Beluik
Een beluik is een groep van meestal kleine arbeiderswoningen, verzameld om een omsloten binnenplaats.
Inhoud |
[bewerken] Situering
Op dit inpandig terrein waren de huisjes gegroepeerd rond straten, stegen of pleintjes, en mens sprak dan van straten-, steeg of pleinbeluiken. Men kende ook een steegbeluik met een toegang over de gehele straatbreedte. De huizen werden vaak rug aan rug gebouwd. De beluiken werden in de periode van groeiende industrialisering in de 19de eeuw beschikbaar gesteld door de fabriekseigenaars. De 'baas' had ook winkels. Daar moesten zijn arbeiders verplicht kopen. Dit heette gedwongen winkelnering.
De levensomstandigheden in deze huisjes waren meestal lamentabel. Zo was er bijvoorbeeld vaak slechts één toilet voor het hele beluik en water haalde men uit één centrale pomp. De meeste huizen bestonden uit niet meer dan een vertrek.
De term 'beluik' is afgeleid van het oude werkwoord 'luiken', wat afsluiten betekent. Deze steegjes hadden vaak namelijk maar een ingang, die vaak 's nachts kon worden afgesloten. Men sprak ook soms van cités.
[bewerken] Reactie en een tweede leven voor de beluiken
Op deze economisch rendabele wijze van huisvesting voor de werkende klasse kwam na WOI reactie met de bouw van de ruimbemeten, gezonde en groene tuinwijk. Ook gaf deze onhygiënische en klassebepalende bouwwijze in de jaren 30 van de XXe eeuw aanleiding tot een nieuwe urbanisatie met uiteenleggen van de functies en woonvormen waarbij licht, lucht en ruimte in klare volumes geboden werden aan een nieuwe mens (zie CIAM-congressen).
De niet gesloopte beluiken worden in deze tijd heringericht tot verkeersarme steegjes waarbij vier huisjes van vroeger verbouwd zijn tot een gezinswoning. Het geheel oogt dan als een woonerf waar het mechanisch verkeer en het voetgangersverkeer gelijkwaardig zijn.
[bewerken] Voorbeelden
- Het De Vreesebeluik in Gent, uit de jaren 1840 moest gelden als een modelwerkmanscité. Het verdween in de jaren 1930.
[bewerken] Zie ook
- Hofje; de beluiken zijn vergelijkbaar met de arbeiders- of exploitatiehofjes in Nederland.
