Ritueel slachten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Ritueel slachten van een karbouw, Asahan, Sumatra

Ritueel slachten is een verzamelterm voor het slachten op een door een bepaalde religie voorgeschreven manier. Dit speelt onder andere een rol binnen sommige islamitische en joodse gemeenschappen en kleinere Afrikaanse stammen. Andere, niet-rituele vormen van slachten staan bekend onder de verzamelterm "conventionele slacht".

Rituele slachtmethodes[bewerken]

Dhabiha (islamitisch ritueel slachten)[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Dhabiha voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Binnen de islam gelden verschillende voorschriften voor het slachten van dieren voor consumptie. Alleen als aan deze voorwaarden wordt voldaan is het vlees rein (halal) voor consumptie. De belangrijkste voorwaarden zijn:

  • de slachter dient een moslim te zijn die bekwaam is in het slachten van dieren;
  • de slachtplaats moet rein zijn;
  • de slachter dient zorg te dragen voor het comfort van het dier; het slachtmes mag bijvoorbeeld niet zichtbaar zijn voor het dier of in de nabijheid van het dier geslepen worden; het slachten mag niet door andere dieren gezien worden;
  • het dier wordt met de voorkant in de richting van de qibla (Mekka) geplaatst;
  • voordat een dier geslacht wordt, spreekt de slachter de woorden Bismillah, Allahoe Akbar (in naam van God, God is de grootste) uit, waarmee hij zijn dankbaarheid en respect uit voor God die, volgens de islam, in de voedselvoorziening van de mensheid voorziet;
  • met een scherp mes worden in één beweging de halsslagader en de luchtpijp doorgesneden. Het dier mag niet langer lijden dan noodzakelijk is.[1]

Sjechita (joods ritueel slachten)[bewerken]

Rituele slacht van een kip, volgens de Kasjroet.

Religieus levende Joden eten alleen vlees van zoogdieren en gevogelte die zijn geslacht door middel van een halssnede en verbloeding. Verdoving of bedwelming is hierbij niet toegestaan. Dit noemt men sjechita. Het doel van deze manier van slachten is dat het dier zo snel mogelijk bloed en daardoor ook het bewustzijn verliest. Voor de slacht moet het dier goed gefixeerd worden.

Een dier dat op een andere manier sterft of wordt gedood is niet koosjer. Het is ook strikt verboden om vlees te eten dat van een levend dier is gesneden.[2] Dit zijn overigens ook regels die in andere religies gelden.

De basis voor de joodse manier van slachten staat in de Thora, in Leviticus en Deuteronomium 14:3-21. Specifiek staat in Deuteronomium 14:6: "elk dier dat gespleten hoeven heeft (beide hoeven geheel gekloofd) en herkauwt onder de dieren mag je eten". Volgens de joodse religie mag men wel rund, schaap, geit en hert eten maar bijvoorbeeld niet kameel, varken, paard[bron?] of haas. Ook roofdieren en aaseters worden niet gegeten. Van de vogels mag bijvoorbeeld kip worden gegeten. Het stelsel van regels omtrent al dan niet toegestane voeding heet kasjroet.

Bij de sjechita moet het slachtmes (chalaf) vlijmscherp en kaarsrecht zijn om het dier onmiddellijk te kunnen doden. Het mes wordt na elke slachthandeling op scherpte gecontroleerd.

Na de slacht wordt het vlees gekeurd volgens joods gebruik. Daarbij worden onder andere de longen onderzocht. Zieke dieren worden afgekeurd voor consumptie. De slager haalt vervolgens alle vetdelen en vetvliezen weg, ook het vet uit de aderen waarin zich nog gestold bloed van het geslachte dier bevindt. Dit werk heet 'poorsen'. Vervolgens wordt al het bloed dat na de halssnede het geslachte dier nog niet heeft verlaten onttrokken door het vlees veelvuldig te zouten; de consumptie van bloed is namelijk strikt verboden.

Bij het ritueel slachten volgens de joodse regels worden eisen gesteld aan de opleiding, vakbekwaamheid, toetsing, toezicht, kwaliteitscontrole en aan de verankering van het dierenwelzijn[3] De slachter, sjocheet, is door een religieuze autoriteit geaccrediteerd en staat onder rabbinaal toezicht (onder toezicht van een rabbijn).

