Germaanse mythologie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Germaanse mythologie beschrijft de verhalen die onder de voorchristelijke Germanen de ronde deden over de oorsprong en de geschiedenis van de goden, de wereld en de mensen.

Omschrijving[bewerken]

In brede zin wordt de term gebruikt voor de mythologie van alle Germaanse volkeren, dus inclusief de Noordse mythologie. In enge zin wordt Germaanse mythologie gebruikt als synoniem voor Continentaal-Germaanse mythologie: de mythologie van de Germaanse volkeren exclusief de Noordse mythologie.

De Continentaal-Germaanse en de Scandinavische (Noordse) groep zijn aan elkaar verwant, maar niet helemaal vergelijkbaar. In elk geval zijn ze niet volledig aan elkaar gelijk: zo zijn in Scandinavië Frigg en Freya twee verschillende, hoewel verwante godinnen, terwijl zij in de Continentaal-Germaanse mythologie maar één godin is. Van de Continentaal-Germaanse mythologie, die goeddeels verloren ging toen de continentale Germanen tot het christendom overgingen tussen 300-600, is veel minder bekend dan van de Noordse die tot in de tijd van de Vikingen een levend geloof weergaf en die rond het jaar 1000 op schrift gesteld werd.

De basis van de Germaanse mythologie heeft vele overeenkomsten met andere Indo-Europese mythologieën zoals de Slavische, Griekse en Keltische en (in mindere mate) zelfs met de Indiase mythologie wat overigens niet verwonderlijk is. De oorspronkelijke Indo-Europeanen splitsten zich omstreeks het 2de millennium voor Christus in afzonderlijk te onderscheiden volkeren en zeker in de eerste eeuwen daarna was er waarschijnlijk nog veel overeenkomst in religieus en cultureel opzicht.

Godheden en andere entiteiten[bewerken]

De belangrijkste goden en godinnen zijn (links de Noordse, rechts (tussen haakjes) de Continentaal-Germaanse benamingen):

  • Odin (Wodan/Wotan/Woden) - Alvader, god van wijsheid, oorlog, dood en poëzie. Woensdag is naar hem genoemd;
  • Thor (Donar) - god van de donder en het weer, grootste vijand van de Jotuns (reuzen). Donderdag is naar hem vernoemd;
  • Frey/Freya (Fro/Freyja) - god(in) van liefde en vruchtbaarheid. Er is onenigheid of Frey en Freya nu 1 of 2 godheden zijn. Freya is volgens sommigen dezelfde als Frigg, de vrouw van Odin;
  • Frigg (Frige/Friia) - god(in) van liefde en vruchtbaarheid. Echtgenote van Odin/Wodan. Vrijdag is naar haar vernoemd;
  • Týr (*Tiwaz) - god van oorlog, rechtspraak en moed, god van het ding (oude volksvergaderingen). De dinsdag is naar hem vernoemd;
  • Baldr (Baldur/Balder) - god van schoonheid, goedheid en puurheid;
  • Loki (Loke/Loge) - Loki is eigenlijk een Jotun (reus). God van chaos en leugens. Bloedbroeder van Odin. Vader van Fenrir en Jormungand en Hella. Tevens vader van Sleipnir, Odins achtpotige paard.

Vele van deze goden werden ook vereerd door andere volkeren/stammen, Odin en Thor zijn min of meer dezelfde als de Slavische goden Veles en Perun, Týr werd bij de Grieken Ares genoemd. Men neemt aan dat in de vroege Noordse/Germaanse mythologie Týr de voornaamste god was, maar dat op een of andere manier Odin zijn rol als oppergod overnam.

Er zijn nog tientallen andere goden en godinnen, dwergen, elfen, reuzen en andere wezens die een grote rol spelen in vooral de Noordse mythologie. Van de Continentaal-Germaanse mythologie is in vergelijking met de Noordse maar heel weinig bekend.

Begrippen[bewerken]

Enige bekende begrippen uit de mythologie zijn bijvoorbeeld het Walhalla of Folkvangr, het dodenrijk waar gesneuvelde strijders naartoe gaan, en de Hel of Niflhel, het dodenrijk voor mensen die een natuurlijke dood zijn gestorven. Ook een belangrijk begrip in de Germaanse mythologie is de Edda. De Edda is voor de Germaanse mythologie wat de Ilias is voor de Grieken. Het is de belangrijkste verzameling verhalen en gedichten over Germaanse goden en helden.

Feest- en weekdagen[bewerken]

De dagen van de week zijn in landen waar een Germaanse taal gesproken wordt vertalingen van de Latijnse namen van de weekdagen. De dagen van de week waren in het Latijn genoemd naar de hemellichamen zon, maan, Mars, Mercurius, Jupiter, Venus en Saturnus. De namen van de 5 planeten waren ontleend aan de gelijknamige Romeinse goden.

In de Germaanse talen werden over het algemeen de namen van Mars, Mercurius, Jupiter en Venus vertaald naar het Germaanse equivalenten Týr, Wodan/Odin, Donar/Thor en Frigg/Freya. Ook voor zon en maan gebruikte men de lokale benaming. Zaterdag is de enige dag van de week die niet vertaald werd naar een Germaanse god.
In het Nederlands is dinsdag hoogstwaarschijnlijk afgeleid van het thing, een oud woord voor rechtszitting. Vandaar ook het woord geding. Mars en *Tiwaz/Týr waren naast god van de oorlog ook god van het recht.

Vele namen, begrippen en gebruiken die in onze huidige samenleving voorkomen, stammen nog uit onze heidense voorgeschiedenis: zo zijn feesten zoals Pasen en Kerstmis verchristelijkte vormen van heidense seizoensfeesten die te maken hadden met de zonnewende. Er zijn nog talloze andere overblijfselen van onze voorchristelijke geschiedenis op te noemen.

Een ervan is bijvoorbeeld Sinterklaas die sterk lijkt op Odin zoals die te zien is op enkele afbeeldingen. Voorbeelden zijn de baard, hoed (vervangen door een mijter), speer (staf nu) en mantel. Bovendien rijdt Odin ook in de lucht op een witte schimmel genaamd Sleipnir. De Zwarte Pieten staan mogelijk symbool voor Hugin en Munin, de raven die Odin op de hoogte hielden van wat er gebeurde. Het is tevens aannemelijk dat elementen uit de aan Odin verwante Wilde Jacht later in de Sinterklaaslegende zijn verwerkt. Het strooien met letters wordt gekoppeld aan het feit dat Odin ons de runetekens gaf. En de kleine liederen die rijmen en gezongen worden rond die periode hebben te maken met het feit dat de dichtkunst aan Odin gewijd was.

Negen werelden[bewerken]

Deze illustratie toont een 19de eeuwse poging om de kosmogonie te visualizeren van de Prosa Edda.
Nuvola single chevron right.svg Hoofdartikel Noordse kosmogonie

In de Noordse mythologie zijn er 9 werelden die verbonden worden door de wereldboom Yggdrasil en de regenboogbrug Bifrost, namelijk

Het getal negen is ook een voortdurend terugkerend getal in de mythologieën.

De wereldboom (Yggdrasill) is een boom met drie wortels die verbonden zijn met de aarde en de kruin met de godenwereld. Tussen deze twee gaat een eekhoorn op en neer die als boodschapper fungeert (we herkennen hier Hermes uit de Griekse mythologie). Aan de eerste wortel is een bron van wijsheid waarin Odin als offer een oog heeft afgestaan in ruil voor wijsheid. Aan de middelste wortel bevinden zich de drie Nornen; zij weven het lot van de mensen. Eén voor het verleden (Urd), één voor het heden (Verdandi) en één voor de toekomst (Skuld). Aan de derde wortel knagen de slang/draak Nidhoggr en talloze andere slangen.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]