Kazerne Dossin - Memoriaal, museum en documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten
Het Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten is gevestigd in en naast het toenmalige doorgangskamp Kazerne Dossin. Het museum schetst de Belgische geschiedenis van de Joden- en zigeunervervolging en vertrekt vanuit dit verhaal om te wijzen op mechanismen die schendingen van de mensenrechten veroorzaken. Het documentatiecentrum is een erkende archiefinstelling die documentatie van vervolgde Joden uit België en Noord-Frankrijk verzamelt, inventariseert, bewaart en ontsluit.
Inhoud |
Voorgeschiedenis [bewerken]
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Dossinkazerne door de Duitse bezetter ingezet als verzamelkamp voor Joden en zigeuners uit België. Van hieruit werden meer dan 25.000 Joden en zigeuners gedeporteerd naar het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau.
 Zie ook Kamp Mechelen |
Joods museum van Deportatie en Verzet [bewerken]
Pas vijftig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog werd in de kazerne een ruimte vrijgemaakt voor de herdenking aan de Jodendeportatie. Het museum kwam er op vraag van de Vereniging van de Joodse Weggevoerden in België - Dochters en zonen van de deportatie (VJWB) en het Centraal Israëlitisch Consistorie van België (CICB). Het Joods Museum van Deportatie en Verzet werd officieel geopend in 1995 met steun van de Stad Mechelen en de provincie Antwerpen. Naast een museum werd ook een documentatiecentrum uitgebouwd.
Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten [bewerken]
Het museum [bewerken]
Het geheel werd in 2011 herdoopt tot Kazerne Dossin. Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten. Het voorstel kwam er op initiatief van minister-president Patrick Dewael. Het vernieuwde museum formuleert zijn nieuwe missie zo:
-
- "Kazerne Dossin vertrekt vanuit het historische verhaal van Jodenvervolging en de Holocaust in relatie tot de Belgische casus, om te reflecteren over hedendaagse fenomenen van racisme en uitsluiting van bevolkingsgroepen en over discriminatie omwille van afkomst, geloof, overtuiging, huidskleur, geslacht, geaardheid. Aldus opgevat, draagt dit museum fundamenteel bij tot een educatief maatschappelijk project waarin burgerzin, democratische weerbaarheid en verdediging van individuele basisvrijheden centraal staan."
Op drie verdiepingen wordt het verhaal van de Holocaust en Kazerne Dossin verteld. Hierbij wordt vertrokken van de Belgische context, waarbij elementen als de opkomst van het antisemitisme, de Duitse bezetting en de collaboratie aan bod komen. De Jodenvervolging wordt zowel vanuit het perspectief van de slachtoffers als de daders besproken. Ook de hulp die aan slachtoffers werd verleend krijgt binnen deze permanente tentoonstelling zijn plaats. Vanuit dit verhaal wordt de bezoeker uitgenodigd na te denken over fenomenen van racisme en uitsluiting. Verschillende mechanismen die geleid hebben tot deze volkerenmoord worden kritisch besproken. Op de bovenste verdieping is er plaats voor tijdelijke tentoonstellingen, die een ruimere invulling krijgen. Zo zijn er o.a. kunst- en fototentoonstellingen in verband met mensenrechten te zien.
Voor de uitbreiding van het museum werd een nieuwbouw ontworpen door het architectenbureau AWG van Bob Van Reeth. Het nieuwe museum is rechtover de oude Kazerne Dossin gelegen. Het gebouw is opgevat als een monument tegen het vergeten. Geen sculptuur of Holocaustgedenkteken, beladen met verwijzingen maar een compact gebouw als "denkmal", ijkpunt van de herinnering. De ramen werden dichtgemetseld met 25 267 bakstenen, symbool voor het aantal gedeporteerde Joden en zigeuners. Bovenaan het gebouw bevindt zich een terras dat zicht geeft op de binnenplaats van de oude kazerne, waar de gedeporteerden destijds werden verzameld.
Het memoriaal [bewerken]
Het memoriaal krijgt vorm in vier ruimtes van de oorspronkelijke kazerne en wil uitgroeien tot een plaats waar de slachtoffers herdacht en herinnerd worden. De eerste zaal, getiteld “Hun Sporen”, is de enige authentieke ruimte en toont een aantal oorspronkelijke objecten uit de Dossinsite. In de zaal ‘Het gemis’ probeert een kunstwerk van Philippe Aguirre de tragiek te vatten. In de ruimte ‘Hun namen’ hangen 29 micro’s, waaruit de namen van de gedeporteerden in drie talen klinken. In de laatste zaal ‘Hun gelaat’ zijn, tenslotte, vele duizenden foto’s van gedeporteerden te zien. Op het einde van dit traject wordt een opstelling voorzien waar de bezoekers hun indrukken en gevoelens kunnen neerschrijven.
Het documentatiecentrum [bewerken]
Dit documentatiecentrum wil op een consistente wijze de documentatie over de gedeporteerden verzamelen, inventariseren bewaren en ontsluiten. Het documentatiecentrum beschikt zelf over zo'n drieduizend bundels bestaande uit in beslag genomen documenten van Joodse gedeporteerden. Het betreft brieven, identiteitskaarten en werkvergunningen van 4400 mensen die naar de vernietigingskampen zijn gestuurd via Mechelen. Het documentatiecentrum is toegankelijk voor familie van slachtoffers en onderzoekers. Het documentatiecentrum is erkend door de Vlaamse Gemeenschap als officiële archiefinstelling. De Vlaamse Gemeenschap is de belangrijkste partner in dit project met als voorzitter van de vzw Kazerne Dossin, Dhr Eric Stroobants.
Het geheel werd op 26 november 2012 voor geopend verklaard in aanwezigheid van Koning Albert II, verschillende ministers en vertegenwoordigers van de joodse gemeenschap en familieleden van gedeporteerden.
Catalogus Holocaust&Mensenrechten [bewerken]
Het Centrum biedt een catalogus aan met als doel de bezoeker ervan te helpen herinneren en hem te doen nadenken over de thema's die in de permanente tentoonstelling worden uitgewerkt. Het boekwerk is thematisch uitgewerkt rond massa, angst en dood als centraal idee waarbij massa staat voor Europa vandaag, immigratie en vluchtingen, angst gaat over als een staat gaat discrimineren... en dood voor als ook vrouwen en kinderen worden gedood...