In Nederland bevindt zich in 2011 één slachtplaats om volgens de sjechita te slachten. Het gaat om enkele tientallen runderen per week.[4]

Geschiedenis[bewerken]

Joden in Nederland slachten hun dieren volgens de sjechita al 375 jaar. In deze periode is eenmaal een verbod op ritueel slachten uitgevaardigd. Op 31 juli 1940 werd deze maatregel van de Duitse bezetter tegen de Joodse bevolking ingevoerd. De maatregel werd van kracht op 5 augustus 1940, waarop drie personen in Amsterdam gearresteerd werden omdat ze het verbod overtraden.[5] Na de bevrijding was vooral de dierenbescherming fel tegen herinvoering van het ritueel slachten. De politiek ging uit medeleven met de overlevende Joden akkoord met herinvoering, ook vanwege een aantal joodse slagers die de oorlog overleefden en met het verbod werkloos zouden worden.[6]

Wetgeving omtrent ritueel slachten[bewerken]

Wettelijke vereisten voor ritueel slachten in Europa 2018:

 Verdoving niet vereist

 Verdoving na kelen vereist

 Verdoving tijdens kelen vereist

 Verdoving vóór kelen vereist

 Ritueel slachten verboden

 Geen gegevens

De juridische status van ritueel slachten varieert naar land of regio. In bijvoorbeeld Nederland is onverdoofd (ook wel bedwelmd) ritueel slachten toegestaan, terwijl in Zwitserland, Zweden, Noorwegen, Denemarken en IJsland is ritueel slachten bij wet verboden is. In Polen was in januari 2013 een verbod aangenomen, maar heeft het Grondwettelijk Hof in 2014 op vraag van de joodse gemeenschap geoordeeld dat een algemeen verbod in strijd was met de godsdienstvrijheid en onverdoofd ritueel slachten terug toegestaan.[7]

Europese Unie[bewerken]

In 1979 werd de Europese Overeenkomst inzake de Bescherming van Slachtdieren getekend door alle lidstaten van de Europese Economische Gemeenschap (sinds 1992 de Europese Unie), die later toegetreden landen eveneens hebben ondertekend. Deze Europese richtlijn, voor het laatst aangepast in 1986, verbiedt onbedwelmd slachten, maar maakt in Artikel 17.1 een uitzondering voor religieuze slachtpraktijken:

Aanhalingsteken openen

Iedere Verdragsluitende Partij kan van de bepalingen betreffende het van tevoren bedwelmen afwijkingen toestaan in de volgende gevallen:
- bij het slachten volgens religieuze riten; (...)[8]

Aanhalingsteken sluiten

Deze regel is in 2009 overgebracht naar een verordening, met de bijkomende voorwaarde dat onbedwelmd slachten op religieuze gronden voortaan enkel in slachthuizen mag plaatsvinden.[9] Het recht van de Europese Unie maakt het ritueel slachten van dieren zonder voorafgaande verdoving dus mogelijk, binnen een vooropgesteld technisch kader dat uitdrukking geeft aan de vereisten op het vlak van volksgezondheid en dierenwelzijn. De technische uitrusting van erkende slachthuizen is er in het bijzonder op voorzien de afzonderlijke dieren mechanisch te fixeren om hun lijden te beperken.

Sommige lidstaten hebben onverdoofd ritueel slachten verboden, andere niet. Vlees van onverdoofde dieren kan meestal ongehinderd worden geëxporteerd en geïmporteerd tussen lidstaten. Er is geen EU-vereiste om vlees van onverdoofde dieren als zodanig te etiketteren, en voorstellen om dit in de hele Unie te verplichten zijn op sterk verzet gestuit. Dit heeft geleid tot verwarring onder consumenten, die vaak niet kunnen weten of bepaalde producten nou wel of niet het resultaat zijn van onverdoofd ritueel slachten.[10]

