Haarlemmermeerspoorlijnen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Stoomtrein op de draaibrug over de Zijl bij Leiden, op het traject Leiden Heerensingel - Hoofddorp, ca. 1930
Overzicht van het netwerk rond 1930. Enkele kleinere haltes waren toen alweer gesloten, het tijdelijke spoor naar Schiphol staat wel aangegeven maar was er toen nog niet.

De Haarlemmermeerspoorlijnen zijn een netwerk van voormalige lokaalspoorlijnen in het gebied tussen Haarlem, Amsterdam, Utrecht en Leiden. In weerwil van de naam liepen ze niet allemaal door de Haarlemmermeer.

Geschiedenis[bewerken]

De eerste plannen voor spoorlijnen door de Haarlemmermeer werden al gepresenteerd in 1864 door burgemeester Amersfoordt, twaalf jaar na het droogvallen van de polder. Van uitvoering kwam niets terecht. In 1898 werd te Amsterdam de HESM (Hollandsche Electrische-Spoorweg-Maatschappij) opgericht met het doel om elektrische spoorwegen in het gebied tussen en ten zuiden van Amsterdam en Haarlem aan te leggen. Nadat de HSM de aandelen had opgekocht werden de plannen gewijzigd en dit leidde uiteindelijk tot de aanleg van een lokaalspoorwegnet, geëxploiteerd met stoomtractie.

De lijnen werden aangelegd door de HESM (Hollandsche Electrische-Spoorweg-Maatschappij). Ondanks die naam, die wijst op de ambities van deze maatschappij, zijn de lijnen nooit geëlektrificeerd. Voor reizigersvervoer hebben er alleen stoomtreinen gereden.

De eerste lijnen werden geopend in 1912, veel later dan de bedoeling was, bijna een halve eeuw na de presentatie van de eerste plannen. De lijnen lagen in het gebied tussen Amsterdam, Haarlem, Leiden, Alphen aan den Rijn en Nieuwersluis en werden geopend tussen 1912 en 1918. Door de economische crisis van de jaren dertig werden diverse lijnen al na ruim twee decennia weer gesloten. Alleen de lijnen Amsterdam HaarlemmermeerstationAmstelveenAalsmeer en BovenkerkUithoornNieuwersluis bleven nog voor reizigers- en goederenverkeer in gebruik.

In 1950 reed hier de laatste reizigerstrein. In 1972 werden de lijnen gesloten, behalve het traject Amsterdam – Uithoorn, dat nog tussen 1976 en 1981 dienstdeed als aanvoerlijn voor materieeluitwisselingen voor de nieuwe Schiphollijn (die aanvankelijk geen andere verbinding had met de rest van het spoorwegnet) en Uithoorn – Nieuwersluis, dat tot 1986 in gebruik bleef, o.a. voor het sloopbedrijf Koek te Mijdrecht, waar de NS veel materieel liet slopen.

De lijnen zijn inmiddels allemaal opgebroken, behalve het traject Amsterdam – Amstelveen – Bovenkerk, dat tussen 1975 en 1997 is geëlektrificeerd en wordt gebruikt door de Electrische Museumtramlijn Amsterdam.

Op veel plaatsen liggen er nog dijklichamen, en diverse stationsgebouwen zijn vaak ook nog herkenbaar en in gebruik als woning, waaronder de stations te Amsterdam, Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn, Hoofddorp, Mijdrecht, Nieuwveen, Wilnis en Aarlanderveen.

De in september 2004 van Poortwachter naar Westwijk verlengde Amstelveenlijn maakt vanaf de bocht ten westen van de halte Spinnerij tot en met de keersporen ten zuiden van eindhalte Westwijk gebruik van een gedeelte van de spoordijk van de oude spoorlijn tussen Bovenkerk en Uithoorn. In Uithoorn is een deel van de oude spoordijk als busbaan in gebruik. Verder naar het zuiden zijn de spoordijken gebruikt om verschillende provinciale wegen aan te leggen.

Routes en stations[bewerken]

Hoofddorp – Leiden Heerensingel[bewerken]

Geopend op 3 augustus 1912, gesloten op 31 december 1935. Daarna opgebroken, behalve het emplacement Leiden Heerensingel, dat pas werd gesloten op 1 februari 1972. Zie ook Spoorlijn Hoofddorp - Leiden Heerensingel.

Tussen station Leimuiden (bij Leimuiderbrug) en Leiden is het talud gebruikt voor de aanleg van een provinciale weg. Tussen Roelofarendsveen en Leiderdorp is dit thans de N445. Het talud tussen Leimuiderbrug en Hoofddorp is grotendeels verdwenen.

Aalsmeer – Haarlem[bewerken]

Geopend op 3 augustus 1912, gesloten op 31 december 1935. Zie ook Spoorlijn Aalsmeer - Haarlem.

Het tracé liep voor een groot deel pal aan de oostkant van de Geniedijk en vanaf Vijfhuizen pal naar het noorden waar het bij de halte Rijksstraatweg op de spoorweg Amsterdam-Haarlem aansloot. Het tracé zelf is grotendeels verdwenen, maar de oude loop is nog de grens van de bebouwing van Schalkwijk. Daar loopt de Zuidtangent nog een klein stuk parallel aan het oude talud, waar nu wandel- en fietspaden liggen.

Aalsmeer – Nieuwersluis-Loenen[bewerken]

Het traject Aalsmeer – Uithoorn werd geopend op 1 juli 1914, werd voor reizigersvervoer gesloten op 6 oktober 1935 en voor goederenvervoer op 3 juni 1973. Het traject Uithoorn – Nieuwersluis-Loenen werd geopend op 1 december 1915, werd voor reizigersvervoer gesloten op 3 september 1950 en voor goederenvervoer op 1 juni 1986. Het spoortracé tussen Uithoorn en Mijdrecht, inclusief de brug over de Amstel is tegenwoordig in gebruik als busbaan. Zie ook Spoorlijn Aalsmeer - Nieuwersluis-Loenen.

Aalsmeer – Amsterdam[bewerken]

Geopend op 1 mei 1915, gesloten op 3 september 1950. Zie ook Spoorlijn Aalsmeer - Amsterdam Willemspark.

Het spoor tussen Bovenkerk en Amsterdam is nog aanwezig, en wordt gebruikt door de Elektrische Museumtramlijn Amsterdam. Op de plek van de voormalige splitsing bij Bovenkerk is een keerdriehoek aangelegd ten behoeve van deze museumlijn.

Bovenkerk – Uithoorn[bewerken]

Geopend op 1 mei 1915, gesloten op 3 september 1950. Zie ook Spoorlijn Bovenkerk - Uithoorn.

In Amstelveen is een deel van het traject sinds 2004 in gebruik voor sneltram 51. Er zijn plannen om dit traject als 'gewone' tram door te trekken naar Uithoorn, over het oude talud van de spoorweg.

Uithoorn – Alphen aan den Rijn[bewerken]

Tegelplateau station Aarlanderveen.

Geopend op 1 augustus 1915, gesloten op 1 januari 1936. Zie ook Spoorlijn Uithoorn - Alphen aan den Rijn.

Nieuwveen – Ter Aar[bewerken]

Geopend op 2 januari 1918, gesloten op 1 januari 1936. Zie ook Nieuwveen – Ter Aar.

Zie ook[bewerken]