Zilveren Anjer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Zilveren Anjer is een Nederlandse onderscheiding die jaarlijks uitgereikt wordt aan personen van onbesproken vaderlands gedrag, die in enigerlei vorm van onverplichte arbeid uitstekende verdiensten hebben verworven voor de Nederlandse cultuur of voor die van de Nederlandse Antillen.

Geschiedenis[bewerken]

Op 29 juni 1940, de eerste verjaardag van prins Bernhard der Nederlanden in bezettingstijd, werd geprotesteerd tegen de Duitse bezetting. Dit protest uitte zich in het dragen van een anjer in het knoopsgat. Deze dag zou later bekendstaan als 'Anjerdag'. Tien jaar later besloten de regent en bestuur van het eveneens in 1940 opgerichte Prins Bernhard Cultuurfonds om een onderscheiding in te stellen als blijk van waardering voor personen van onbesproken vaderlands gedrag, die in enigerlei vorm van onverplichte arbeid uitstekende verdiensten hebben verworven voor de Nederlandse cultuur of voor die van de Nederlandse Antillen.

De onderscheiding werd elk jaar, rond de verjaardag van de prins, door hemzelf aan maximaal vijf personen uitgereikt. Na zijn dood heeft koningin Beatrix deze taak van haar vader overgenomen.

Oorkonde[bewerken]

Bij de onderscheiding hoort een oorkonde die wordt ondertekend door de voorzitter van het Fonds en de secretaris van de Zilveren Anjer. Op de oorkonde staan het besluit, de gronden van verlening en de materiële grondslag van de onderscheiding beschreven. Deze materiële grondslag wordt gevormd door het legaat van wijlen de soldaat Thijs Taconis, die als agent voor de Britse Special Operations Executive (SOE) boven bezet Nederland werd geparachuteerd en die in 1944 in het concentratiekamp Mauthausen de dood vond. Thijs Taconis wordt in de oorkonde gememoreerd met de woorden Quae Thijs Taconis - mortuus pro patria anno MCMXLIV legavit pro fundamento sunt (Hetgeen Thijs Taconis, gestorven voor het vaderland in 1944 heeft nagelaten, vormt de grondslag).

Medaille[bewerken]

Eerste type (1950-1954)

De eerste vorm was een klokvormige, zilveren medaille. Op de voorzijde stond een anjer afgebeeld, met op de steel een 'B' voor Bernhard. Langs dit tafereel, in een uitgespaarde rand, aan weerszijden stippellijnen. Langs de onderzijde liep een lint met daarop de tekst Tua res agitur (Het gaat om Uw zaak). De medaille was aan het lint verbonden door middel van een Koninklijke kroon.

Het lint was geel met aan weerszijden een smalle rode baan. Geel en rood zijn de kleuren van het Huis Lippe.

Tweede type (1954-heden)

Dit is een zilveren medaille in de vorm van een rood geëmailleerde heraldische roos. Deze roos is die van het wapen van het Huis van Lippe. Op de voorzijde is een gekroonde gestileerde anjer afgebeeld, waaronder de 'B' van Bernhard. Het omschrift luidt Tua res agitur (Het gaat om Uw zaak). De keerzijde is vlak.
Van dit type zijn miniaturen bekend. Deze miniatuur wijkt af van het modelkruis. De voorzijde vertoont een "B", waarboven een gestileerde anjer.

Het lint is oranje met aan weerszijden een smalle rode baan. Oranje staat voor het Huis Van Oranje en het rood voor het Huis Lippe.

Laureaten[bewerken]

1950-1959[bewerken]

1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959

1960-1969[bewerken]

1960
1961
1962
  • Pater Piet Drabbe (1887-1970) M.S.C. - taalkunde en etnologie Nieuw-Guinea
  • Dr. E.A.M. (Ernest) van Haegendoren - cultureel contact Nederland-België
  • Mr. G.P. van Tienhoven - muziekleven in Utrecht; was onder meer voorzitter van het Utrechts Symfonie Orkest
1963
1964
1965
  • A.P.M. Lafeber (1893-1972) - dialectologie (onder andere standaardwerk over het Goudse dialect)
  • Jhr. F.J.E. van Lennep (1890-1980) - chroniqueur; cultuurconservering; schreef boeken en artikelen over het Amsterdamse patriciaat in de negentiende eeuw; was bestuurslid van de 'Vereeniging tot het vormen van een openbare verzameling van hedendaagsche kunst' (Stedelijke Museum Amsterdam)
  • C.J.W. van Waning (1901-1989) - cultuurconservering; was een van de initiatiefnemers van de oprichting van de 'Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten'
1966
1967
1968
1969
  • Mej. B.M. (Bep) Bijtelaar (1898-1978) - bouwgeschiedenis van Amsterdamse kerken; onder meer archivaris van de ‘Stichting De Oude Kerk te Amsterdam’, maakte met G.J. den Boggende een inventarisatie van de graven in de Oude Kerk te Amsterdam; zie ook de artikelen over Lieve Geelvinck en Emanuel de Witte
  • Dr. D.A. Wumkes (1904-1995) - culturele activiteiten in Zuidoost-Drenthe
  • Alexander Orlow (1918-2009) - legde de Peter Stuyvesant collectie (nu de BATartventure Collection aan, nadat dertien kunstenaars eind jaren vijftig waren uitgenodigd om te exposeren in de werkruimten van de fabriek waarvan Orlow directeur was