Wettelijke vereisten voor ritueel slachten per EU-lidstaat
Staat Vereiste Sinds Noten
België Ja Verdoving vóór kelen vereist (binnenkort) 2018/19 Wallonië zal onverdoofd ritueel slachten verbieden in september 2018;[11] Vlaanderen zal volgen in januari 2019.[12] Brussel verwacht in de toekomst een verbod te bespreken.[13]
Bulgarije Nee Verdoving niet vereist [14]
Cyprus Nee Verdoving niet vereist De Veterinaire Diensten kunnen een competente religieuze autoriteit een derogatie verlenen op de algemene regel van verdoofd slachten.[15][14]
Denemarken Ja Verdoving vóór kelen vereist 2014 Alleen verdoofd slachten toegestaan.Welfare at slaughter. Deense Veterinaire en Voedseladministratie (19 februari 2014). Geraadpleegd op 22 februari 2014.</ref Maar onverdoofd vlees mag Denemarken ingevoerd worden en Deens verdoofd vlees wordt uitgevoerd naar enkele landen in het Midden-Oosten.[15]
Duitsland Nee Verdoving niet vereist 2002 Islamitische onverdoofde slacht werd in 1995 verboden, maar opnieuw gelegaliseerd in 2002.[16] Het is illegal om onverdoofd vlees te exporteren.[15]
Estland Mee bezig Verdoving na kelen vereist [17][15][14]
Finland Mee bezig Verdoving tijdens kelen vereist 1934[18] Kelen en verdoven moeten gelijktijdig gebeuren tijdens ritueel slachten.[15][14] In Åland is verdovig vóór kelen vereist.[14]
Frankrijk Nee Verdoving niet vereist [14]
Griekenland Mee bezig Verdoving na kelen vereist 2017 Dieren anders dan pluimvee vereisen verdoving na kelen.[15]
Hongarije Nee Verdoving niet vereist [14]
Ierland Nee Verdoving niet vereist [14]
Italië Nee Verdoving niet vereist [14]
Kroatië Nee Verdoving niet vereist [14]
Letland Mee bezig Verdoving na kelen vereist 2009 [10][15]
Litouwen Nee Verdoving niet vereist 2015 Litouwen legaiseerde onverdoofde slacht in 2015 tijdens een handelsoorlog met Rusland.[15]
Luxemburg Nee Verdoving niet vereist 2009 Religieuze uitzonderingen op de wet van 1995 om alle dieren te verdoving alvorens slacht werden ingevoerd in 2009.[15]
Malta Nee Verdoving niet vereist [14]
Nederland Nee Verdoving niet vereist 2011 Sinds 2011 moet er een dierenarts aanwezig zijn en het dier moet binnen 40 seconden sterven.[10]
Oostenrijk Mee bezig Verdoving na kelen vereist 2004 Dierenbeschermingswet 2004 §32.[15]
Polen Nee Verdoving niet vereist 2014 Een verbod op onverdoofd slachten uit 2013 op grond van dierenrechten werd in 2014 ongedaan gemaakt op grond van godsdienstvrijheid.[19]
Portugal Nee Verdoving niet vereist [14]
Roemenië Nee Verdoving niet vereist [14]
Slovenië Ja Ritueel slachten verboden 2012 In 2012 amendeerde Slovenië zijn Dierenwelzijnswet om alle vormen van ritueel slachten te verbieden.[15]
Slowakije Mee bezig Verdoving na kelen vereist [14]
Spain Nee Verdoving niet vereist 2007[20] Verdovingsvereisten worden opgeschort als deze "inconsistent zijn met de regels van de betreffende religieuze rite".[20]
Tsjechië Nee Verdoving niet vereist [14]
Verenigd Koninkrijk Nee Verdoving niet vereist Legaliteit is fel omstreden.[21]
Zweden Ja Verdoving vóór kelen vereist 1988[22] Alleen verdoofde slacht is toegestaan; sommige islamitische slachthuizen in Zweden vinden dit halal.[23][24]

België[bewerken]

In 1998 is in België een wet aangenomen waardoor rituele slachtingen slechts mogen plaatsvinden in erkende slachthuizen of in tijdelijke slachtinrichtingen.[25] Met name voor het Offerfeest waren er diverse slachtvloeren die een tijdelijke erkenning kregen van de minister van Landbouw.

Door de zesde staatshervorming werd dierenwelzijn in 2014 een gewestelijke materie. Dat eerste jaar leverde Vlaams minister Ben Weyts nog tijdelijke erkenningen af, maar hij kondigde aan dat dit vanaf 2015 niet meer het geval zou zijn.[26] De Liga van Moskeeën en Islamitische Organisaties Provincie Antwerpen vocht deze beslissing aan. Op prejudiciële vraag oordeelde het Europese Hof van Justitie van de Europese Unie dat de minister de Europese regels correct had toegepast.[27] Onverdoofd ritueel slachten valt onder de vrijheid van godsdienst, maar de eis dat dit gebeurt in erkende slachthuizen, vormt volgens het Hof geen beperking op die vrijheid.

