Doolhof

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
1rightarrow.png Voor het gelijknamige bosje op Texel, zie Doolhof (Texel).
Een enkelvoudige doolhof met doodlopende gangen, als hier een hand tegen een muur wordt gehouden komt men altijd (via een omweg) in het midden
Labyrint: volg de route van A naar B (er is maar één weg), afbeelding uit het Nordisk familjebok
Een labyrint met de Minotaurus
Het labyrint bij de piramide van Hawara, getekend door Lepsius (1849–1859)

Een doolhof of dwaaltuin is een stelsel van paden, zodanig aangelegd dat men daarin moeilijk de weg kan vinden. In de doolhof moeten bepaalde plekken gevonden worden, hier is vaak een attractie opgesteld (bijvoorbeeld lachspiegels of een uitkijktoren) of kan men in alle rust een afbeelding of waterpartij bekijken.

In enkele doolhoven is het de bedoeling zo snel mogelijk het doel te vinden, vaak in het midden, hierbij moet men de kortst mogelijke route zien te vinden. Andere doolhoven zijn bedoeld om de juiste route te vinden, hierbij gaat men langs verschillende aanwijzingen of afbeeldingen waardoor een verhaal ontstaat. Hier is dus niet sprake van slechts één te bereiken middelpunt, in feite moet een puzzel worden opgelost. Het is mogelijk dat in dit soort doolhoven een pad meerdere keren (vanuit verschillende richtingen) moet worden gelopen om de route te volbrengen. Men kan dus lang in een doolhof "ronddolen".

Inhoud

[bewerken] Labyrint

Een doolhof wordt ook wel een labyrint genoemd, maar eigenlijk is die term onjuist.

Het labyrint in de Nazcalijnen

Bij een labyrint is het, in tegenstelling tot een doolhof, niet de bedoeling een bepaald punt te zoeken (het middelpunt of de uitgang).

Een labyrint heeft maar één gang, waarin diegene die loopt vanzelf wordt begeleid naar het eindpunt. Hierbij is het afleggen van de weg dus net zo belangrijk als, misschien zelfs belangrijker dan, het bereiken van het doel.

Labyrinten hebben vaak tot doel een spirituele weg fysiek voor te stellen. Het labyrint zou de levensweg weerspiegelen, steeds als men denkt het doel te bereiken blijkt het leven een andere richting te nemen. Er is dus doorzettingsvermogen nodig het doel te bereiken.

Veel middeleeuwse kerken, zoals het beroemde labyrint van de kathedraal van Chartres, hebben labyrinten in de vloertegels verwerkt. Vaak werd het labyrint geknield afgelegd.

Een specifiek type labyrint is de Trojaburg, dit type komt al zo'n 2500 jaar voor.

[bewerken] Labyrint van de Minotaurus

Labyrint was volgens de Griekse mythologie oorspronkelijk de naam van de doolhof die door de architect Daedalus op Kreta gebouwd werd voor koning Minos.

Zilveren munt uit Knossos, 400 v.Chr.

Het woord labyrint is vermoedelijk afgeleid van 'labrys' of 'labris' - de dubbelzijdige bronzen bijl waarmee Kretenzische bouwlieden uit de Minoïsche beschaving de zachte kalksteen bewerkten. De labris is ook een ceremonieel symbool, er zijn veel afbeeldingen gevonden van stierhorens en de dubbele bijl in de paleizen op Kreta.

Het was niet gemakkelijk de uitgang van het Labyrint te vinden[1], zodat de benaming niet met de huidige definitie overeenkomt.

Koning Minos sloot volgens de legende de monsterlijke zoon van zijn vrouw, de Minotaurus, op in het Labyrint. Dankzij de Draad van Ariadne kan de held Theseus, nadat hij het monster heeft verslagen, uit het labyrint ontsnappen.

