Cecil Rhodes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Cecil John Rhodes
Portrait of Cecil Rhodes.jpg
Geboren 5 juli 1853
Bishop's Stortford, Verenigd Koninkrijk
Overleden 26 maart 1902
Muizenberg, Britse Kaapkolonie
7e premier van de Britse Kaapkolonie
Aangetreden 17 juli 1890
Einde termijn 12 januari 1896
Voorganger John Gordon Sprigg
Opvolger John Gordon Sprigg
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Cecil John Rhodes (Bishop's Stortford, 5 juli 1853Muizenberg, 26 maart 1902) was een Brits imperialistisch ondernemer en politicus in Zuidelijk Afrika en de feitelijke stichter van de Britse kolonie Rhodesië (later Zimbabwe en Zambia), alsmede het diamantbedrijf De Beers. Rhodes maakte carrière als diamantmagnaat in Zuid-Afrika en gebruikte zijn fortuin om de Wedloop om Afrika voor het Britse rijk te winnen. Daarnaast diende hij als zevende premier van de Britse Kaapkolonie van 1890 tot 1896.

Biografie[bewerken]

Jeugd[bewerken]

Rhodes was de vijfde zoon van de dominee Francis William Rhodes en zijn tweede vrouw Louisa Peacock. Hij was een ziekelijke jongen en werd tot zijn vroegtijdige dood geplaagd door problemen aan zijn hart en longen. In 1870 verhuisde hij op 17-jarige leeftijd uit gezondheidsoverwegingen naar de Britse kolonie Natal in het hedendaagse Zuid-Afrika om bij de katoenplantage van zijn broer Herbert te werken. De plantage werd geen succes en besmet met de diamantkoorts vertrokken ze in 1871 naar Kimberley te West-Griekwaland, waar Rhodes zijn centen verdiende met het pompen naar water voor de mijnwerkers en de productie van ijs.[1]

Diamantmagnaat[bewerken]

In 1880 richtte hij het bedrijf De Beers Mining Company op, vernoemd naar de gebroeders Diederik Arnoldus en Johannes Nicolaas de Beer, eigenaars van de boerderij Vooruitzicht waar de eerste diamanten van Kimberley waren gevonden. Door slimme investeringen, de hulp van zijn zakenpartners en vrienden Charles Rudd en Alfred Beit en steun van de Rothschilds maakte hij uiteindelijk een fortuin in de diamanthandel.

In 1873 keerde Rhodes kortstondig terug naar zijn geboorteland om te studeren aan de Universiteit van Oxford. Rond deze tijd ontwikkelde hij zijn fanatieke imperialistische ideologie. Zijn dromen voor het Britse rijk omvatten een spoorlijn van de Kaap tot Caïro en zelfs de terugkeer van de Verenigde Staten onder de Union Jack. Omdat zijn gezondheid Engeland niet voor een lange tijd aankon reisde Rhodes op en neer van Oxford naar Zuid-Afrika tot hij in 1881 afstudeerde.

De Colossus van Rhodes, een spotprent van Punch gepubliceerd op 10 december 1892. Rhodes staat met één been in de Kaap en een ander been in Caïro.

Kolonisatiedrift[bewerken]

Met de inlijving van West-Griekwaland door de Britse Kaapkolonie in 1880 werden er zes nieuwe zetels in het Kaapse parlement beschikbaar gesteld. Rhodes werd vertegenwoordiger voor het kiesdistrict Barkly West, wat het begin van zijn politieke carrière inluidde. Rhodes richtte zijn pijlen op het interieur van Afrika en pleitte met succes voor de kolonisatie van Beetsjoenaland (later Botswana). Daarna restten er voor Rhodes nog twee obstakels: de Matabalekoning Lobengula van het Koninkrijk Mthwakazi en de Boerenleider Paul Kruger van de Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal).[2]

In 1886 werden grote voorraden goud ontdekt bij de Witwatersrand in Transvaal, dat geregeerd werd door de Nederlandstalige Boeren. Deze machtspositie van de Boeren was een doorn in het oog voor Rhodes. Hij speelde een belangrijke rol in het tot stand komen van de Conventie van Londen in 1884 waarbij de Transvaalse protectoraten Stellaland en Goosen aan het Verenigd Koninkrijk werden afgestaan.

Na het opkopen van het diamantbedrijf van zijn rivaal Barney Barnato fuseerde Rhodes in 1888 hun bedrijven onder de naam De Beers Consolidated Mines. In 1891 bezat De Beers 90% van 's werelds diamantproductie.

In 1888 sloot Rhodes' zakenpartner Charles Rudd een verdrag met de Matabelekoning Lobengula om met zijn British South Africa Company naar mineralen te graven in Matabeleland en Mashonaland, onderdelen van het Koninkrijk Mthwakazi. In werkelijkheid betekende dit het begin van de kolonisatie van Rhodesië, dat Rhodes naar zichzelf had vernoemd. In juli 1890 stuurde Rhodes zijn pioniers Mthwakazi in. Harare, de tegenwoordige hoofdstad van Zimbabwe, werd in september gesticht onder de naam Salisbury. Achteraf bleek dat Rhodes de minerale rijkdommen van het land zwaar had overschat, waardoor het land vooral werd gebruikt voor boerderijen.

Zuidelijk Afrika in 1897. Rhodes kleurde het gebied ten noorden van de Transvaal rood voor het Britse rijk.

Premier en Jameson Raid[bewerken]

In 1890 werd Rhodes de zevende premier van de Kaapkolonie, mede dankzij de steun van Jan Hofmeyr en de Afrikanerbond.[3] Als premier nam hij de Glen Grey Act aan (een vroege voorloper van apartheid), liet hij de Groote Schuur van Kaapstad in Kaaps-Hollandse stijl renoveren en annexeerde hij Pondoland.[4] In 1893 brak de Eerste Matabele-oorlog uit tussen de Matabele en de Britse kolonisator. Lobengula werd door de British South Africa Company vernietigend verslagen en Rhodes' overwinning versterkte zijn heerschappij over Rhodesië.

