Nomos (Egypte)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De nomen van het Oude Egypte

Een nome (Grieks: nomoi en Egyptisch: sepaut) was een indeling van het land in het Oude Egypte. Het had verschillende provincies, 20 in Neder-Egypte en 22 in Opper-Egypte.

De indeling was reeds ontstaan in de Proto-dynastieke Periode toen Egypte nog een lappendeken van stadstaten was. Egypte was in de predynastieke periode verdeeld in een aantal stadstaatjes die met elkaar vochten. Deze staatjes waren onafhankelijk van elkaar en vereerden allemaal andere goden. Zodoende had iedere nome ook een eigen embleem waar ze elkaar aan konden herkennen, deze werden voorgesteld als hiërogliefen op een standaard. Soms werd een nome-god ook afgebeeld op een afbeelding naast een koning. Dit werd dan afgebeeld als een gewone vrouw (of man) met een standaard op het hoofd met daarop de nome.

Na de eenwording van Egypte bleven de genoemde stadstaatjes bestaan als provincies of nomes met een provinciehoofdstad. Verschillende farao's kwamen uit stadstaatjes en verhieven de cultus van hun stadsgod tot staatsgodsdienst.

Vanaf de tijd dat het systeem opgericht werd waren er 42 nomen. Dit bleef in de hele Oud-Egyptische geschiedenis zo met uitzondering van een paar keer. De veranderingen kunnen zijn het teken op de hoofd van de god.

Tijdens de Griekse en Romeinse tijd werden plaatsen vaak aangeduid met een Griekse naam, en enkele steden zijn ook bekend uit de bijbel. Hieronder zijn de Egyptische naam zoals gebruikt in het Oude Egypte, de Griekse/Latijnse naam zoals gebruikt tijdens de Grieks-Romeinse tijd of de bijbelse naam, en de moderne naam die tegenwoordig wordt gebruikt vermeld.

Sommige Egyptische steden hebben wel een Egyptische en een moderne naam, maar geen klassieke naam. Dit zijn steden die verlaten zijn in de oudheid, maar nog aanwezig zijn als ruïne of archeologische site. Sommige Egyptische steden hebben een voorvoegsel met Per- (huis). Men kan dan concluderen dat in de stad het huis of tempel stond van een godheid.

Neder-Egypte[bewerken]

GD-EG-Nomes de Basse-Égypte.jpg

In Neder-Egypte begon de nomen in het centrum van Memphis tot naar de Middellandse Zee. De nummering (zie ook afbeelding) was versnipperd rondom de eilandjes. Ze worden globaal vanaf rechts geteld naar links in de Nijldelta.

In de volgende tabel staan de nomen van Neder-Egypte, van Memphis tot en met de delta. Sommige hiërogliefen waren niet aanwezig (nome 4 en 5) en zijn niet aangegeven. Naast het nummer staat de naam in hiërogliefen, transcriptie in Romaans alfabet en de vertaling in het Nederlands. In de derde kolom staan de belangrijkste steden, in de laatste kolom wordt aangegeven welke belangrijkste goden werden vereerd in de nome.

Neder-Egypte
Nr. Naam Steden
Egyptische/Klassieke/Moderne naam
Belangrijkste goden
1
O36 T3

Aneb-Hetch
Witte Muren
Men-nefer, Anch-taoei / Memphis / Mit Rahina Ptah, Sokaris, Apis
2
F24

Chensoe
Voorpoot
Chem / Letopolis / Ausim Horus, Cherty
3
R13

Amenti
Westen
Rakote / Alexandrië / al-Iskandariyyah Hathor
Imoe / - / Kom el-Hisn
Dmi en Hor, Behdet / Hermopolis Parva / Damanhur
4
HASH M24

Sapi-Res
Zuidelijk Schild
Djechaper / Naucratis / El-Gaïef Neith
5
HASH M15

Sap-Meh
Noordelijk Schild
Djaoe, Zaoe / Saïs / Sa el-Hagar Neith
Per-Wadjet / Boeto / Tell el-Farain
6
N26 E2

Chaset
Woestijn-Stier
Chasoe / Xois / Sakha Ra
7
T21 R14

A-ment
Westelijke Harpoen
Metelis / Metilis / Tell el-Nigili? Horus
8
T21 R15

A-bet
Oostelijke Harpoen
Per-Atoem / Pithom / Tell-el-Maskhuta Atoem
9
A22

Ati
Andjeti
Djedoe / Busiris / Abu Sir Bana Osiris, Andjeti
10
S32 E2

Ka-chem
Zwarte Stier
Hoetherib / Athribis / Tell Atrib Horus
11
Aa2 E2

Ka-heseb
Heseb-Stier
Taremoe / Leontopolis / Tell el-Moqdam Sjoe, Tefnoet, Mihos
12
E9 E2

Theb-ka
Kalf en Koe
Tjebennetjer / Sebennytos / Samanud Onoeris
13
S38 R24

Heka-At
Voorspoedende Scepter
Ioenoe / Heliopolis, On / Matariya Atoem, Ioesaas, Mnevis
14
W17 R15

Chent-abet
Voorste van het Oosten
Per-Amon / Pelusium / Tell Farama Seth
Tjaroe / Sile / Tell Abu Safa
15
G29

Djehoet
Ibis
Bah, Per-Thoth-weprehwy / Hermopolis Parva / El-Baqliya Thoth
16
K4

Cha
Vis
Per-Banebdjedet / Mendes / Tell el-Ruba Banebdjedet, Hatmehyt
Anpet-Djedet / Thmuis / Tell El-Timai‎
17
F18
D46
X1
O49

