Jezus en de op overspel betrapte vrouw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Rembrandt (1644): Christus en de overspelige vrouw. De zojuist door Christus vrijgesproken vrouw is stralend wit

De Pericope Adulterae (Latijn) is een traditionele naam voor een beroemde passage uit de Bijbel over Jezus en de op overspel betrapte vrouw (of Jezus en de overspelige vrouw). De passage is te vinden in het Evangelie volgens Johannes 7:53- 8:11. De passage beschrijft een confrontatie tussen Jezus en de Schriftgeleerden en Farizeeën over de vraag of een vrouw, die op heterdaad betrapt is op overspel, gestenigd zou moeten worden. Jezus maakt de menigte beschaamd, zodat die zich verspreidt, en wendt de terechtstelling af.

Hoewel de sfeer van het verhaal overeenkomt met andere evangelieverhalen en het vroeg christelijke geschrift, de "Didascalia Apostolorum" ernaar verwijst, evenals mogelijk Papias, zijn de meeste moderne exegeten en tekstcritici[1][2] het erover eens dat het "zeker geen deel uitmaakt van de oorspronkelijke tekst van het Evangelie volgens Johannes".[3]

Het spreekwoordelijke wie zonder zonde is werpe de eerste steen is aan dit gedeelte ontleend.

De tekst van de passage[bewerken]

Johannes 7:52–8:12 in de Codex Vaticanus regel 2&3 eind 7:52; regel 4&5 begin 8:12.

Geen enkel van de oudste Griekse Bijbelse handschriften heeft dit verhaal aan het eind van Johannes 7; in de derde eeuw (Papyrus 66 en Papyrus 75) niet en in de vierde eeuw (Codex Sinaiticus en Codex Vaticanus) niet. Alle vier geven wel met puntjes de plek aan waar je het verhaal zou verwachten. De tweetalige Codex Bezae, laat vierde of vroeg vijfde eeuw, is zowel het oudste Griekse als het oudste Latijnse handschrift dat dit gedeelte heeft. Zeventien van de 23 handschriften met de oude Latijnse vertaling van de Bijbel die Johannes 7 en 8 bevatten, hebben dit verhaal geheel of gedeeltelijk.

Papias (circa 125) verwijst naar een verhaal van Jezus en een vrouw die van vele zonden beschuldigd werd in het Evangelie van de Hebreeën, daarmee zou dit verhaal bedoeld kunnen zijn. De derde-eeuwse Syrische Didascalia Apostolorum citeert er uit, echter zonder het Evangelie volgens Johannes te noemen. De Apostolische constituties waarvan de eerste zes boeken een weergave van de Didascalia zijn, zegt in Boek II.24 : Toen de oudsten een vrouw die gezondigd had, voor Hem plaatsten, en Hem vroegen om vonnis te wijzen, en zelf weg waren gegaan, heeft onze Heer, de kenner der harten, gevraagd of de oudsten haar hadden veroordeeld, waarop ontkennend werd geantwoord. Daarop zei de Heer "Ga heen, Ik veroordeel u ook niet". Boek II wordt over het algemeen gedateerd in de late derde eeuw.[4]

De Codex Fuldensis, een Latijns handschrift dat in 546 n. Chr. is vervaardigd, heeft het betreffende gedeelte. De tweede brief van paus Callistus, sectie 6[5] bevat een citaat dat ontleend kan zijn aan Johannes 8:11 - "Laat hem er op toe zien dat hij niet meer zondige, laat de regel uit het Evangelie in hem blijven Ga heen, zondig niet meer. "Omdat de brief echter uit achtste-eeuwse geschriften citeert, gaat men er van uit dat hij niet echt is.[6]

Tot voor kort was men van mening dat de Griekse Kerkvaders pas na de 12e eeuw aandacht hadden besteed aan de passage, maar in 1941 is in Egypte een grote verzameling geschriften gevonden van Didymus de Blinde (ca. 313- 398). Daarbij werd ook een verwijzing naar deze passage aangetroffen, waarbij wordt gezegd dat die in veel van de afschriften aanwezig was. Men gaat er nu van uit dat deze passage vanaf de vierde eeuw in veel Griekse handschriften uit Alexandrië en elders, aanwezig was op de plek waar ze nu te vinden is. Dit wordt ondersteund doordat de Codex Vaticanus, die uit de vierde eeuw uit Egypte stamt, aan het einde van Johannes 7 met een teken aangeeft dat er een alternatieve lezing bekend is.

Hiëronymus zegt dat de pericope adulterae op zijn canonieke plaats gevonden werd in vele Griekse en Latijnse handschriften in Rome en het Latijnse Westen aan het eind van de vierde eeuw. Dit wordt bevestigd door de Latijnse Vaders van de vierde en de vijfde eeuw, waaronder Ambrosius, en Augustinus. De laatste koesterde de verdenking dat de passage ten onrechte uit sommige handschriften verwijderd was om te voorkomen dat gedacht zou worden dat Christus overspel zou hebben goedgekeurd.[7]

Tekstkritiek van Johannes 7:53-8:11[bewerken]

Codex Sangallensis 48 met een leeg gelaten plek voor de passage Johannes 7:53-8:11

In de 16e eeuw begonnen West-Europese geleerden de speurtocht naar de oorspronkelijke Griekse tekst van het Nieuwe Testament, waar men tot dan toe de Latijnse vertaling, de Vulgaat, had bestudeerd. Men ontdekte toen al gauw, dat in de oudere manuscripten van het Evangelie volgens Johannes de bewuste passage ontbrak, dat sommige handschriften tekstkritische tekens had bij de passage. Ook merkte men op dat de Griekse kerk met Pinksteren Johannes 7:37 tot 8:12 las, maar daarbij dit gedeelte oversloeg. Vanaf de negentiende eeuw trekken geleerden over het algemeen de conclusie dat het verhaal oud is en de moeite waard, maar dat het feit dat het in de oudste handschriften niet voorkomt, en bovendien in sommige minder oude handschriften op een andere plek, erop wijst dat het pas later aan de canon is toegevoegd.

Moderne vertalingen sluiten de passage wel in, maar plaatsen het gedeelte tussen haakjes, of plaatsen een voetnoot.

Handschriften[bewerken]

John 7:52–8:12 in Codex Sinaiticus

Novum Testamentum Graece (NA27) zet de passage tussen haakjes als teken dat het gedeelte later is ingevoegd in de tekst. Het gedeelte wordt wel beschouwd als oud en van belang.

  • Een kortere passage geeft. Minuskel 759 heeft wel Johannes 7:53-8:2 maar laat 8:3-11 weg.
  • Een kortere passage geeft (8:3-11) De lectionaria: 4, 67, 69, 70, 71, 75, 81, 89, 90, 98, 101, 107, 125, 126, 139, 146, 185, 211, 217, 229, 267, 280, 282, 287, 376, 381, 386, 390, 396, 398, 402, 405, 409, 417, 422, 430, 431, 435 (8:2-11), 462, 464, 465, 520 (8:2-11).
  • Kortere passage betwijfeld (8:3-11). Gemarkeerd met asterisks (*) of obeli(÷). 707
  • Geeft de passage een andere plek. Familie 1, Minuskels 20, 37, 135, 207, 301, 347, en vrijwel alle Armeense vertalingen plaatsen de passage na Johannes 21:25; Familie 13 plaatst het na Lucas 24:53; een corrector aan Minuskel 1333 voegde 8:3–11 in na Lucas 24:53; en Minuskel 225 geeft de pericoop na Johannes 7:36. Minuskel 129, 259, 470, 564, 831, en 1356 plaatsen Johannes 8:3-11 na Johannes 21:25. 788 en Minuskel 826 plaatsen de passage na Lucas 21:38

De passage wordt nooit gelezen op het pinksterfeest (Johannes 7:37-8:12), maar wel op de feestdagen van heiligen als Theodora (18 september) of Pelagia (8 oktober).[8]

Tekstvarianten[bewerken]

8,4 – εκπειραζοντες αυτον οι ιερεις ινα εχωσιν κατηγοριαν αυτου – D
8,5 – λιθαζειν ] λιθοβολεισθαι – K Π
8,6 – ενος εκαστου αυτων τας αμαρτιας – 264
8,6 – μη προσποιουμενος – K
8,7 – ανακυψας ] αναβλεψας – Κ Γ ] U Λ f13 700
8,8 – κατω κυψας – f13
8,8 – ενος εκαστου αυτων τας αμαρτιας – U 700
8,9 – και υπο της συνειδησεως αλεγχομενοι εξρχοντο εις καθ' εις – K
8,9 – εως των εσχατων – U Λ f13
8,10 – και μηδενα θασαμενος πλην της γυναικος – K
8,11 – τουτο δε ειπαν πειραζοντες αυτον ινα εχωσιν κατηγοριαν κατ αυτου – M

Nederlandse Bijbelvertalingen[bewerken]

Veel Nederlandse Bijbelvertalingen geven aan dat de authenticiteit van de tekst niet helemaal zeker is.