1970-1979[bewerken]

1970
1971
  • Jacob Posch (1900-1980) - cultuurconservering
  • F.C. Wieder - conservering, geschiedschrijving rijdend spoormateriaal
  • C. Hoek (1924) - archeologie en historie Rotterdam en Zuid-Holland; kan worden aangemerkt als een van de eerste stadsarcheologen van Nederland
1972
1973
1974
  • Ir. A.D. van Dijk - culturele activiteiten in westelijk Suriname; was een van de initiatiefnemers van een nieuw Cultureel Centrum in Nickerie
  • Dr. H.L. (Hendrik) Oussoren (1912-1974) - restauratie en conservering van het historisch orgelbezit; Rijksorgeladviseur
  • H.F. de Boer - natuurbescherming in Friesland; voormalig voorzitter van de Friese vogelwacht, auteur van vogelboeken
1975
1976
1977
1978
1979

1980-1989[bewerken]

1980
1981
1982
  • Dr. M. Niemeijer (1902-1987) - composities schaakproblemen, publicaties, documentatie; schonk in 1948 zijn verzameling schaak- en damboeken, in totaal 7.000 titels, aan de Staat der Nederlanden, de collectie werd opgenomen in de Koninklijke Bibliotheek
  • A. Bokma - volkshogescholen, molens, regionale cultuur
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989

1990-1999[bewerken]

1990
1991
1992
1993
1994
  • Franz Rester (1902-1995) en mw. H.J. (Hetta) Rester-Scheffer (1915-2006) - muziek; organiseerden ruim 1000 huiskamerconcerten (Suite-concerten), waarbij jonge musici de kans kregen om op te treden en het publiek kon kennismaken met hedendaagse componisten
  • G.W. (Willem) Barendsen (1924) - cultuurbehoud; richtte het Nederlands Bakkerijmuseum Het Warme Land in Hattem op
  • Dr. A.J. (André) Lehr (1929-2007) - campanologie; medeoprichter van het Nationaal Beiaardmuseum te Asten
  • Mw. mr. J.M. (Jacoba) de Jonge-de Meijere (1941) - historische mode- en streekdrachten
  • Sjoerd Westra (1940-2012) - muziek; instructeur van muziekkorpsen, componist
1995
1996
1997
1998
  • Mr. J.G.A. (Jos) Steemers - orgelcultuur; medeoprichter van de Nijmeegse Orgelkring; voorzitter van de redactieraad van Historisch Orgel, een encyclopedie van de ruim 2000 orgels in Nederland
  • Jan Voerman (1919-2005) - roerende monumenten; voormalig bestuurslid van de Tramweg-Stichting en tramliefhebber, ook stond hij aan de basis van de oprichting van de SVA (Stichting Veteraan Autobussen) en de ADV (Autobus Documentatie Vereniging)
  • Mr. ing. Ernest Voges (1931) - monumentenzorg op Curaçao; voorzitter Stichting Monumentenzorg Curaçao: sinds 1997 staat de historische kern van Willemstad op de Wereldgoedlijst
  • Drs. A. Vos - Joods cultureel erfgoed; ijverde voor de wederopbouw van de synagoge van Middelburg
  • Drs. J.H.H. (Jaap) Zwier - geschiedenis van de natuurbescherming; legde de basis voor de Heimans en Thijsse Stichting, die een documentatiecentrum op het gebied van natuurbeleving, natuurstudie, natuurbescherming en natuureducatie in Nederland beheert
1999
  • Drs. J.T. (Jan) Bremer (1932) - heemkunde; schreef meer dan honderd publicaties over de kop van Noord-Holland
  • Henk Ruessink (1934-2008) - bestuurlijke activiteiten; nam het initiatief tot Bredevoort Boekenstad
  • Drs. M.C. (Meijnard) Scheers (1932) - bestuurlijke activiteiten; voorzitter Stichting 'Het Woonhuismonument' in Groningen
  • Dr. ir. J. (Jaap) Vermeer (1920-2010) - varende monumenten; heeft de geschiedenis van de Friese ronde- en platbodemjachten uitvoerig onderzocht en vastgelegd
  • H.L. (Henk) Visser (1923-2006) - Nederlandse antieke wapens; heeft een wereldvermaarde collectie opgebouwd en heeft daarover gepubliceerd

