Wijnandsrade

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Wijnandsrade
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Wijnandsrade
(Details)
Wijnandsrade
Wijnandsrade
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Nuth Nuth
Coördinaten 50° 54′ NB, 5° 53′ OL
Algemeen
Inwoners (01-01-2017) 1647
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Motte van de vroegere burcht Wijnandsrade. Links de R.K. Sint-Stefanuskerk en rechts nog net zichtbaar het torentje op het poortgebouw van het huidige kasteel
Kaart van de gemeente Wijnandsrade in 1866

Wijnandsrade (Limburgs: Wienesrao) is een dorp in Nederlands-Limburg. Tot 1982 was het een zelfstandige gemeente, die bestond uit het dorp Wijnandsrade en de buurtschappen Brommelen, Swier, Laar, Hellebroek en Vink. Bij de gemeentelijke herindeling van 1982 is het dorp opgegaan in de gemeente Nuth. Op 1 januari 2017 bedroeg het aantal inwoners 1647[1].

Geografie[bewerken]

Wijnandsrade ligt ten westen van Heerlen en wordt omringd door de kerkdorpen Nuth en Hulsberg en de buurtschappen Aalbeek en Weustenrade. Het is gesitueerd tussen het Centraal Plateau en de Geleenbeek in het Bekken van Heerlen. Door het hoogteverschil stromen de Wijnandsraderbeek, de Hulsbergerbeek, de Bissebeek van het plateau door en langs het dorp naar het lagergelegen bekken, waarbij de Wijnandsraderbeek eerst in de Hulsbergerbeek uitmondt en die laatste vervolgens weer uitstroomt in de Bissebeek. Het dorp ligt op het laagst gelegen punt zo'n 83 meter boven NAP. Het wordt gekenmerkt door zijn terrasvormige bebouwing, waarbij het hoogste punt gelegen is op 120 meter boven NAP.

Geschiedenis en herkomst[bewerken]

Het dorp ontleent zijn naam aan de ridder Winand Maschereil en een oud woord voor ontginning, te weten rade (ook wel: rhode of rode). De naam Wijnandsrade verwijst daarmee naar de ontginning van ridder Winand. In vroegere tijden werd het dorp ook wel Rode of Herwinandsrode genoemd. Een aantal straatnamen in het dorp verwijzen nog naar die ontstaansgeschiedenis.

De ontginning van (het gebied rondom) Wijnandsrade zou al hebben plaatsgevonden omstreeks de 10e of 11e eeuw, twee eeuwen voordat Winand Maschereil het gebied in de 13e eeuw in leen kreeg. Tot de Franse tijd was Wijnandsrade een rijksvrijheid omringd door het Spaanse en later Oostenrijkse Land van Valkenburg. Vanaf 1794 werd Wijnandsrade een gemeente in het departement Nedermaas, na 1815 een gemeente in de provincie Limburg.

Oorspronkelijk was de buurtschap (toen nog een dorp) Swier groter dan Wijnandsrade, maar dat is in de 20e eeuw veranderd door veel nieuwbouw.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Het beeld van Wijnandsrade wordt bepaald door kasteel Wijnandsrade, de Sint-Stefanuskerk, een motte en de vijverpartijen daar omheen.

Motte[bewerken]

De eerste ridderbehuizing moet hebben gestaan op de motte, die toen geheel omzoomd was door vijvers. Na de uitvinding van het buskruit was de motte echter niet langer verdedigbaar en werd daarom aan de voet van de motte een versterkt kasteel gebouwd. Daarvan is het oudste gedeelte als het huidige kasteel Wijnandsrade intact gebleven.

Kasteel[bewerken]

De bouw van het oorspronkelijke kasteel vond plaats in de jaren 1554-1563. Het kasteel en borchhof zijn vervolgens tussen 1717 en 1719 ingrijpend verbouwd door Freiherr (baron) Joseph Clemens von dem Bongart. De langgerekte voorgevel stamt nog uit die tijd. In 1775 volgde daarna nog een verbouwing.

Van 1872 tot 1910 was op het kasteel een seminarie van de Duitse Jezuïetenorde gevestigd, die wegens de Kulturkampf het Duitse Rijk moest ontvluchten. De vestiging in Wijnandsrade stond onder leiding van pater Wilhelm Eberschweiler, die voorgedragen is om door de Rooms-Katholieke kerk voor zijn werk zalig verklaard te worden[2]. Een andere bekende bewoner was pater Erich Wasmann, die een mierencollectie bijeenbracht die wereldberoemd is geworden[3]. Later was van 1928 tot 1967 een seminarie van de paters Minderbroeders-Conventuelen op het kasteel gevestigd, dat onder leiding stond van pater Carolus Hoyng.

Het kasteel en de hoeve zijn in de jaren 1980-1992 voor het laatst gerestaureerd en thans in het bezit van de Stichting tot behoud van Kasteel Wijnandsrade.

Kerk[bewerken]

De Rooms-Katholieke Sint-Stefanuskerk heeft als patroon de heilige Stefanus. Ze werd voor het eerst genoemd in 1307 onder de statuten van het Concilie van Susteren. Het kerkgebouw werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door een geallieerde tijdbom zwaar beschadigd, maar is in 1947 in dezelfde stijl weer opgebouwd en in richting van de motte uitgebreid.

Verder[bewerken]

Het omstreeks 1870 gebouwde herenhuis Hoeve Niethuizen heeft sinds 1997 de status van rijksmonument[4].

Verenigingen[bewerken]

Wijnandsrade kent net als elders in het overwegend katholieke Limburg een rijk verenigingsleven. Zo zijn er het gemengde kerkelijke zangkoor St. Caecilia (opgericht in 1863) en de koninklijk erkende fanfare St. Caecilia (1892). Het dorp heeft ook diverse sportverenigingen, waaronder de voetbalclub R.K.V.V. Wijnandia (1949), de tennisvereniging LTC Wijnandsrade en de handbalvereniging Wijnandia. Ook heeft het dorp een heemkundevereniging namens Vrienden van Wijnandsrade (1981).

Geboren in Wijnandsrade[bewerken]

Galerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]