Eén van de oudste bouwwerken die als labyrint worden aangeduid is de dodentempel van de Egyptische farao Amenhotep III bij Medinet al Fajoem. Hier is op enkele zuilen na niets van overgebleven, maar volgens Herodotus is het labyrint van koning Minos gebaseerd op dit labyrint ten zuiden van de Piramide van Hawara. Herodotus beschreef het als gigantisch bouwwerk met 3000 keurig gerangschikte vertrekken.

Opvallend is de overeenkomst van het grondplan van het door Daedalus ontworpen paleis met dat van het paleis in Mari (Syrië).

[bewerken] Ontwerp van een labyrint

Vaak wordt een ronddraaiende of kromme lijn getrokken, waarna vaak nog andere lijnen worden toegevoegd die rond deze basislijn draaien, maar er zijn ook andere spiraalvormen of hoekvormen mogelijk.

Hier volgt een ontwerp van een labyrint: Het ontwerpen van een labyrint

[bewerken] Ontwerp van een doolhof

Een grote doolhof met vier ingangen, dit exemplaar is door een computer ontworpen

In het ontwerp van een doolhof wordt vaak gebruikgemaakt van een tekening. Degene die in de doolhof loopt kan dit meestal niet overzien. Vanaf een uitkijkpunt, zoals een verhoging in het landschap, een brug of uitkijktoren, kan de bezoeker wel het ontwerp bekijken.

In een doolhof zijn dus vaak symbolen aanwezig, op de te bereiken plek(ken) en/of in het ontwerp van de doolhof zelf. Op een plattegrond of luchtfoto is de tekening vaak duidelijk te herkennen.

De paden zijn meestal gescheiden door een hoge afscheiding, vaak een heg, zodat men wel gedwongen is het pad te volgen. De doolhof kan echter ook bestaan uit lijnen op de grond of muurtjes waar men gemakkelijk overheen stapt. Dat is voor kinderen minder beangstigend, maar nodigt uit tot 'valsspelen'.

De doolhof van Hampton Court

Tegenwoordig zijn hagen vaak hoog er wordt vaak gebruikgemaakt van snelgroeiende materialen, zodat al vrij snel een onoverzichtelijke doolhof ontstaat. Ook volwassenen kunnen zo niet meer 'valsspelen' door van tevoren de route uit te stippelen. Hierbij moet worden opgemerkt dat in het verleden vaak sprake was van lage heg.

Een van de beroemdste doolhoven bevindt zich ten noorden van Hampton Court Palace. Hij heeft de vorm van een trapezium.

[bewerken] Verschijningsvormen

Er zijn verschillende verschijningsvormen van doolhoven en labyrinten.

[bewerken] Horizontale doolhoven

[bewerken] Verticale doolhoven

  • Haaglabyrint, één van de bekendste verschijningsvormen, gemaakt van buxus, taxus, etc.
  • Struiklabyrint, voorloper van haaglabyrinth, men kan gemakkelijk over de (nog) lage struiken kijken. Daardoor heeft het veel weg van het "pad in gras" labyrint.
  • Graslabyrint (hoge grassoorten).
  • Maislabyrint, deze doolhoven blijven slechts één seizoen en er kan dus elk jaar een nieuw ontwerp worden gemaakt.
  • Paneellabyrint, zoals houten panelen, glaswanden.
  • Spiegellabyrint
  • Opblaasbare doolhoven