Met het oog op het Transvaalse goud en overhaast door zijn verzwakkende gezondheid besloot Rhodes de grieven van de uitlanders (buitenlandse mijnwerkers in Transvaal) te gebruiken om een opstand en staatsgreep te ontketenen in Johannesburg. Hij stuurde zijn vriend Leander Starr Jameson eind 1895 met een leger de grens over, maar deze Jameson Raid liep uit op een blamage voor Jameson en Rhodes. Jameson werd overmeesterd en gevangen genomen door de Boeren en de ongeautoriseerde staatsgreep veroorzaakte een wereldwijd schandaal. Rhodes werd gedwongen om af te treden als premier van de Kaapkolonie en zijn reputatie liep een flinke deuk op.

Graf van Rhodes in het Nationale Park Matobe

Laatste jaren en dood[bewerken]

Na de Jameson Raid speelde Rhodes een belangrijke rol in het neerslaan van de Matabele en de Shona in Rhodesië tijdens de Tweede Matabele-oorlog. Nadat in oktober 1899 de Boerenoorlog met Transvaal uitbrak haastte Rhodes zich naar Kimberley om de stad te verdedigen. Na een beleg van vier maanden werd Kimberley door de Britten ontzet.

Rhodes, die altijd al geplaagd werd door een zwakke gezondheid, stierf in 1902 op 48-jarige leeftijd te Muizenberg aan een hartstilstand. In zijn testament liet de mijnmagnaat instructies opnemen voor de oprichting van een trust die studenten uit de Britse kolonies, Amerika en Duitsland met behulp van een Rhodesbeurs in staat stelde te studeren aan de Universiteit van Oxford.

Rhodes ligt begraven in het Matobe nationale park in Zimbabwe, gelegen op 30 km ten zuiden van Bulawayo. Hij was tijdens de Tweede Matabele-oorlog zo onder de indruk van deze plek dat hij er begraven wilde worden.

Cecil Rhodes memorial in Kaapstad

Nagedachtenis[bewerken]

  • In 2004 behaalde Rhodes een 56e plaats bij de verkiezing Great South Africans.
  • Naast Rhodesië is de Rhodes-universiteit te Grahamstad naar hem vernoemd.
  • In april 2015 werd een standbeeld van Rhodes van de campus van de Universiteit van Kaapstad verwijderd. Dit gebeurde na aanhoudende protesten van overwegend zwarte studenten en activisten. Zij zagen in het standbeeld een symbool voor de onderdrukking van de zwarte meerderheid.

Voetnoten

  1. Rosenthal, p.462.
  2. Bossenbroek, p.107-108
  3. Bossenbroek, p.104
  4. Rosenthal, p.463

Bronnen

Commandeurs, gouverneurs en premiers van de Kaapkolonie

Commandeurs van de Nederlandse Kaapkolonie
Jan van Riebeeck · Zacharias Wagener · Cornelis van Qualberg · Jacob Borghorst · Pieter Hackius · Waarnemende raad · Albert van Breugel · IJsbrand Godske · Johan Bax van Herenthals · Hendrik Crudorp · Simon van der Stel
 
Gouverneurs van de Nederlandse Kaapkolonie
Simon van der Stel · Willem Adriaan van der Stel · Johannes Cornelis D'Ablaing · Louis van Assenburg · Willem Helot · Maurits Pasques de Chavonnes · Jan de la Fontaine · Pieter Gijsbert Noodt · Jan de la Fontaine · Adriaan van Kervel · Daniel van den Hengel · Hendrik Swellengrebel · Rijk Tulbagh · Joachim van Plettenberg · Pieter van Reede van Oudtshoorn · Cornelis Jacob van de Graaff · Johan Isaac Reinus · Sebastiaan Cornelis Nederburgh & Simon Hendrik Frijkenius · Abraham Josias Sluysken
 
Gouverneurs van de Eerste Britse Kaapkolonie:
George Macartney · Francis Dundas · George Yonge · Francis Dundas
 
Gouverneurs van de Bataafse Kaapkolonie
Jacob Abraham de Mist · Jan Willem Janssens
 
Gouverneurs van de Tweede Britse Kaapkolonie
David Baird · Henry George Grey · Du Pré Alexander · Henry George Grey · John Francis Cradock · Robert Meade · Charles Somerset · Rufane Shaw Donkin · Richard Bourke · Galbraith Lowry Cole · Thomas Francis Wade · Benjamin D'Urban · George Thomas Napier · Peregrine Maitland · Henry Pottinger · Harry Smith · George Cathcart · Charles Henry Darling · George Grey · Robert Henry Wynyard · Philip Edmond Wodehouse · Charles Craufurd Hay · Henry Barkly · Henry Bartle Frere · Henry Hugh Clifford · George Cumine Strahan · Hercules Robinson · Leicester Smyth · Henry D'Oyley Torrens · Henry Augustus Smyth · Henry Brougham Loch · William Gordon Cameron · Hercules Robinson · William Howley Goodenough · Alfred Milner · William Francis Butler · Walter Hely-Hutchinson · Henry Jenner Scobell
 
Premiers van de Tweede Britse Kaapkolonie
John Charles Molteno · Gordon Sprigg · Thomas Charles Scanlen · Thomas Upington · Gordon Sprigg · Cecil Rhodes · Gordon Sprigg · William Philip Schreiner · Gordon Sprigg · Leander Starr Jameson · John Xavier Merriman