Richard I van Engeland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Richard I)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Richard I
Afbeelding uit een 12e-eeuwse kroniek
Afbeelding uit een 12e-eeuwse kroniek
Koning van Engeland
Regeerperiode 1189 - 1199
Kroning 3 september 1189 in Westminster Abbey
Voorganger Hendrik II
Opvolger Jan zonder Land
Hertog van Aquitanië
Regeerperiode 1172 - 1199
Voorganger Hendrik I
Opvolger Jan I
Huis Plantagenet
Vader Hendrik II van Engeland
Moeder Eleonora van Aquitanië
Geboren 8 september 1157
Oxford
Gestorven 6 april 1199
Châlus, Aquitanië
Begraven Abdij van Fontevraud
Partner Berengaria van Navarra
Religie Rooms-katholiek

Richard I Leeuwenhart (Engels en Frans: Richard Cœur de Lion, Engels ook wel: Lionhearted, Occitaans: Ricard Còr de Leon) (Oxford, 8 september 1157Châlus bij Limoges (Frankrijk), 6 april 1199) was koning van Engeland van 1189 tot 1199 en nam als kruisvaarder deel aan de Derde Kruistocht. Hij was de derde zoon van Hendrik II en Eleonora van Aquitanië.

Strijd met vader en broers[bewerken]

Richard werd in 1172 hertog van Aquitanië en in 1189 hertog van Normandië. Tussen hem en zijn broers was enige strijd, en ook kwamen zij herhaaldelijk in opstand tegen hun vader. Toen Richard na de dood van zijn oudere broer Hendrik de Jongere in 1183 werd benoemd tot troonopvolger bond hij opnieuw de strijd aan met zijn vader, omdat hij zijn moeders Aquitanië moest afstaan toen hij kroonprins was geworden. Hij wist daarbij de steun te verwerven van koning Filips II van Frankrijk. Na een conflict tussen Richard en Filips sloten zij een verdrag en begonnen aan de voorbereiding van de geldverslindende Derde Kruistocht.

Derde Kruistocht[bewerken]

Tijdens de kruistocht waren er veelvuldig twisten tussen Richard en Filips. Toen Filips naar Akko vertrok, verloofde Richard zich met Berengaria van Navarra. Hij trouwde met haar na de verovering van Cyprus in 1191. Zij kregen geen kinderen; wel is bekend dat Richard een buitenechtelijke zoon had. Na het huwelijk vertrok ook Richard naar Akko en speelde een grote rol bij de verovering van de stad. Hij wierp het vaandel van hertog Leopold V van Oostenrijk, dat naast zijn wapen wapperde op het dak van het veroverde paleis, in de gracht. Dat werd hem door Leopold zwaar aangerekend. Richard eiste van Saladin een verdrag, maar toen die daar niet op inging, liet Richard ongeveer 3000 gevangengenomen mohammedaanse mannen, vrouwen en kinderen buiten de stadsmuren afslachten, als vergelding voor de massamoord op de Tempeliers en Hospitaalridders in 1187. Filips keerde terug naar Frankrijk, maar Richard ging door met de strijd en behaalde een overwinning op Saladin.

Gijzelaar[bewerken]

Inmiddels was er een complot op gang gezet door Filips en Richards broer Jan zonder Land. Toen Richard hiervan hoorde sloot hij een verdrag met Saladin en keerde terug. Op de terugreis naar Europa werd hij in het doprje Erdberg bij Wenen gevangengenomen door Leopold V van Oostenrijk. Die droeg zijn gevangene over aan zijn leenheer de Rooms-keizer Hendrik VI. Richard zat achtereenvolgens vast in de burcht van Dürrenstein, paleis in Spiers, vesting van Trifels en in Hagenau. Het ging hierbij voornamelijk om het verkrijgen van losgeld, 150.000 mark zilver. Zijn moeder Eleonore nam het werk ter hand om het bedrag bij elkaar te krijgen. Na betaling van twee derde hiervan werd hij 4 februari 1194 te Mainz vrijgelaten. Het resterende bedrag kon later worden betaald. Ook werden er 200 gijzelaars geleverd uit de aanzienlijkste families van Normandië en Engeland.

Koning[bewerken]

Richard werd bij zijn terugkeer in Engeland enthousiast ontvangen en wist zijn broer Jan te onderwerpen. Hij bezette de burcht van Nottingham, waar de kern van de aanhangers van de verraderlijke Jan zonder Land zich had verschanst. Daarna riep hij 30 maart de Grote Raad bijeen in het voormalige hoofdkwartier van Jans oppositiepartij. Na de zitting reisde hij 2 april samen met zijn moeder naar het Clipston Paleis aan de rand van het Woud van Sherwood, waar hij naar hartelust kon jagen. Volgens een ballade, gebaseerd op een Oud-Engelse sage, zou Richard er de bekende held Robin Hood hebben ontmoet.[1] De koning werd voor de tweede maal gekroond, in de kathedraal van Winchester en droeg daarbij een derde luipaard in zijn familiewapen, tot op heden het blazoen van de koninklijke standaard van Groot-Brittannië.

Richard stond bekend als een vechtjas, een hard en moedig man, maar ook met culturele interesse en humor. Het is door deze eigenschappen dat hij de bijnaam Leeuwenhart kreeg. Hij kreeg die doordat hij in de strijd tegen Saladin zelf volop meevocht. Door zijn avontuurlijke aanleg en oorlogszuchtige instelling bracht hij Engeland aan de rand van de financiële afgrond, vooral door de financiering van de derde kruistocht en het offer dat iedereen bracht om hem uit handen van de Duitse keizer vrij te kopen.