Semabehdet
Troon
Semabehdet / Diospolis Parva / Tell el-Balamun Horus
18
A18 W17

Am-Chent
Prins van het Zuiden
Per-Bastet / Bubastis / Tell Basta Bastet
19
A18 F22

Am-Pehoe
Prins van het Noorden
Hoet-Waret / Avaris / San el-Hagar Wadjet
Djannet / Tanis / San el-Hagar
Pi-Ramesse / - / Qantir
20
G13

Sopdoe
Gepluimde Valk
Per-Sopdoe / Soped / Saft el-Henna Sopdet

Opper-Egypte[bewerken]

Waar bij Neder-Egypte de grens ligt bij Memphis eindigt de Opper-Egyptische telling. Deze begint vanaf de grens met het voormalige Koesj, de vroegere grensmarkering van het land. De nomen gaan door naar Neder-Egypte langs El-Armarna naar de Faioum en eindigt bij het centrum van Memphis.

In de indeling staan twee hiërogliefen die niet weergegeven konden worden.

Opper-Egypte
Nr. Naam Steden
Egyptische/Klassieke/Moderne naam
Belangrijkste goden
1
N16
T9A

Ta-Seti
Land van de Boog
Aboe / Elephantine / Aswan Chnoem, Satet, Anoeket, Horus de Oudere, Sobek
Pa-Sebek / Ombos / Kom Ombo
2
U40 G5

Thes-Hor
Troon van Horus
Djeba, Wetjeset-hor / Apollinopolis Magna / Edfu Horus
3
HASH

Ten
Schrijn
Nechen / Hierakonpolis / Kom el-Ahmar Horus, Nechbet, Chnoem, Neith
Ta-senet, Ioenet / Latopolis / Esna
Necheb / Eileithiapolis / Elkab
4
R19

Waset
Scepter
Waset / Thebe, Diospolis Magna / Luxor Amon, Moet, Chons,
Montoe, Buchis, Sobek
Ipet-Isoet / Karnak / Al-Karnak
Djamet, Djeme / - / Medinet Haboe
Djeser-Djeseroe / - / Deir el-Bahri
Set-Maät-her-Imenty-Waset / - / Deir el-Medina
Djerty / Tuphium / Tod
Imjotroe / - / -
Ioeny, Per-Montoe / Hermonthis / Armant
Madoe / - / Nag el-Medamud
Per-Hathor / Pathyris, Aphroditopolis / Gebelein
5
G5 G5

Heroei
Twee Valken
Nebet, Noebt / - / Naqada Min, Seth
Gesa / Apolinopolis Parva / Qus
Gebtoe / Koptos / Qift
Pa-Sjenhor / - / Shenhur
6
I3

Aa-ta
Krokodil
Ioenet, Ta-Netjeret / Tentyra / Dendera Hathor
7
Y8

Sesjesj
Sistrum
Hoet-Sechem / Diospolis Parva / Hoe Bat
8
R17

Abdjoe
Groot Land
Abedjoe / Abydos / Araba el-Madfoena Chentiamentioe, Osiris, Onuris
Tjeny / Thinis / Girga
9
M17
R23

Min
Min
Ipoe, Chent-Min / Panopolis / Achmim Min
Hoet-Repit / Athribis / Wanina
10
I10

Wadjet
Cobra
Djoe-kaoe, Tjeboe / Antaeopolis / Qaw el-Kebir Seth, Mihos, Nemty
11
E21

Set
Seth
Sjes-hetep / Hypselis / Rifeh Seth
12
N26
I9

Toe-peh
Adder-Berg
Iakemet / Abotis / Abutig Nemty
13
M1
I9
W17

Atef-Chent
Opper-Vijgenboom en Adder
Saoeti, Zawti / Lycopolis / Assioet Wepwawet, Anubis
14
M1
I9
F22

Atef-Pehoe
Neder-Vijgenboom en Adder
Kesi / Cusae / el-Kusiya Hathor
Hatnoeb / - / -
Achet-Aton / - / El-Amarna
15
E34

Oen
Haas
Besa / Antinoöpolis / Sheikh Abada Thoth, Ogdoade van Hermopolis, Aton
Chemenoe, Chmoen / Hermopolis Magna / Ashmunein
Herwer / - / -
16
E31

Meh-Mahetch
Oryx
Menat-Choefoe / - / Minya Pachet, Chnoem
Hebenoe / - / Kom el-Ahmar
Tadenet / Akoris / Tihna el-Gebel
17
E15

Anipoe
Jakhals
Hardai / Cynopolis / El-Kays Anubis
18
HASH

Nemty
Nemty
Hoet-Nesoet / Alabastronopolis / El-Kom el-Ahmar Sawaris Nemty
Tajoe-Djajet / Ankyronpolis / El-Hiba
19
S40 D58s S40

Oeab
Twee Scepters
Per-Medjed / Oxyrhynchus / El-Bahnasa Seth
20
M1 W17

Atef-Chent
Zuidelijke Vijgenboom
Henen-nesoet / Heracleopolis Magna / Ehnasije el-Medine Herisjef
Hetep-Senoesret / - / El-Lahun
21
M1 F22

Atef-Pehoe
Noordelijke Vijgenboom
Semenoe-Hor, Sjenachen / Akanthon / Kafr-Ammar Chnoem, Seneferoe
Sjedit / Crocodilopolis, Arsinoe / El-Fajoem
22
T31

Maten
Mes
Itj-Tawi / - / El-Lisht Hathor
Tepihoe, Per-Nebet-Tepi-Hoe / Aphroditopolis / Atfih

Zie ook[bewerken]