Mesopotamische mythologie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Mesopotamische mythologie is de collectieve mythologie die vooraf ging aan de Sumerische en Akkadische mythologie en van de nog latere Babylonische en Assyrische mythologie. Zij vormt de gemeenschappelijke basis van deze 'jongere' mythologieën, die er elk hun eigen goden bij kregen en dus lichtelijk verschillen. De Mesopotamische mythologie vindt haar oorsprong in het Tweestromenland (Mesopotamië - het huidige Irak en andere delen van het Midden-Oosten) en is verwant aan die van Anatolië.

Mythologie en religie van Mesopotamië verschillen grondig van onze huidige godsdiensten. Ze kennen geen stichter en zijn niet gebaseerd op een heilig boek. Het is, zoals we wel vaker in het oosten zien, een religie die volkomen verweven is met de maatschappij en die als dusdanig een essentieel deel van de cultuur vormt. De Mesopotamische godsdienst is polytheïstisch en wordt best omschreven als een natuurgodsdienst.

De Mesopotamische mythen tonen veel overeenkomsten met de Griekse mythen. De Mesopotamische religie vertoont verder ook gelijkenissen met het jodendom en christendom. Zo wordt bijvoorbeeld de zondvloed verhaald in zowel de Bijbel als het Gilgamesj-epos. Er bestaan verschillende theorieën over deze verwantschap.

Geschiedenis van de godsdienst[bewerken]

De Sumerische beschaving ontstond in het 4e millennium v.Chr.. Toen verrezen de eerste steden met een monumentale uit leemtegels opgetrokken architectuur. De stad met omringende geïrrigeerde landbouwgronden vormde de kenmerkende politieke eenheid. Uit archeologische vondsten is echter gebleken dat de oudste bewoningslagen van een stad als Eridu reeds dateren uit het 6e millennium v.Chr. Waar mensen in woonkernen samen zijn, ontstaan gemeenschappelijke afspraken aangaande theorie en praktijk om het samenleven mogelijk te maken. Het is dan ook meer dan waarschijnlijk dat in dergelijke woonkernen eveneens algemene concepten worden gevormd over de natuur en de kosmos en over de wetmatigheden die zich daarin voor doen, welke van invloed zijn op het leven van de gemeenschap en vice versa, en die men dus in acht dient te nemen (zie Me). De beeldvorming over dergelijke drijfkrachten en hun onderlinge relaties wordt vastgelegd in symbolen en mythische verhalen, die makkelijker mondeling overdraagbaar zijn op de volgende generaties.
De eerste goden van Mesopotamië waren lokale goden of eerder godinnen: ieder dorp had zo zijn eigen godheid. Toen de stadstaten de naburige dorpen in zich opnamen, werden de godheden van dat dorp ook in hun pantheon geïncorporeerd, eventueel als mindere goden. Zo ontstond een hiërarchie en een soort stamboom van de verschillende goden. Later zouden echte koninkrijken of staten ontstaan waarin verschillende steden aanwezig waren. Hierbij was er dan een soort rijksgod die als belangrijkste werd vooruitgeschoven. Dat was dan meestal de god van de belangrijkste stad (vb. Marduk in het geval van het latere Babylonië).

Mythen[bewerken]

De bekende mythes:

De Mesopotamiërs kenden vele voor ons nog overgeleverde mythes. Vele daarvan zijn bekend geworden van kleitabletten die dateren van rond 2000 v.Chr. maar ze waren alle eerst mondeling overgeleverd. Pas later werden ze neergeschreven door schrijvers. De personages zijn meestal goden of helden. De brontabletten zijn ontdekt tussen tempelarchieven en het zijn doorgaans de goden die in dergelijke tempel vereerd werden, die ook op de kleitabletten vermeld staan. De tabletten bevatten niet alleen volksverhalen (mythen), maar ook cultusrituele passages en dialogen, die allicht tijdens festivals werden gereciteerd.

De reconstructie van de mythen en hun vertaling vanaf deze kleitabletten is problematisch, want vaak zijn het fragmenten waar wezenlijke passages ontbreken. Bovendien is de kennis van de taal nog steeds in ontwikkeling. Er is geen algemene consensus over de Sumerische grammatica. Men dient er dus rekening mee te houden dat vertalingen per definitie provisorisch zijn en dat veel van de eerder gepubliceerde versies onbetrouwbaar en achterhaald kunnen zijn. Interpretaties van functies, betekenissen en ook de ruimere context van afzonderlijke verhalen is vaak subjectief.

Van alle mythologische verhalen en mythen van de oude Mesopotamiërs, zijn de verhalen omtrent de halfgod Gilgamesh het bekendst, een groot heerser van Ur, de incarnatie van orde en wet. Hij raakte bevriend met Enkidu zijn tegenpool, die zorgeloos in de natuur leefde. Hij versloeg de reus Humbaba die in het cederwoud leefde en zag uiteindelijk zijn geliefde vriend Enkidu sterven nadat hij diens levenswijze aan de zijne had gelijk gemaakt, waarna hij de wereld rondzwierf op zoek naar onsterfelijkheid en bij het eind van de wereld terecht kwam.

Verhalen als dat van de Schepping en van de Zondvloed (Atrahasisepos) bestonden reeds in de Mesopotamische mythologie en zijn later overgenomen door bijvoorbeeld de semitische Nomaden die Ur rond 2000 v.Chr. onder de voet liepen.

Belangrijke goden[bewerken]

de oudste Moedergodin[bewerken]

de 4 hoofdgoden[bewerken]

  • An of Anu god van de hemelruimte, het heelal.
  • Ki (godin) godin van de aarde.
  • Enlil god van lucht en stormen.
  • Enki(Ea) god van water en aarde.

luchtgoden (atmosferische goden)[bewerken]

  • Nanna de godin van de maan.
  • Shamash de god van de zon.
  • Isjtar godin van de hemel en godin van oorlog en liefde.

andere goden[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]