vrije indirecte rede
Scenario: premissesynopsistreatmentscenariofilmdraaiboekstoryboard
Stijlperiode: middeleeuwen · renaissance · maniërisme · barok · verlichting · sentimentalisme · preromantiek · romantiek · realisme · impressionisme · naturalisme · neoromantiek · symbolisme · expressionisme · constructivisme · dadaïsme · surrealisme · nieuwe zakelijkheid · magisch realisme · existentialisme · vijftigers · modernisme · postmodernisme
Studie: driehoek van Petersen · literaire kritiek · narratologie · topische vragen · verhaalanalyse