Alma Mahler-Werfel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Alma Schindler)
Ga naar: navigatie, zoeken
Alma Mahler-Werfel

Alma Maria Schindler (Wenen, 31 augustus 1879 - New York City, 11 december 1964), bekend geworden als Alma Mahler-Werfel, was een Oostenrijkse die later de Amerikaanse nationaliteit verkreeg. Zij heeft een aantal composities op haar naam staan en was de echtgenote van achtereenvolgens de componist Gustav Mahler, de architect Walter Gropius en de schrijver Franz Werfel. Ze stond in haar geboortestad Wenen bekend om haar schoonheid en esprit.

Levensloop[bewerken]

Alma Mahler groeide op in een bevoorrecht milieu als dochter van de landschapsschilder Emil Jakob Schindler en de zangeres Anna Sofie von Bergen. Ze was tevens de stiefdochter van de Sezession-schilder Carl Moll, met wie haar moeder al een verhouding had tijdens haar huwelijk met Schindler. De tweede dochter Margarethe Julie kwam voort uit een kortstondige relatie met een zekere Julius Victor Berger. Schindler heeft deze dochter wel erkend. Een van de vrienden van Schindler was de bekende schilder Gustav Klimt. Als jonge vrouw had Alma kortstondige relaties met Klimt, met de theaterdirecteur Max Burckhard en met de componist Alexander von Zemlinsky. Zelf had ze ook enig talent als componiste.

Van Alma Mahler wordt gezegd dat zij graag macht wilde uitoefenen op mannen door middel van haar schoonheid. Gingen zij niet in op haar avances, dan kon zij in grote woede ontsteken en wilde zij wraak nemen. Hoewel zij met twee joodse mannen gehuwd is geweest, was zij haar hele leven een antisemiet. Het was haar compositieleraar, Zemlinsky, die haar voor het eerst in contact bracht met de negentien jaar oudere Gustav Mahler, met wie ze in 1902 huwde in de Karlskirche in Wenen. Ze kregen twee dochters, Maria Anna (1902-1907) en Anna (1904-1988), die beeldhouwer werd. Alma hield niet van de muziek die Mahler componeerde en voelde zich miskend, omdat hij haar aspiraties op muzikaal terrein niet serieus nam. Nog tijdens het huwelijk met Mahler begon zij een affaire met Bauhaus-architect Walter Gropius. Mahler heeft (waarschijnlijk op 26 augustus 1910) Sigmund Freud in Leiden bezocht om over de oorzaken van het slechte huwelijk te praten. Mahler stierf in 1911.

In de herfst van 1915 trouwde Alma met Gropius. Ook dit huwelijk was tumultueus. Gedurende twee jaar had Alma een affaire met schilder Oskar Kokoschka, die in zijn schilderij Die Windsbraut (1914) hun liefde tot uitdrukking bracht. Bang voor de passie die Kokoschka in haar losmaakte, verliet Alma hem voor de schrijver Franz Werfel. Waarschijnlijk van hem kreeg ze een kind, terwijl ze nog steeds getrouwd was met Gropius. Ze had Werfel leren kennen dankzij Franz Blei. Ze scheidde van Gropius en hertrouwde met Werfel in 1929. Het kind, Martin Carl Johannes, werd te vroeg geboren en stierf op de leeftijd van tien maanden, alleen in een ziekenhuis. Zijn moeder heeft nooit over hem gesproken en waar hij begraven is, is onbekend.

De dochter van Alma en Gropius, Manon (1916), stierf in 1935 aan polio en werd na haar dood tot heilige verklaard door haar omgeving. Alma zei nog jaren later, dat toen "haar enige echte kind was gestorven". Haar nog levende dochter Anna was slechts een halfbloed, vond Alma. Componist Alban Berg schreef zijn vioolconcert ter nagedachtenis aan Manon.

In 1938 vluchtten Alma en Werfel van Oostenrijk naar Frankrijk vanwege de Anschluss. Door de Duitse invasie en bezetting van Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog en de deportatie van de joden naar de Nazi-vernietigingskampen, moesten Alma en haar man ook Frankrijk ontvluchten. Met hulp van de Amerikaanse journalist Varian Fry in Marseille ontsnapten ze via de Pyreneeën en Spanje naar Portugal, vanwaar ze naar New York voeren. Uiteindelijk gingen ze wonen in Los Angeles, waar Werfel succes behaalde toen zijn Song of Bernadette in 1943 werd verfilmd. Na Werfels dood in 1945 verhuisde Alma terug naar New York, waar ze zich in 1946 tot Amerikaans staatsburger liet naturaliseren. Ze bleef actief in de culturele wereld tot haar dood in 1964.

Composities[bewerken]

Alma Mahler-Werfel twijfelde er sterk aan of zij als vrouw haar muzikale roeping kon volgen. Gustav Mahler wilde haar aspiraties niet serieus nemen, verbood haar zelfs te componeren - iets waarvan hij later veel spijt had - en voor een vrouw lag een carrière als componiste niet voor de hand. De 19e-eeuwse voorbeelden van Fanny Hensel-Mendelssohn en Clara Schumann-Wieck, die weliswaar componeerden, maar weinig uitgevoerd werden, waren niet al te stimulerend. Alma schreef ongeveer 100 liederen, diverse instrumentale composities en een onvoltooid operafragment. Het meeste daarvan ging verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog, voor zover ze het niet zelf al had vernietigd. Bewaard gebleven zijn in totaal 17 liederen, die geschreven zijn in een stijl die niet direct verwant is aan die van Mahler, maar eerder doet denken aan zowel Johannes Brahms als Franz Schreker en Alexander von Zemlinsky. Zij worden met enige regelmaat uitgevoerd en op cd gezet. Van zes liederen maakten David en Colin Matthews een orkestratie.

Werkenlijst[bewerken]

Op één na zijn deze liederen met pianobegeleiding niet exact te dateren.

  1. ± 1900-01: Die stille Stadt (Liegt eine Stadt im Tale)Richard Dehmel
  2. ± 1900-01: In meines Vaters GartenOtto Erich Hartleben
  3. ± 1900-01: Laue SommernachtOtto Julius Bierbaum
  4. ± 1900-01: Bei dir ist es traut (Zage Uhren Schlagen)Rainer Maria Rilke
  5. ± 1900-01: Ich wandle unter BlumenHeinrich Heine
  6. ± 1901-11: Licht in der Nacht (Ringsum dunkle Nacht) — Otto Julius Bierbaum
  7. ± 1901-11: Waldseligkeit (Der Wald beginnt zu rauschen) — Richard Dehmel
  8. ± 1901-11: Ansturm (O zürne nicht) — Richard Dehmel
  9. ± 1901-11: Erntelied (Der ganze Himmel glüht)Gustav Falke
  10. 1915: Der Erkennende (Menschen lieben uns) — Franz Werfel
  11. voor 1924: Hymne (Wenige wissen das Geheimnis der Liebe)Novalis
  12. voor 1924: Ekstase (Gott, deine Himmel ist mir aufgetan) — Otto Julius Bierbaum
  13. voor 1924: Lobgesang (Wie das Meer ist die Liebe) — Richard Dehmel
  14. voor 1924: Hymne an die Nacht — Novalis
  15. jaartal onbekend: Kennst du meine NächteLeo Greiner
  16. jaartal onbekend: Leise weht ein erstes Blühn — Rainer Maria Rilke
  17. jaartal onbekend: Waldgespräch — Ballade

Literatuur[bewerken]

Van Alma Mahler-Werfel[bewerken]

Over Alma Mahler-Werfel[bewerken]

  • Karen Monson: Alma Mahler: Muse to Genius. From Fin-de-Siècle Vienna to Hollywood's Heyday. Houghton, Mifflin, Co., Boston (Ma.), 1983. ISBN 0 395 32213 8
  • Françoise Giroud: Alma Mahler ou l'art d'être aimée. Robert Laffont, Paris, 1988. ISBN 2221054555
    • (nl) : Alma Mahler of de kunst te worden bemind. de Prom, Baarn, 1989. ISBN 90 6801 158 8
  • Susanne Keegan: The Bride of the Wind. The Life and Times of Alma Mahler-Werfel. Viking, New York, 1992. ISBN 0 436 23274 X
  • Astrid Seele: Alma Mahler-Werfel. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg, 2001. ISBN 3 499 50628 9
  • Oliver Hilmes: Witwe im Wahn. Das Leben der Alma Mahler-Werfel. Siedler, München, 2004. ISBN 978 3 88680 797 0
  • Susanne Rode-Breymann: Die Komponistin Alma Mahler-Werfel. Niedersachsische Staatstheater, Hannover, [z.j.]. ISBN 3 931266 06 0

Trivia[bewerken]

  • De huwelijken van Alma zijn kort na haar dood door Tom Lehrer satirisch bezongen in zijn lied Alma (While married to Gus, she met Gropius / And soon she was swinging with Walter / Gus died, and her tear-drops were copious / She cried all the way to the altar).
  • Het leven van Alma Mahler is in 2001 verfilmd in Bride of the Wind van regisseur Bruce Beresford.

Externe links[bewerken]