Richard was van de tien jaar van zijn koningschap in totaal niet meer dan 10 maanden in Engeland. Tot 1198 voerde hij verder oorlog tegen Frankrijk. Op de hoge rots Les Andelys bouwde hij Chateau Gaillard, wat zijn meest geliefde residentie werd. Toen de Rooms-keizer Hendrik VI in september 1197 stierf vond men Richard de juiste man voor het keizerschap van het Heilige Roomse Rijk, maar hij wees het aanbod af. Wel schoof hij zijn neef Otto van Brunswijk naar voren.

Overlijden[bewerken]

Tombe van Richard Leeuwenhart in Fontevraud

Tijdens het beleg van het kasteel Châlus-Chabrol in Limousin werd hij 25 maart 1199 door een pijl in zijn linkerschouder getroffen en kreeg hij een infectie met de dood tot gevolg. Archad, de heer van Châlus, had een pot met Romeinse munten in handen gekregen, die in het dorp was opgegraven. Om zijn financiële positie te verbeteren deed Richard een beroep op zijn 'leenhoogheid', maar had met kapitein Mercadier tot een beleg van de burcht moeten overgaan. Tijdens een inspectieronde rondom het belegerde slot, slechts met helm en schild uitgerust, werd hij door de pijl met weerhaken geraakt. De wond groter makend, wist Mercadier ten slotte de pijlpunt te verwijderen. De schutter gaf als reden voor zijn daad te kennen dat Richard zijn vader en twee broers eigenhandig had afgemaakt. Hij werd vergeven, in vrijheid gesteld en kreeg 100 Engelse shillings als geschenk, maar buiten Richards tent pakte Mercadier hem op, liet hem levend villen en daarna opknopen. Zalf en geneeskrachtige lotions konden niet voorkomen dat de wond onder het verband ging rotten en er bloedvergiftiging en koudvuur optrad. Zijn moeder Eleonore zag hem op zijn sterfdag, 6 april 1199 en wist te bewerkstelligen dat zijn jongere broer Jan zonder Land en niet zijn neef Arthur van Bretagne als erfgenaam werd aangewezen. Hij werd dan ook opgevolgd door Jan zonder Land.

Richards hersenen en ingewanden zijn begraven in de Abdij van Charroux in Poitou, zijn hart in de kathedraal van Rouen in Normandië en de rest van zijn lichaam is vijf dagen na zijn overlijden bijgezet, aan de voeten van zijn vader, in de Abdij van Fontevraud in Anjou.

Troubadour[bewerken]

Richard stond ook bekend als een troubadour die zijn liederen schreef in het Occitaans, zijn moedertaal. Hoewel hij koning van Engeland was, sprak hij zelf geen Engels, maar Occitaans en Frans.[2]

Voorouders[bewerken]

De voorouders van Richard I van Engeland
Richard I van Engeland
(1157-1199)
Vader:
Hendrik II van Engeland
(1133-1189)
Grootvader:
Godfried V van Anjou
(1113-1151)
Overgrootvader:
Fulco V van Anjou
(1091-1143)
Overgrootmoeder:
Ermengarde van Maine
(1096-1126)
Grootmoeder:
Mathilde van Engeland
(1102-1167)
Overgrootvader:
Hendrik I van Engeland
(1068-1135)
Overgrootmoeder:
Mathilde van Schotland
(1079-1118)
Moeder:
Eleonora van Aquitanië
(1122-1204)
Grootvader:
Willem X van Aquitanië
(1099-1137)
Overgrootvader:
Willem IX van Aquitanië
(1071-1126)
Overgrootmoeder:
Filippa van Toulouse
Grootmoeder:
Aenor van Chatellerault
Overgrootvader:
Aimery I van Châtellerault
Overgrootmoeder:
Amalberga
Angelsaksen:Alfred de Grote · Eduard de Oudere · Æthelstan · Edmund I · Edred · Edwy · Edgar de Vreedzame · Eduard de Martelaar · Ethelred · Sven Gaffelbaard · Edmund II Ironside · Knoet de Grote · Harold I Hazenvoet · Hardeknoet · Eduard de Belijder · Harold II Godwinson · Edgar Ætheling
Huis Normandië:Willem I de Veroveraar · Willem II Rufus · Hendrik I Beauclerc · Stefanus · Mathilde
Huis Plantagenet:Hendrik II · Richard I Leeuwenhart · Jan zonder Land · Hendrik III · Eduard I Longshanks · Eduard II · Eduard III · Richard II · Hendrik IV Bolingbroke · Hendrik V · Hendrik VI · Eduard IV · Eduard V · Richard III
Huis Tudor:Hendrik VII · Hendrik VIII · Eduard VI · Jane Grey · Maria I · Elizabeth I
Huis Alpin:Kenneth I · Donald I · Constantijn I · Aedh · Eochaid · Giric · Donald II · Constantijn II · Malcolm I · Indulf · Dubh · Culen · Kenneth II · Constantijn III · Kenneth III · Malcolm II
Huis Dunkeld:Duncan I
Huis Alpin:Macbeth · Lulach
Huis Dunkeld:Malcolm III · Donald III · Duncan II · Donald III · Edgar · Alexander I · David I · Malcolm IV · Willem I · Alexander II · Alexander III · Margaretha · Jan
Huis Bruce:Robert I · David II
Huis Stuart:Robert II · Robert III · Jacobus I · Jacobus II · Jacobus III · Jacobus IV · Jacobus V · Maria I
Engeland en Schotland als personele unie