Kornelis ter Laan

Kornelis ter Laan
Afbeelding gewenst
Naam	Kornelis ter Laan
Geboren	Slochteren, 8 juli 1871
Overleden	Utrecht, 6 maart 1963
Partij	SDAP
Portaal    Politiek

Kornelis ter Laan (Slochteren, 8 juli 1871 – Utrecht, 6 maart 1963) was een Nederlandse onderwijzer, taalkundige en politicus. Hij werd in Groningen Kees of Knelis genoemd en daarbuiten ook wel Klaas. Hij publiceerde als K. ter Laan.

Hij was een bekend pleitbezorger van de Groninger taal en cultuur. Daarnaast was hij Tweede Kamerlid voor de Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP) en burgemeester van Zaandam.

Naar hem is de K. ter Laan Prijs vernoemd, die sinds 1983 jaarlijks wordt uitgereikt door de Stichting 't Grunneger Bouk.

Levensloop

Zijn vader was oorspronkelijk dagloner, maar was er in geslaagd een eigen boerderij te krijgen. Vader zag voor Kornelis en zijn jongere broer Jan weinig toekomst in de landbouw. Het inkomen uit het boerenbedrijf was net genoeg om voor Kornelis enige opleiding te betalen. Hij kon daardoor de hbs in Sappemeer volgen, meer zat er financieel niet in. Door het volgen van extra lessen slaagde hij er in om een betrekking als onderwijzer te krijgen in Noordbroek.

Op jonge leeftijd raakte hij geïnteresseerd in het socialisme. Hij werd lid van de Sociaal-Democratische Bond, maar verliet deze toen men voor de antiparlementaire weg koos. Hij trad toe tot de SDAP en werd in 1901 tot lid van de Tweede Kamer gekozen voor het kiesdistrict Hoogezand. Zijn werk in het onderwijs had hem ondertussen naar Delft gebracht, waar hij zijn werk als Kamerlid tot 1914 combineerde met dat van hoofdonderwijzer. Al spoedig werd hij lid van belangrijke Kamercommissies, zoals de Legercommissie (vanaf 1913) en de Bevredigingscommissie (1914), die een belangrijke rol speelde in de afloop van de Schoolstrijd.

Toen de SDAP en het NVV in 1925 de Campagne voor Nationale Ontwapening startten, was Ter Laan de openingsspreker. Ook was hij voorzitter van de Commissie tot Onderzoek van het Militaire Vraagstuk en de indiener van wetsontwerpen over de leerplichtwet en de Staatsloterij. Hij bleef tot 1937 lid van de Kamer.

Van 1905 tot 1914 was Ter Laan tevens gemeenteraadslid te Den Haag en daarmee de eerste socialist in de Haagse gemeenteraad. In 1914 werd hij door het kabinet-Cort van der Linden als eerste sociaaldemocraat tot burgemeester benoemd in Zaandam. Hij zou dat tot 1937 blijven, naast zijn Kamerlidmaatschap. Van 1911 tot 1946 was hij ook voorzitter van de Commissie van Toezicht van de Algemeene Landsdrukkerij in Den Haag.

Hij was getrouwd met Ida Groen. Zij kregen twee zoons en een dochter. Ter Laan overleed op 92-jarige leeftijd.

Schrijverschap

Hoewel Ter Laan op betrekkelijk jonge leeftijd uit Groningen was vertrokken, bleef hij een sterke band met zijn geboortegrond voelen. Die band komt tot uitdrukking in veel van zijn geschreven werk. Hij is daarin meer verteller dan schrijver.

Zijn woordenboek van het Gronings geldt nog steeds als de standaard.

Publicaties

Zijn belangrijkste publicaties zijn:

• De riekdom van de Grunneger toal (1924)
• Groninger overleveringen (2 delen, 1928, 1930)
• Nederlandse overleveringen (2 delen, 1930)
• Nieuw Groninger Woordenboek (1929)
• Encyclopedisch woordenboek voor Groot-Nederland (1937)
• Groningen voor honderd jaar (1937)
• Joodse overleveringen (1937)
• Woordenboek van de vaderlandse geschiedenis (1939)
• Beknopte Nederlandse Encyclopedie (1941, 1947, 1949)
• Letterkundig woordenboek (1941)
• Aardrijkskundig woordenboek van Nederland (1942, 1948)
• Folkloristisch woordenboek (1949)
• Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen (1950)
• Hoezen van Gruindiek (1951)
• K. ter Laan's Multatuli-Encyclopedie (red. Chantal Keijsper, postuum uitgegeven in 1995)

Externe links

• Knelis ter Loan (in het Gronings)
• Groninger Encyclopedie uit 1954 volledig online
• Biografisch Woordenboek van de Socialistische Arbeidersbeweging in Nederland - biografie
• Ter Laan als politicus
• Kornelis ter Loan: een kritische biografie (in het Gronings)
• Parlement.com - biografie
• Artikel van zijn jongste kleindochter Stip ter Laan