Het Waals Parlement keurde op 17 mei 2017 een wetsvoorstel goed van Josy Arens (CDH) en Christine Defraigne (MR) waarmee het onverdoofd slachten van dieren verboden werd in het Waals Gewest vanaf juni 2018. Voor religieuze slacht is er uitstel tot september 2019.[11]

Op 28 juni 2017 keurde het Vlaams Parlement een decreet goed om onverdoofd ritueel slachten van schapen in Vlaanderen te verbieden per 1 januari 2019. De slachthuizen hebben tot dan de tijd gekregen om zich aan te passen. Destijds werden in het Vlaams Gewest jaarlijks ongeveer 200.000 schapen onverdoofd ritueel geslacht; dat moet voortaan met een elektroshock, zoals bij de conventionele slacht. Omdat deze bedwelmingstechniek nog niet goed werkt voor koeien, mogen zij nog wel onverdoofd ritueel geslacht worden.[12] Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest laat onverdoofd ritueel slachten nog steeds toe, maar heeft thuisslachten verboden in december 2017 en zal naar verwachting in de nabije toekomst een totaalverbod op onverdoofd slachten bespreken.[13]

Nederland[bewerken]

Logo Wikisource
Wikisource heeft bronnen die bij dit onderwerp horen: Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren.

Volgens de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren, aangenomen op 24 september 1992, moesten alle slachtdieren in Nederland alvorens het doden worden bedwelmd, maar gold er een uitzondering voor de israëlitische (joodse) en islamitische ritus (Artikel 44 §3 en §8). Artikel 44 is vervallen per 1 juli 2014.[28]

Na het indienen van een wetsvoorstel in 2008 (TK 2007-2008 31 571) door Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren strekkend tot een algeheel verbod op onbedwelmd slachten, bleek in 2011 een grote meerderheid van de Tweede Kamer in Nederland voorstander te zijn van het verbieden van onverdoofd (ritueel) slachten. Een amendement dat in de praktijk religieuze slacht onmogelijk zou maken, werd aangenomen. De PVV sprak zich er bij de behandeling van het wetsvoorstel voor uit dat ook import van vlees afkomstig van dieren die zijn geslacht op religieuze grondslag, wordt verboden, hetgeen voor mensen die koosjer of halal eten de consumptie van vlees en vleesproducten onmogelijk zou maken. CDA, ChristenUnie en SGP wilden geen verbod op het onverdoofd ritueel slachten, omdat het de vrijheid van godsdienst (zoals beschreven in artikel 6 van de Grondwet) zou aantasten. Ook joodse[29] en islamitische organisaties verhieven hun stem tegen het voorstel en zij werden daarin gesteund door vertegenwoordigers van andere religies.[30] Desalniettemin werd het voorstel op 28 juni 2011 met ruime meerderheid aangenomen. Behalve de genoemde christelijke partijen, stemden ook drie PvdA'ers en één PVV'er tegen.[31]

Het door de Tweede Kamer geamendeerde wetsvoorstel werd door de Eerste Kamer na behandeling op 13 december 2011, op 19 juni 2012 in stemming gebracht en verworpen. Alleen de Partij voor de Dieren, PVV, 50Plus, OSF en twee leden van GroenLinks stemden voor. Ook in deze stemmingsronde was een veelgehoord argument dat de godsdienstvrijheid in het geding zou komen door dit verbod. Tevens werd de wetenschappelijke onderbouwing in twijfel getrokken en de wet-technische deugdelijkheid werd fel bekritiseerd.

Andere landen[bewerken]

Wettelijke vereisten voor ritueel slachten per land
Land Vereiste Sinds Notes
Australië Ja Verdoving vóór kelen vereist Met uitzondering van 4 slachthuizen die schapen onverdoofd en koeien na kelen verdoofd slachten, moeten alle dieren in Australië worden verdoofd vóór kelen.[14]
Macedonië Nee Verdoving niet vereist [14]
IJsland Ja Verdoving vóór kelen vereist[32] 2013 Alle halalvlees geproduceerd in IJsland wordt verdoofd en goedgekeurd door de Islamitische Vereniging van IJsland. Onverdoofd ritueel geslacht vlees mag worden geïmporteerd naar IJsland, verdoofd halalvlees mag worden geëxporteerd.[15]
Liechtenstein Ja Verdoving vóór kelen vereist[33] 2010 Alle dieren behalve ritueel geslacht gevolgelte moet verdoofd worden voor de slacht.[15]
Nieuw-Zeeland Mee bezig Ritueel slachten deels verboden 2010 Koosjer rundvlees is verboden in Nieuw-Zeeland, maar mag uit Australië worden geïmporteerd.[34]
Noorwegen Ja Verdoving vóór kelen vereist[17][15] 1929
Zwitserland Ja Verdoving vóór kelen vereist[17][32][35] 1893 Alle dieren behalve ritueel geslacht gevolgelte moet verdoofd worden voor de slacht.[15] Een wet uit 1978 staat toe dat vlees van onverdoofd geslachte dieren uit andere landen wordt geïmporteerd.
Turkije Nee Verdoving niet vereist [14]
Verenigde Staten Nee Verdoving niet vereist 1958
Uruguay Nee Verdoving niet vereist [14]