[bewerken] Overige doolhoven

  • "Doolhofspellen", zoals de betoverde doolhof (waarbij de doolhof steeds van vorm verandert) of Barricade (bordspel), hierin is duidelijk een doolhof te herkennen. Op bepaalde plekken ligt een bijzonder voorwerp of moet een opdracht worden volbracht, maar deze plekken moeten eerst worden bereikt. Er zijn ook doolhofspellen die afwijken van de "normale" doolhoven, zoals puzzellabyrinten zonder barricades, kleurlabyrinten, springlabyrinten.
  • Bordspellen, in feite lijken bordspellen zoals ganzenbord en levensweg op een labyrint, en ook bij Monopoly is er een soort levenspad, zij het met een overzichtelijke vorm. De speler moet een doel bereiken, en onderweg moeten opdrachten worden volbracht. Bepaalde plekken kunnen beter worden gemeden, andere plekken leveren een bonus op, bijvoorbeeld de gevangenis of de put bij ganzenbord.
  • Computerspellen zoals Pac-man, Pengo, God of War en Tomb Raider, de hoofdrolspeler moet een traject afleggen om het doel te bereiken, er komen verschillende opdrachten op het pad. Ook hier kan de speler een bonus ontvangen als een bepaalde plek, met eventueel een uitdaging, wordt bereikt. Soms is het bereiken van het doel al genoeg, maar de speler krijgt meer punten als het gehele pad wordt afgelegd.

[bewerken] Kenmerken

Veel labyrinten en doolhoven blijven altijd hetzelfde, zoals een vingerlabyrint wat ook overzichtelijk is.

Om afwisseling te bezorgen, maken enkele labyrinten gebruik van verschuifbare panelen of hekwerken waardoor regelmatig een ander grondplan van het labyrint wordt gemaakt. Zo moet de bezoeker elke keer opnieuw het pad naar het doel zoeken. In dit doel staat vaak een toren, vanwaar men overzicht heeft over de hele doolhof.

Er zijn doolhoven die in meerdere lagen zijn aangelegd door gebruik te maken van bruggen. Vanaf deze bruggen heeft de bezoeker ook een overzicht over de doolhof. Er zijn doolhoven waar de bezoeker meerdere doelen moet aandoen, op deze plekken zijn soms ook afbeeldingen of standbeelden te vinden.

Soms (maar zeker niet altijd) loopt vanaf het doel een overwinningspad naar buiten de doolhof, zodat men hem snel kan verlaten. Het overwinningspad wordt ook wel gevormd door een overwinningsbrug.

[bewerken] De weg zoeken

Een doolhof in een doolhof

In veel doolhoven is het niet moeilijk de weg te vinden, in feite is dit een labyrint met enkele doodlopende aftakkingen. Raakt men met een hand de wand aan één kant aan en loopt men verder zonder los te laten, dan komt men meestal aan het einde (al maakt men af een toe een omweg).

Er bestaan echter doolhoven die zijn opgebouwd als een doolhof in een doolhof. Er is geen enkele verbinding tussen de muur van de binnenste doolhof en de buitenste doolhof. Hier kun je dus niet het doel of de uitgang vinden door contact te houden met een wand.

[bewerken] Geoglief

Een doolhof of labyrint is een geoglief als de tekening in (of op) de aarde is gemaakt. Geogliefen komen ook in andere vormen voor, zoals rechte lijnen, geometrische figuren of afbeeldingen van mens of dier.

In de oudheid werden doolhoven en labyrinten al gebruikt. Je vindt ze terug over de hele wereld, in allerlei soorten en maten en verschillende vormgevingen.

Waarom, en soms ook hoe, de figuren zijn gemaakt blijft tot op de dag van vandaag onzeker.

[bewerken] Afbeeldingen

[bewerken] Opvallende of bekende doolhoven en labyrinten

Tekeningen van Villard de Honnecourt, ca. 1230
Labyrint in Tours, Frankrijk
Jardin El Capricho in Madrid, het labyrint
Labyrint in Edinburgh
Een moderne doolhof

[bewerken] In films

Doolhoven en labyrinten komen ook veel voor in films, enkele voorbeelden:

  • Labyrinth, een meisje moet haar ontvoerde broertje terughalen uit een kasteel in het midden van een magisch labyrint. Hierbij heeft ze haar wilskracht en doorzettingsvermogen nodig om de nodige beproevingen te doorstaan.
  • The Shining, een familie is alleen in een verlaten hotel op een erg afgelegen plaats, in de tuin voor het spookhotel is een enorm labyrint.
  • Pan's Labyrinth, de dochter van een faun komt gereïncarneerd als mens terug naar aarde en bezoekt het labyrint van haar vader, ze moet voordat het volle maan wordt drie opdrachten volbrengen om terug te kunnen keren naar haar eigen wereld
  • Cube, zeven mensen, volledig vreemden van elkaar, ontwaken in een labyrint bestaande uit diverse aan elkaar gekoppelde kubussen (cubes).
  • Inland Empire, Nikki zwerft rond in een labyrint van deuren, gangen en kamers. Deze deuren, gangen en kamers zijn met elkaar verstrengeld, maar op een onlogische manier. Elk van de deuren, gangen en kamers leidt naar een verhaal uit Nikki's leven, hetzij uit het verleden, hetzij van de toekomst.

[bewerken] In boeken

Ritratto Di Gentiluomo, First catalogue raisonné of the complete works of Bartolomeo Veneto (ca. 1481-1531)
  • De naam van de roos, hier speelt een labyrintische bibliotheek een belangrijke rol, deze is gebaseerd op de bibliotheek van Babel.
  • De Poort des Doods, de Patrynen worden door de Sartanen in een labyrint opgesloten, als ze weer buiten komen blijkt de wereld in vieren verdeeld te zijn.
  • Het fluwelen labyrint, hoofdpersoon Einar probeert wanhopig om terug te keren naar een verloren paradijs (geschreven door Jan van Aken).
  • De boeken van de Levende Schepen / Levend Schip, de Ouderlingen bouwden hun steden als droomachtige labyrinten.
  • Het Zevende Labyrint, verhaal en aanwijzingen, door de puzzels en raadsels in het boek op te lossen kon men echt een gouden stierenkop met een zevenster, belegd met edelstenen, opgraven.
  • 'De glimlach van de sirene, reis door het Etruskisch labyrint op zoek naar de godin', verslag van het onderzoek dat Selma Sevenhuijsen doet naar het sacrale landschap in Zuid-Toscane, waar de Etruskische labyrintische cultuur in allerlei opzichten haar sporen heeft nagelaten. ISBN 978-90-77408-49-0

[bewerken] Grammaticaal geslacht

Van Dale (2005) en Koenen (2006) vermelden zowel de doolhof als het doolhof. Het Groene Boekje (2005) vermeldt alleen de doolhof. In de praktijk komt het doolhof vaker voor dan de doolhof.[4]

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe link

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. ↑ er kan hier sprake zijn van een labyrint in een labyrint, hierdoor is het niet mogelijk de uitgang te vinden door met één hand een muur te volgen
  2. ↑ Labyrint op kerkplein Willibrorduskerk in Heiloo
  3. ↑ Labyrinten, een ontdekkingsreis door de wereld van labyrinten en doolhoven, Marion en Werner Küstenmacher
  4. ↑ De/het doolhof
Wikimedia Commons
Attractietypes

Achtbaan · Booster · Botsauto's · Breakdance · Cake Walk · Calypso · Condor · Darkride · Disk-O · Doolhof · Draaimolen · 3D-film · Enterprise · Fly-o-plane · Frisbee · Glijbaan · Gravitron · Hully Gully · Kop-van-jut · Looping Schip · Loop-o-plane · Luchtballonnencarrousel · Madhouse · Monorail · Paardenbaan · Paratower · Paratrooper · Polyp · Reuzenrad · Robocoaster · Rockin' Tug · Rock-o-plane · Rodelbaan · Roll-o-plane · Rondrit · Rondvaart · Rotor · Round-up · Rupsbaan · Schommelschip · Simulator · Spookhuis · Springkussen · Starflyer · Steile wand · Swing Mill · Theekopjes · Topspin · Troika · Uitzichtpunt · Vliegend tapijt · Vrije val · Vrolijk rad · Walkthrough · Waltzer · Waterballs · Wildwaterbaan · Zipper · Zweefmolen
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Doolhof&oldid=29285196"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen