Abrahamitische religies

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Symbolen van de drie grootste Abrahamitische godsdiensten; het Kruis van Jezus, de Ster van David en de kalligrafie van Allah

De term abrahamitische religies is een gezamenlijke benaming voor een aantal verwante monotheïstische religies, in hoofdzaak het jodendom, christendom en islam. Binnen het veld van de vergelijkende godsdienstwetenschappen vormen zij een duidelijk te onderscheiden collectief ten opzichte van de twee overige brede tradities: de dharmische, waaronder het hindoeïsme, jaïnisme, boeddhisme en sikhisme, en de Oost-Aziatische, waaronder het taoïsme, confucianisme en shinto. Over deze drie brede tradities kan de overgrote meerderheid van de gelovige mensen verdeeld worden. De etymologie van de term gaat terug op de figuur van Abraham, die door zowel joden, christenen als islamieten als diverse kleinere abrahamitische stromingen, als aarts- of stamvader wordt beschouwd. Andere benamingen zijn de abrahamische traditie[bron?] of Semitische religies.

Inbegrepen religies[bewerken]

Onder de abrahamitische religies worden de volgende godsdiensten verstaan:

Daarnaast worden ook de volgende kleinere religieuze stromingen tot de abrahamitische gerekend:

Oorsprong[bewerken]

Historisch[bewerken]

Wetenschappelijk bezien, vindt de abrahamitische traditie haar oorsprong in de bronstijd van de Levant, omstreeks de 14e eeuw v.Chr., wanneer tot dan toe voornamelijk polytheïstische Semitische stammen (specifiek de Israëlieten) een proces van verregaande monotheïsering doormaken en als gevolg hiervan de godheid Yahweh, tot dan toe slechts een van de vele goden binnen de bredere Kanaänitische mythologie, als stamgod gaan beschouwen en later als enige God, ten opzichte van wie alle overige goddelijke figuren als afgoden gelden. Dit proces vormde de vroegste basis van de vroegst gedocumenteerde abrahamitische religie, het jodendom, een ontwikkeling die grotendeels werd afgerond en gecodificeerd ten tijde van de Babylonische ballingschap in de 6e eeuw v.Chr.. Het christendom (1e eeuw) en islam (7e eeuw) zijn, elk op hun eigen manier, afsplitsingen en/of herinterpretaties van het voorgenoemde concept.

Theologisch[bewerken]

Naast een wetenschappelijke beschouwing, beschikken de diverse religies elk over een eigen theologisch kader waarbinnen zij hun oorsprong verklaren en hun positie ten opzichte van andere godsdiensten bepalen.

Jodendom[bewerken]

Joden geloven dat God een verbond met drie personen heeft gesloten, te weten Abraham, zijn zoon Isaak en kleinzoon Jakob, waarbij de eerstgenoemde als stamvader van de Israëlieten wordt gezien. In dit verbond belooft God aan zijn uitverkoren volk het Land van Israël, het zogenaamde Beloofde Land.[2] Later worden hier, onder de belangrijkste Joodse profeet Mozes ten tijde van de uittocht uit Egypte, een reeks mitswa/wetten aan toegevoegd, waaronder de Tien geboden. Volgens het jodendom zijn er al met al zeshonderddertien geboden in de Thora opgetekend, waarvan er zeshonderdelf via Mozes en twee direct door God zijn geopenbaard, welke de kern vormen van de halacha. In de Joodse eschatologie wordt groot belang gehecht aan de komst van de messias, zoals voorspeld door de profeten Jesaja en Ezechiël, die een periode van vrede en welvarendheid voor Joden en andere volkeren gaat inluiden, die uiteindelijk leidt tot de eindtijd. Volgens de Joodse traditie heeft deze messias zich nog niet geopenbaard.

Het jodendom beschouwt het christendom en de islam als dwalend. Aanhangers van deze religies erkennen volgens het jodendom wel de Enige God en maken zich derhalve niet schuldig aan afgodendienst. (Maimonides et al)

Christendom[bewerken]

Christenen geloven dat Jezus de zoon van God is en tevens de messias die voorspeld werd in het Oude Testament, de christelijke benaming voor de Tenach, die naar de wereld werd gezonden om de mensheid te bevrijden van de zonde. In de christelijke traditie wordt ieder mens zondig geboren en is het geloof in Jezus en zijn leer, beschreven in het Nieuwe Testament, de enige manier om tot God te kunnen komen.

Christenen beschouwen het joodse geloof als door God gegeven, maar incompleet voor zover Jezus daarin als de messias wordt afgewezen. Islam wordt gezien als een compleet andere godsdienst.

Islam[bewerken]

Moslims geloven dat de Islam de definitieve openbaring is van de God van Abraham door middel van de profeet Mohammed, welke zij niet alleen als belangrijkste van alle profeten beschouwen, maar ook als laatste tot het einde der tijden. Moslims zien de Koran als het letterlijke woord van God, dat door de aartsengel Gabriël over een periode van drieëntwintig jaar aan Mohammed is geopenbaard. Zowel de joodse profeten als Jezus (die binnen de islamitische traditie niet als zoon van God geldt) worden binnen de islam tot de profeten of boodschappers van God gerekend, maar hun boodschap wordt als incompleet, tijds- en volksgebonden gezien en het jodendom en christendom worden beschouwd als onvolmaakte vormen van islam. Dit heeft onder andere ook te maken omdat voorgaande religies, volgens de islam, Gods profeten zouden ontkennen. Het jodendom bijvoorbeeld Johannes de Doper, Jezus en Mohammed en het christendom Mohammed.

Kenmerken van de abrahamitische religies[bewerken]

Godsbeeld[bewerken]

De abrahamitische religies zijn monotheïstisch in de leer. Ze herkennen dus slechts één God, hoewel deze in de christelijke traditie technisch bezien uit drie eenheden (God de vader, de zoon en de heilige geest) bestaat die gelijktijdig verschillend alsook één zijn. Het is een persoonlijke God die verschijnt als een individu en wordt gezien als een instantie buiten deze wereld. In alle abrahamitische godsdiensten heeft hij de kosmos geschapen en kan ingrijpen in de menselijke aangelegenheden. Hij wordt beschouwd als alwetend , almachtig en alomtegenwoordig. God heeft eigenschappen die in de menselijke samenleving algemeen worden beschouwd als positief, maar in absolute termen zoals onfeilbare rechtvaardigheid en allesomvattende liefde. Traditioneel wordt de God geïdentificeerd met het mannelijk geslacht, zoals met de heer of vader. De abrahamitische god verbiedt de mens afbeeldingen van hem te maken vanwege het risico dat de persoon de dingen die hij met zijn eigen hand heeft gemaakt zal aanbidden in de vorm van een afgod. God is in alle godstradities uiteindelijk ongrijpbaar voor het verstand van de mens. Abrahamitisch monotheïsme wordt verder gekenmerkt, door de aanname dat de mens in gebed en via dromen contact op kunnen nemen met hun God. Er zijn rituele gebeden, maar ook individuele gebeden die door de gelovige zelf ontworpen zijn.[3]

Mensbeeld[bewerken]

In de abrahamitische religies bestaat de mens uit een fysiek lichaam en een onstoffelijke ziel en is er dus sprake van een dualistisch anti-reductionistisch mensbeeld. Volgens veel christelijke theologen is er echter naast de ziel ook nog een derde 'orgaan', de geest (zie ook 1 Thessalonicenzen 5:23 in het Nieuwe Testament), die onder andere het geweten, de intuïtie, en het vermogen God te aanbidden of zich tot hem te verhouden omvat. De ziel beschikt over de wil, verstand en emoties. De mens is daarnaast naar het evenbeeld van god geschapen. Binnen de joodse, christelijke en islamitische traditie heeft de mens maar één leven in de stoffelijke wereld en het tijdsbeeld is dan ook lineair in plaats van cyclisch zoals bij religies die reïncarnatie tot hun geloofsdoctrine houden. Dit vertaalt zich onder meer in het geloof in een eindtijd of einde der tijden. Door de 'gift' van de vrije wil (een premisse die door veel filosofen als contradictio in terminis of paradox is gehouden) is de mens in staat om beslissingen te nemen die zijn of haar positie in het hiernamaals zal beïnvloeden. Geloof in God, samen met goede gedragingen en daden zullen resulteren in een beloning terwijl slecht gedrag zal uitmonden in bestraffing. De specifieke aard van deze beloning en bestraffing verschillen sterk bij de religies onderling. Zo geloven christenen en islamieten met nadruk in een hemel of paradijs en een hel terwijl veel joden niet geloven in een hemel maar de wederopstanding als beloning beschouwen en de onthouding hiervan als straf.

Vergelijking van de abrahamitische religies[bewerken]

jodendom christendom islam
Term voor gelovigen jood christen moslim
Jaar van stichting Onbekend Omstreeks 30 622
Naam stichter, belangrijkste profeet Mozes Jezus Mohammed
Gebied van oorsprong Levant Levant Hidjaz
Primaire verspreidingsgebied Europa, Noord-Amerika, Rusland en Israël Europa, Amerika en Oceanië Midden-Oosten, Noord-Afrika, Centraal-Azië en Zuidoost Azië.
Heilige schrift Tenach Bijbel
(Oude Testament + Nieuwe Testament)
Koran
Aard van Heilige Schrift Goddelijke oorsprong Geïnspireerd door God Letterlijke woord van God
Openbaring Door Mozes, opgetekend in Thora Door profeten en apostelen, opgetekend in de Bijbel Door Mohammed, opgetekend door sahaba in de Koran
Oorspronkelijke taal Hebreeuws Grieks, Aramees Arabisch
Secundaire teksten met religieuze autoriteit Profeten, Geschriften, Talmoed, Midrasj Teksten van de Kerkvaders, pauselijke bullen (katholiek) Hadith
Religieuze wetgeving Halacha Canoniek recht / Kerkorde Sharia
Vorm van theïsme Strikt monotheïsme, zeer variërend godsbeeld (God kan zich in alles openbaren) Trinitair monotheïsme Strikt monotheïsme
Kernwaarde theïsme Eén God Drie-eenheid Eén God
Mate van proselitisme Zeer laag Hoog Hoog
Straf voor apostasie Oorspronkelijk: doodstraf. Halacha: geen. Onthouding Gods genade Doodstraf
Positie van andersgelovigen Niet-Joden zijn niet gebonden aan het Verbond en hoeven slechts de Noachitische Geboden te houden om rechtvaardig te zijn Hel Hel
Heilige plaatsen Jeruzalem Jeruzalem, Bethlehem, Nazareth, Rome (katholieken) Mekka, Medina, Jeruzalem
Verering van mensen Geen Profeten en Heiligen (orthodox en katholiek) Profeten, Imams (sjiieten)
Aard van Mozes Grootste profeet Profeet Profeet
Aard van Mohammed Valse profeet Valse profeet Laatste, definitieve profeet
Aard van Jezus Valse profeet Zoon van God, Messias Profeet, Messias
Geboorte van Jezus Geen oordeel Maagdelijke geboorte Maagdelijke geboorte
Dood van Jezus Geen oordeel Kruisiging Ander persoon aan het kruis gestorven
Geloof in de wederkomst van Jezus Nee Ja Ja
Aard van de menselijke natuur De mens heeft de gelijke mogelijkheid tot zowel goed als slecht gedrag De mens is van nature zondig De mens heeft de gelijke mogelijkheid tot zowel goed als slecht gedrag
Verkrijging van verlossing Vervulling van de Wet Geloof in Jezus als Gods zoon. Goede daden en sacramenten (katholieken) Juist geloof in God, goede daden, vijf zuilen
Besnijdenis Verplicht Niet verplicht Verplicht
Varkensvlees Verboden Toegestaan Verboden
Alcoholische dranken Toegestaan Toegestaan Verboden
Vasten Grote Verzoendag 40 dagen voor Pasen Ramadan
Gebed 3X per dag Variërend 5X per dag
Gebedshuis Synagoge Kerk Moskee
Voorganger eredienst Rabbijn Priester, Dominee (protestanten) Imam
Religieuze leider Geen Paus Kalief
Religieus geïnspireerde oorlog Geen Kruistocht Jihad
Kalender Joodse kalender (5778) Gregoriaanse kalender (2017) Islamitische kalender (1439)
Belangrijkste dag van de week Zaterdag (Sabbat) Zondag Vrijdag
Rituelen voor kinderen Bar mitswa (jongens), Bat mitswa (meisjes) Doop, Eerste communie, Plechtige communie Geen
Spijswet Koosjer Geen Halal
Uitvaart Begrafenis Begrafenis, Crematie Begrafenis
Kritiek of haat Antisemitisme Antiklerikalisme, Antipapisme (tegen katholieken) Islamofobie
Naam van God Jehova God, Dieu Allah
Uittocht van de Israëlieten uit Egypte Pesach Pasen Ashoura
Oproep tot het gebed Op een hoorn blazen Klokken luiden Azan
Richting van het gebed De Tempelberg in Jeruzalem Geen De Kaba in Mekka
Belangrijke gebouwen De Klaagmuur Heilig Grafkerk, Geboortekerk, Basiliek van de Aankondiging Al-Masjid al-Haram, Moskee van de Profeet, Masjid Al-Aqsa
Bedevaart Jeruzalem Rome Mekka
Schisma Geen 1054: Katholieken vs oosters-orthodox
1517: Katholieken vs protestanten
657: Soennieten vs kharijieten
681: Soennieten vs sjiieten

Zie ook[bewerken]