Turkse talen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Turkse talen (Türk dilleri / Төрки телләр / تۈركى تىللار ئائىلىسى)
Gesproken in Balkan, Anatolië, Krim, Kaukasus, Wolgaregio, Iraans Plateau, Centraal-Azië, Siberië, West- en Centraal-China en langs de Noordelijke IJszee.
Ook in migrantengemeenschappen in Noord- en West-Europa, Noord-Amerika en Australië.
Sprekers 250-300 miljoen
Taalfamilie

Altaïsch

Alfabet Turks alfabet (Turkije, Balkan, Krim, Kaukasus, Turkmenistan, Oezbekistan, Tatarije), Cyrillisch alfabet (Kirgizië, Kazachstan, Rusland), Arabisch schrift (Iran, Irak, Afghanistan, China)
Officiële status
Taalorganisatie Türk Dil Kurumu en TÜRKSOY
Portaal  Portaalicoon   Taal
Carte peuples turcs.png
Verspreiding van de Turkse talen
Map-TurkicLanguages.png
Landen en autonome gebieden waar Turkse talen een officiële status bezitten

De Turkse talen vormen een nauw verwante taalfamilie van zeker 35 talen, gesproken door de Turkse volkeren van Oost-Europa tot in Centraal-China en de Noordelijke IJszee in Noordoost-Azië. In totaal hebben zo'n 220 miljoen mensen een Turkse taal als moedertaal, waarvan ongeveer 40% Turks. Daarnaast worden de talen door een groot deel van de bevolking van Centraal- en West-Azië en de Balkan gesproken, waar het eeuwen als lingua franca diende.

De Turkse talen lijken zo veel op elkaar dat ze door sommige taalkundigen als dialecten worden beschouwd. De onderlinge verstaanbaarheid is dan ook erg groot, met name binnen de (hieronder vermelde) subfamilies. De Turkse talen worden gekenmerkt door verschijnselen als klinkerharmonie, agglutinatie en het ontbreken van een grammaticaal geslacht. De Turkse talen worden door deze verschijnselen meestal gerekend tot de Altaïsche taalfamilie, waartoe ook het Mongools en het Japans behoren, maar dit is niet onomstreden: de overeenkomsten tussen deze talen worden door sommigen toegeschreven aan een Sprachbund.

Schrift[bewerken]

De Turkse talen worden in verschillende schriftsystemen geschreven, voornamelijk het Latijnse schrift, maar ook in het Arabische schrift en het cyrillisch alfabet. De oudste bekende Turkse geschriften zijn de Orchoninscripties uit de vroege 8e eeuw. In 1993 is er een soort Turkse taalunie opgericht, TÜRKSOY, waar alle onafhankelijke Turkse staten, de Moldavische autonome regio Gagaoezië en enkele deelrepublieken van Rusland lid van zijn geworden. Türksoy tracht de Turkse volkeren naar elkaar toe te brengen met een enkel schrift en houdt zich naast taal ook bezig met cultuur en politiek.

Indeling[bewerken]

Men kan de Turkse talen indelen op grond van het voorkomen van een y of een d in het woord voor 'voet' (ayak / adak) en spreekt aldus van ayak-talen en adak-talen. Beide groepen vallen in subgroepen uiteen.

Oghurse talen[bewerken]

De Oghurtalen worden gezien als de oudste binnen de Turkse talen. Van hen wordt enkel nog het Tsjoevasjisch gesproken.

Ogoezische talen[bewerken]

Verspreiding van de Ogoezische talen

De Ogoezische (vernoemd naar de Ogoezische Turken) of zuidwestelijke subgroep behoort tot de ayaktalen en kent de volgende taalgroepen en talen:

Azerbeidzjaanse talen[bewerken]

Turkse talen[bewerken]

Kypchaktalen[bewerken]

De verspreiding van de Kypchaktalen

De Kypchaktalen vormen de noordwestelijke groep en komen voornamelijk voor in Centraal-Azië.

Oeigoerse talen[bewerken]

Verspreiding van de Oeigoerse talen

De zuidoostelijke groep van de Turkse talen wordt ook wel de Oeigoerse groep genoemd.

Siberische talen[bewerken]

De verspreiding van het Dolgaans (l) en het Jakoets (r).

De noordoostelijke groep komt uit het meest afgelegen en wijdverspreide gebied van Siberië.

Vergelijking[bewerken]

Een deel van de oudst bewaarde Turkse tekst; de Orchoninscripties
Vergelijking tussen de belangrijkste Turkse talen
Nederlands Welke woorden zijn er voor het loopje van een paard?
Turks Atın yürüyüşleri için hangi sözler var?
Azerbeidzjaans Atın yerişi üçün hansı sözler var?
Turkmeens Atın yörişleri barada ne hili sözler bar?
Tataars Atnıng yürişleri turında nindi süzler bar?
Kazachs Atıng cürisin sıypattaytın kanday sözder bar?
Kirgizisch Attım cürüşü cönündö kanday atayın terimder bar?
Oezbeeks Atnıng yurişlari üçün kanday sözlar bor?
Oeigoers Atnıng mengiş ve yürügişliri toğısında kandak atamlarılar bar?

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]