Oudste stad van Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De oudste stad van Nederland is een status die door verschillende steden wordt opgeëist. Zowel Maastricht, Nijmegen als Voorburg kunnen vanuit de Romeinse oudheid aanspraak maken op deze status. De titel "oudste stad van Nederland" hangt af van welke definitie men toepast. Bij de bepaling wordt meestal vereist dat de plaats ononderbroken bewoond geweest is. Ook wordt meestal gekeken naar stedelijk karakter waarbij Romeinse stadsrechten vaak als belangrijk argument wordt aangevoerd.

Met behulp van de uitslag van wetenschappelijk onderzoek naar dit vraagstuk heeft Nijmegen zichzelf in 2005 tot oudste stad van Nederland uitgeroepen.[1]

Steden[bewerken]

Hier volgt een opsomming van vondsten en onderzoeken die tot nu toe gedaan zijn, gesorteerd per stad.

Maastricht[bewerken]

Eerste nederzetting: rond 500 v.Chr. (Keltisch)
Romeinse aanwezigheid: uiterlijk 70 na Chr.
Romeinse stadsrechten: nooit (middeleeuwse stadsrechten in 1204 na Chr)

De vondst van een pre-Romeinse straatweg aan het Onze-Lieve-Vrouweplein in Maastricht in 1983[2] en een Keltische muntschat nabij Amby in 2007, zijn aanwijzingen dat het gebied al vóór de Romeinse bezetting bewoond was. Van het fort op het Plateau van Caestert staat niet vast of het Keltisch of Romeins was, hoewel de locatie is voorgesteld als het mogelijke Atuatuca van de Eburonen. Uit de Romeinse tijd zijn veel overblijfselen bewaard gebleven, onder andere de resten van een heiligdom in Museumkelder Derlon, een thermencomplex op het plein Op de Thermen, de eerste Romeinse brug van Maastricht, het laat-Romeinse castrum en een groot aantal beeldhouwwerken (meer dan 300 fragmenten) en andere voorwerpen, waarvan een deel permanent wordt tentoongesteld in het Centre Céramique. Bij archeologische opgravingen (o.a. Sint-Servaasbasiliek, 1953-1954, 1980, Vrijthof, 1969-1970, Mabro, 1981-1982 en Derlon, 1983[3]) zijn vondsten gedaan uit alle perioden van de Vroege Middeleeuwen, waaruit blijkt dat Maastricht, in tegenstelling tot veel andere Romeinse nederzettingen, na het vertrek van de Romeinen permanent bewoond bleef. Ook de lijst van bisschoppen van Maastricht (±380-780 na Chr.) en het bezoek van diverse Merovingische koningen pleit voor een continue bewoningsgeschiedenis. Hier staat tegenover dat Maastricht, in tegenstelling tot Nijmegen en Voorburg, geen Romeinse stadsrechten (municipium) had.

Nijmegen[bewerken]

Eerste nederzetting: 19 v.Chr. (in 69 of 70 na Chr. afgebrand en verplaatst.)
Romeinse aanwezigheid: 19 v.Chr. (gesticht door de Romeinen)
Romeinse Stadsrechten: 98 na Chr (middeleeuwse stadsrechten in 1230 na Chr.)

De opvolger van Bogaers, Jan Kees Haalebos, zorgde voor wetenschappelijk bewijs dat Nijmegen rond het jaar 98 stadsrechten zou hebben verkregen. De Maastrichtse stadsarcheoloog Titus Panhuysen concludeerde zelfs dat Nijmegen al in 17 na Chr. een stad moet zijn geweest, na het bestuderen van de Nijmeegse godenpijler die een erezuil zou zijn geweest voor keizer Tiberius die van 14 tot 37 na Chr. regeerde. In 2005 bleek uit onderzoek naar munten, die bij opgravingen in Nijmegen gevonden waren, dat Romeinse soldaten al in 19 v.Chr. in Nijmegen waren. Tijdens de opstand van de Bataven in 69/70 na Chr. werd de stedelijke nederzetting die zich rond het Kelfkensbos ontwikkelde in brand gestoken en niet op dezelfde plaats herbouwd. De stedelijke functies gingen over naar een nieuwe kern enkele kilometers westelijker, die in 98 marktrecht kreeg, en volgens Haalebos tegelijkertijd ook stadsrechten.

Voorburg[bewerken]

Eerste nederzetting: rond 2700 v.Chr. (echter niet altijd bewoond)
Romeinse aanwezigheid: 47 na Chr. (vertrokken in 270 na Chr.)
Romeinse stadsrechten: 121 na Chr. (nooit middeleeuwse stadsrechten)

In 1963 concludeerde de Nijmeegse professor in de archeologie J. Bogaers dat Voorburg de oudste stad van Nederland was. Onderzoek van een Romeinse mijlpaal (een milliarium) die bij Rijswijk was gevonden, had hem hiervan overtuigd. Voorburg heette toen Forum Hadriani, vernoemd naar keizer Publius Aelius Hadrianus. Na een vermoed bezoek van keizer Hadrianus in 121 na Chr. kreeg de plaats marktrechten.

Zie ook[bewerken]

Steden met middeleeuwse stadsrechten

Noten, referenties[bewerken]

  1. Stokoud Nijmegen is kampioen (23 november 2004) Geraadpleegd op 30 augustus 2010
  2. Resten Romeinse weg ontdekt (31 oktober 2007) Geraadpleegd op 30 augustus 2010
  3. Maastricht staat op zijn verleden, Titus A.S.M. Panhuysen e.a., Stichting Historische reeks Maastricht, Maastricht, 1984

Externe links[bewerken]