  • De Nieuwe Bijbelvertaling (2004) voegt een noot toe: "(7:53-8:11) In andere handschriften ontbreken deze verzen."
  • De NBG 1951 en de Nije Fryske Bibeloersetting (1978) zetten de passage tussen vierkante haakjes: "[En zij begaven... zondig van nu af niet meer!]"; "[Doe gongen se... doch tenei gjin kwea wer!]".
  • De Biebel in 't Grunnegers (2008) weidt uit alvorens de passage wordt verhaald: "53\f + Dit dail (kepittel 7:53 - 8:11) komt in veul vrouge handschriften en olde vertoalens nait veur; aander handschriften zetten t noa Lucas 21:38. Mainstekaans is dit stok eerst loater in t Evengelie van Johannes opnomen.\f*"[9]
Vertaling Verschenen Grondtekst Joh 7:53-8:11
Statenvertaling 1637 Textus receptus Geeft tekst zonder meer
NBG 1951 1937 (NT) Novum Testamentum Graece Passage tussen vierkante haken
Petrus Canisiusvertaling 1939 Novum Testamentum Graece Geeft tekst zonder meer
Willibrordvertaling 78 1975, 3e druk 1978 Novum Testamentum Graece Geeft tekst
Groot Nieuws Bijbel 1983 Novum Testamentum Graece Tussen vierkante haken
Het Boek 1988 Parafrase Geeft tekst zonder meer.
Willibrordvertaling 95 1995 Novum Testamentum Graece Geeft tekst met voetnoot
Nieuwe Bijbelvertaling 2004 Novum Testamentum Graece Geeft tekst met Voetnoot
Herziene Statenvertaling 2006 Textus receptus geeft tekst zonder meer

Zie ook[bewerken]

Noten[bewerken]

  • Dit artikel is een verkorte weergave van het Engelse artikel dec 2010
  1. NETBible: John 7. Bible.org Geraadpleegd op 2009-10-17 Zie noot 139 op die bladzijde.
  2. Keith, Chris (2008). Recent en Previous Research on de Pericope Adulterae (John 7.53—8.11). Currents in Biblical Research 6 (3): 377–404 . DOI:10.1177/1476993X07084793.
  3. 'Pericope adulterae', in F. L. Cross (ed.), The Oxford Dictionary of de Christian Church, (New York: Oxford University Press, 2005)
  4. The Early church Fathers Volume 7 by Philip Schaff (public domain) pp. 388-390, 408
  5. Clontz, T. E. en J., "The Comprehensive New Testament", Cornerstone Publications (2008), p. 571, ISBN 978-0-9778737-1-5
  6. The Early church Fathers Volume 8: de Twelve Patriarchs, Excerpts en Epistles, de Clementia, Apocrypha, Decretals, Memoirs of Edessa en Syriac Documents, Remains of de First - by Philip Schaff (public domain) pp. 607, 618
  7. Augustine, De Adulterinis Conjugiis 2:6–7; Wieland Willker, A Textual Commentary on de Greek Gospels, Vol. 4b, p. 10.
  8. F. H. A. Scrivener, A Plain Introduction to de Criticism of de New Testament (1894), vol. II, p. 367.
  9. Joh 7:53-8:11 in verschillende Nederlandse vertalingen - Biblija.net

Externe links[bewerken]

  • Bijbel
  • Pericope Adulterae in Manuscript Comparator — mogelijkheid om de tekstversie van twee of meer manuscripten van het Nieuwe Testament met elkaar te vergelijken.
  • Pericope de Adultera Homepage Site opgedragen aan het aantonen dat de passage authentiek is, met vele links.
  • Jesus en de Adultress, een gedetailleerde studie door Wieland Willker.
  • Concerning de Story of the Adulteress in de Eighth Chapter of John, somt kanttekeningen op van verscheidene versies, uitgebreide notities van Samuel P. Tregelles, An Account of de Printed Text of the Greek New Testament (London, 1854), F. H. A. Scrivener, A Plain Introduction to de Criticism of the New Testament (4th edition. London, 1894), Bruce Metzger, A Textual Commentary on de Greek New Testament (Stuttgart, 1971), Raymond E. Brown, the Gospel According to John (i-xii), in: Anchor Bible series (Garden City, New York: Doubleday, 1966).
  • The Woman Taken In Adultery (John 7:53-8:11), "In defense of the pericope de adultera", door Edward F. Hills, ontnomen uit hoofdstuk 6 van zijn boek The King James Version Defended, 4th edition (Des Moines: Christian Research Press, 1984).