2000-2009[bewerken]

2000
  • J.J.J. (Jan) Naaijkens (1919) - culturele verdiensten voor Noord-Brabant, met name Hilvarenbeek; drijvende kracht achter de Groot Kempische Cultuurdagen, oprichter van het Brabants Centrum voor Amateurtoneel, de Stichting Brabants Heem en van de Speelgroep Filiassi
  • Mw. Marijke Overberg-Diemer Kool (1925) - muziek, met name de verbinding tussen muziek en publiek; zakelijk en artistiek leider van het Brabants Kamerorkest, het huidige Musica Ducis Brabantiae
  • H.M. (Rikus) Draijer (1943) - volkscultuur en folklore; secretaris van de folkloristische dansgroep Grunneger Daansers, vicevoorzitter van de Stichting Op Roakeldais te Warffum, vicevoorzitter Weltpräsidium van de Internationale Organisation für Volkskunst (IOV), voorzitter van de internationale commissie voor Festspiele en voorzitter van de Nederlandse afdeling van deze organisatie
2001
  • Drs. G.P. (Gerard) Karstkarel (1945) - culturele verdiensten voor Friesland; onder andere mede-initiator van de Stichting Uniconsort, richtte de Stichting Moderne Architectuur Friesland op, bedacht de Slachtemarathon (2000)
  • P.E. (Piet) Hamelink (1931) - culturele verdiensten voor Zeeuws-Vlaanderen; coördinator van de restauratie van de H. Willibrordus Basiliek in Hulst
  • Louis van Gasteren (1922) - culturele activiteiten; filmer, oprichter van de Stichting Artec en van de Stichting Vier Eeuwen Nederlands-Japanse Betrekkingen; nam het initiatief voor de kunstwerken 'Normaal Amsterdams Peil' en 'De wortels van de stad'; bedenker en uitvoerder van de - educatieve - inrichting van 'Neeltje Jans'
  • Mr. dr. J.A. (Jacob) Schiltkamp (1920) - monumentenzorg op Curaçao; onder meer voorzitter van de Stichting Monumentenzorg Curaçao
  • Mw. Grietje de Wolf-Huls (1918) - behoud Marker naaldwerk; maakte zich traditionele handwerktechnieken van Marken eigen en gaf daar les in
2002
2003
Karel van der Hucht en Prins Bernhard net na de uitreiking van de Zilveren Anjer in 2003
2004
2005
  • Mr. Hein Bergé (1916) en J.M.C. (Jan) van der Eerden (1926) - monumentenzorg ’s-Hertogenbosch; voorvechters van het behoud van de Binnendieze
  • Mw. drs. J.M. (Janneke) van Groeningen-Hazenberg (1943-2007) en drs. J.J.W.P. (Jos) van Groeningen (1934) - beeldende kunst; oprichters van het museum voor figuratieve kunst ‘De Buitenplaats’ in Eelde
  • Th.W. (Theo) Janssen (1930) - natuur- en cultuurhistorie van de Peel; heeft verzameling aangelegd van voorwerpen en verhalen die de landschappelijke en culturele geschiedenis van de Peel en haar bewoners documenteren
  • Mw. G.C. (Gezina) Sevenhuijsen-van der Linde (1930) - jong muziektalent; zette het werk van haar man, dirigent Ru Sevenhuijsen, de stuwende kracht achter Jeugd en Muziek Nederland, voort, waardoor het Jeugdmuziekkamp Woudschoten en het Jeugd Orkest Nederland bleven bestaan
2006
  • Prof. mr. Piet Sanders (1912-2012) en mw. Ida Sanders-Sanders (1915-2010) - beeldende kunst; schonken meer dan vierhonderd kunstwerken, waaronder werk van Karel Appel, Hendrik Werkman en Constant aan musea in Nederland
  • Charles Gomes Casseres (1921) - Joodse traditie op Curaçao; bevorderde als voorzitter van het Joods Cultureel Historisch Museum het verzamelen en exposeren van voorwerpen uit de Joodse traditie
  • Ir. F.S. (Foeke) de Wolf (1937-2010) - beiaardcultuur; was voorzitter van de Nederlandse Klokkenspel-Vereniging; heeft onder andere het internationale beiaardconcours nieuw leven ingeblazen
  • G.B.H. (Harrie) ten Dam (1944-2013) - beeldende kunst; initiatiefnemer en mede-oprichter van de Kunstvereniging Diepenheim
2007
2008
  • Elis Juliana (1927) - cultuurbehoud op Curaçao. Hij heeft verhalen van oude Antillianen vastgelegd en kunst- en gebruiksvoorwerpen uit het verleden verzameld. Ook heeft hij de kennis over en het bespelen van oude Curaçaose muziekinstrumenten nieuw leven ingeblazen.
  • Loek Dijkman (1942) - werkt al zo'n twintig jaar aan de totstandkoming van projecten op cultureel terrein, zoals het Orgelpark in Amsterdam en beeldengalerie Het Depot in Wageningen. Ook stimuleert hij talentvolle kunstenaars om zich te ontplooien.
  • Cees Dekker (1946) - werkt al ruim dertig jaar aan het behoud van varend en industrieel erfgoed. Hij stond aan de wieg van de Federatie Oud-Nederlandse Vaartuigen en het Nationaal Register Varende Monumenten en bemoeide zich met De Stichting Industrieel Erfgoed Hoogovens.
  • Hein van der Bruggen (1949) - is al dertig jaar bezig met het laten vastleggen van historisch belangrijke gebeurtenissen in Roermond en van levens van opmerkelijke Roermondenaren. Zelf schrijft hij over de meest uiteenlopende onderwerpen.
  • Gerrit Hasendonckx (1952) - oprichter van de Werkgroep Archeologie van de scholengemeenschap Philips van Horne in Weert. Via de werkgroep heeft hij dertig jaar lang jongeren kennis over en liefde voor de archeologie bijgebracht.
2009
  • Elisabeth Janssens (1923) - vanwege haar inzet voor het in stand houden en vernieuwen van het geestelijk erfgoed in Nederland
  • Winthrop Curiel (1934) - spant zich al ruim veertig jaar in voor het behoud van cultuur en natuur op de Antillen en Aruba. Is voorzitter van het Prins Bernhard Cultuurfonds Nederlandse Antillen en Aruba
  • Jan Koolen (1937) - meer dan veertig jaar actief als natuurbeschermer in het Nationaal Park De Biesbosch
  • Jan Maarten Boll (1942) - vanwege zijn inzet voor het behoud van kunstschatten voor Nederland en voor het terugbrengen van Hollandse kunst naar Nederland. Voormalig voorzitter van de Vereniging Rembrandt
  • Henny Brunnekreeft (1943-2013) - heeft jarenlang de belangen behartigd van de amateurmuziek en aanverwante vormen in Nederland. Heeft leiding gegeven aan de Koninklijke Nederlandse Federatie van Muziekverenigingen

Sinds 2010[bewerken]

2010
  • Ena Dankmeijer-Maduro (Curaçao, 1920) - voor het behoud en de uitbreiding van de door haar opgerichte Mongui Maduro Bibliotheek op Curaçao
  • Jan Sonneveld (Pijnacker, 1924) - legt zich sinds 1988 toe op het verzamelen en beschrijven van religieuze gebouwen in Nederland
  • Ria Geluk (Nieuwerkerk, 1946) - als initiatiefnemer van talloze projecten (waaronder de totstandkoming van het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk) en bestuurder van velerlei sociale en culturele instellingen in Zeeland
  • Rob Lokin (Ommen, 1946) - als de drijvende kracht achter het Afrikafestival te Hertme
2011
2012
Uitreiking van de Zilveren Anjer in 2012, Neeltje van der Ven Blonk, Clemens van der Ven, Koningin Beatrix der Nederlanden.
  • Wim Statius Muller (Curaçao, 1930) - voor zijn bijzondere bijdrage als componist en pianist aan de Curaçaose muziek
  • Reint Wobbes (Hoogkerk, 1940) - voor zijn inzet ten behoeve van het cultureel erfgoed, met name middeleeuwse kerken en kerkhoven, in Groningen
  • Clemens van der Ven ('s-Hertogenbosch,1941) en Neeltje van der Ven-Blonk (Rotterdam, 1940) - voor hun bijzondere bijdrage als moderne mecenas ten behoeve van kunst en cultuur
2013
  • Frans Wytema (Beilen, 1940) - voor zijn inspanningen ten behoeve van het behoud en de restauratie van de Zaanse houtbouw en oude muziekinstrumenten
  • Jos de Pont (Amsterdam, 1943) - voor zijn rol als moderne mecenas ten behoeve van kunst en cultuur
  • Caroline de Westenholz (Londen, 1954) - voor haar inzet ten behoeve van de oprichting en instandhouding van het Louis Couperus Museum in Den Haag
Bronnen, noten en/of referenties