Ork

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Orks)
Ga naar: navigatie, zoeken
The Goblin, 1816-1820
Goblin, 19e eeuw

Orks (Engels: Orcs), of Aardmannen (Engels: Goblins) zijn mythologische wezens. Het zijn vaak slechte, domme en trolachtige wezens, die het kwade belichamen. Ze komen voor in verhalen, sprookjes, boeken, films, computerspellen en muziek.

Aardmannetjes in volksverhalen en sprookjes[bewerken]

Aardmannetjes en hun verwanten duiken overvloedig op in de mondelinge overlevering van noordwest-Europa. Al naar de aard van de overlevering of de luim van de verteller kunnen ze dus verschillende eigenschappen hebben. Toch zijn er wel kenmerken die in veel verhalen terugkeren:

  • mensachtig postuur, maar vaak krom lopend en dik of zwaar gebouwd
  • klein, van vingerlang tot maximaal anderhalve meter
  • vooral overdag leven ze ondergronds, gewoonlijk in holen of half-ondergrondse ruw gebouwde huizen in verlaten gebieden
  • dom
  • onbeschaafd tot grof of ruw
  • zwijgzaam, of moeilijk en krom sprekend
  • zelden neutraal van karakter: de meeste typen zijn slecht geluimd, egoïstisch of hebberig tot ronduit kwaadaardig, maar zorgeloze en koddige, ietwat onnozele aardmannetjes zijn ook wel te vinden.
  • nachtactief
  • solitair of in kleine groepjes levend
  • geen aandrang tot het grootse: eten, drinken en slapen zijn de voornaamste besognes. Soms ook nog ruziemaken, stelen en mensen lastigvallen.
  • vooral bij de kwaadaardige types zien we weerzinwekkende kook- en eetgewoonten, Daardoor kunnen ze soms smerige en giftige brouwsels maken.

De aardmannen kunnen niet tegen de zon, ze veranderen dan in steen. In enkele verhalen leven aardmannen overdag als padden.

De Duergar is een boosaardige aardman uit Noord-Engeland.

Verwantschappen[bewerken]

In hun eigenschappen zijn aardmannetjes duidelijk verwant aan trollen en reuzen uit volksverhalen, en natuurlijk aan onszelf, de mens.

Shrek (een oger) van zand

Een groene kruising tussen mens en aardmannetje vinden we in Shrek, de titelfiguur van de film. Hij is een goedmoedige maar nukkige Oger, en echtgenoot van de parttime mens/ogre Fiona. Merk op dat Fiona's gedaanteverwisseling tussen de dag en de nacht, die ze voor Shrek verbergt, een van de vele variaties is op verschil tussen het dagleven en nachtleven van aardmannetjesachtigen, en ook typerend is voor hun deels verborgen bestaan.

In de Geronimo Stilton-boeken hebben orken enige gelijkenis met trollen.

Helemaal aan de andere kant van de stamboom staan de 's nachts dansende sommeltjes op Texel. Die hebben eerder kabouterachtige kenmerken. In de boeken van Marten Toonder komen verscheidene wezens voor met aardmannetjes-trekjes. In het verleden is er soms begripsverwarring geweest met kabouters, waardoor deze ook aardmannetjes genoemd werden. In werkelijkheid is de kabouter echter niet verwant met de aardmannetjes.

Al deze figuren zijn wel schatplichtig aan de figuren uit Europese volksvehalen, maar niet identiek. Een vrij willekeurige lijst van overige verwanten:

Orks in het fantasy-genre[bewerken]

Tolkien was de eerste die het woord in deze betekenis gebruikte, naar eigen zeggen gebaseerd op het Oudengelse woord orc of ork dat zou staan voor "demon, helduivel" (en niet verwant aan de ook wel gebruikte aanduiding voor de orka, een zeezoogdier).

In navolging van Tolkien hebben vele fantasy-auteurs het woord gebruikt voor hun fictieve mensensoorten:

Orks in de boeken van Tolkien[bewerken]

Orks zijn onder andere bekend van hun optreden in de boeken van J.R.R. Tolkien (onder andere In de Ban van de Ring). Ze komen in grote aantallen voor in Midden-aarde en vormen het leger van Morgoth, Sauron en Saruman.

1rightarrow blue.svg Ork (Tolkien), het hoofdartikel over orks in de werken van J.R.R. Tolkien.

Orks in Warcraft[bewerken]

In de spellen Warcraft van de spelontwikkelaar Blizzard Entertainment spelen orks ook een belangrijke rol. Zij worden geïntroduceerd in het eerste spel en zien er niet hetzelfde uit als Orks in de boeken en films van The Lord of the Rings. Orks in Warcraft leven in clanverband en zijn bijna altijd de gedoodverfde vijanden van de mensen. Ze zijn echter wel nobel van aard en in Warcraft 3: Reign of Chaos sluiten ze een verbond met de mensen en nachtelfen om het Burning Legion te verslaan in de slag bij Mount Hyjall en zo de wereldboom te beschermen tegen het demonenleger van Archimonde. In World of Warcraft staan ze weer min of meer tegenover de mensen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties