Lilith (mythologie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
"Lilith" door John Collier, The Atkinson Gallery, Southport, Engeland

Lilith (Hebreeuws: לילית) was een vrouwelijke stormdemon, die in verband gebracht werd met de wind en waarvan werd gedacht dat ze drager was van ziekte en dood (bijvoorbeeld kraamvrouwenkoorts). De persoon van Lilith dook rond 3000 v.Chr. voor het eerst op in een klasse van wind- en stormdemonen, zoals Lilitu in de Babylonische mythologie. Lilith verschijnt als een nachtelijke demon in de joodse overleveringen. Lilith wordt meestal als een gevleugeld wezen voorgesteld en wordt vaak aangehaald in "magische" teksten.

Sumer[bewerken]

Sumerische Lilith(1800-1750 VC). De figuur werd door een verouderde vertaling van het Gilgamesh epos fout geïnterpreteerd. Modern onderzoek identificeert de figuur als ofwel Eresjkigal of Ishtar.

In de Sumerische (Zuid-Mesopotamische) stad Erech (Uruk) was Lilith een van de nu-gigs; de zuiveren of vlekkelozen, die er als heilige vrouwen werden geëerd. Lilith was hogepriesteres van de tempel van Inanna en werd door de godin uitgezonden "om mannen van de straat te halen". Deze namen deel aan tempelrituelen zoals die op gepaste tijden overal in de matriarchale samenlevingen uit de Oudheid in de tempels, over een ruim gebied rondom de Middellandse Zee verspreid, gangbaar waren, tot in Egypte toe, de hieros gamos. Lilith wordt in dat verband al in een fragment van een Sumerisch tablet genoemd als een jong meisje, de 'hand van Inanna'.

Later werden deze vaste tempelrituelen als "rituele prostitutie" aangeduid.

Lilith als slang die Adam en Eva verleidt tot het eten van het fruit van de boom van de kennis van goed en kwaad

Bijbelse Lilith[bewerken]

In de Tenach wordt Lilith eenmaal aangeduid als "nachtspook" (NBG) en als Lilit (NBV).[1]

"Het is de ontmoetingsplaats van woestijndieren en hyena’s, bokken meten daar hun krachten. Lilit zoekt er rust en leeft er ongestoord. "
— Jesaja 34:14 NBV

Lilith wordt door sommige auteurs als een Hebreeuwse Godin beschouwd, naast Asherah, Ashtoreth en de Cherubijnen[2]

In de joodse mythen[bewerken]

Volgens een bepaalde joodse traditie was Lilith de eerste vrouw van Adam. In de kabbalistische geschriften, die ontstaan zijn in de 16e eeuw na Chr. is zij het symbool van zinnelijke begeerte en seksuele verleiding, en verworden tot godin van het kwaad.[3]

Het ontstaan van de legende vindt zijn oorsprong in het dubbele Bijbelse scheppingsverhaal in Genesis 1 en 2. Het duidelijk verschil tussen beide verhalen leidde tot de gedachte dat Adam vóór Eva een andere vrouw gehad moest hebben. Dat zou dan Lilith zijn geweest, die evenals Adam was geschapen uit het stof van de aarde. (Dit zou er volgens sommige auteurs op wijzen dat de - recentere - mythe van Adam en Eva een intellectuele constructie van Levitische priesters was, met als doel het inheems matriarchaal systeem in een zo kwalijk mogelijk daglicht te stellen, teneinde het patriarchaat, met bijbehorend erfenisstelsel, daarna bij wet en met geweld te doen overheersen.[bron?])
Soms wordt ook vermeld dat Lilith wellicht de kleindochter van Elyon was, omdat ze de dochter van zijn zoon Nergal (Meslamtaea) was, de koning van de Onderwereld.

Lilith wilde zich niet onderwerpen aan Adam en eiste (ook in seksueel opzicht) gelijke rechten. Zij wilde letterlijk niet de onderliggende partij zijn. (Deze opstelling heeft haar een grote populariteit bezorgd bij feministen.)

Dit gaf aanleiding tot voortdurende onenigheid bij het paar, tot Lilith er zo genoeg van had dat zij haar magische krachten gebruikte (zij kende de geheime naam van God en riep Hem aan) om te ontkomen. Adam drong er bij God echter op aan Lilith terug te laten komen, maar zij weigerde. Volgens de legende zond God daarop drie engelen om haar terug te halen. De engelen dreigden haar en haar nakomelingen te vervloeken, maar zij dreigde op haar beurt de menselijke kinderen te vernietigen, die dan alleen nog zouden kunnen worden gered door de drie engelen aan te roepen. Lilith hield voet bij stuk en keerde niet terug naar Adam.

Lamashtû of Labartu (in het Sumerisch Dimme) was een erg gelijkende Mesopotamische variant van Lilitû, en Lilith lijkt veel van Lamashtû's mythen te hebben overgeërfd.[4] Zij werd als halfgodin aanzien en als dochter van Anu, de ruimtegod.[5]

Christelijke pendant[bewerken]

Lilith naast God die Adam schept van Michelangelo Buonarroti
"Lady Lilith" door Dante Gabriel Rossetti

In de Sixtijnse Kapel is een beroemd fresco van Michelangelo, dat God toont met een vrouw in zijn linkerarm, zijn rechterarm naar Adam uitstrekkend. Wie die vrouw aan en in "de linkerhand Gods" moet voorstellen, is nog onderwerp van discussie: het zou mogelijk Lilith kunnen zijn.

Pas later zou Eva zijn geschapen uit een deel (vaak wordt in dit verband een rib genoemd, elders in de Bijbel staat 'helft'. Dit is veroorzaakt doordat het Hebreeuwse schrift geen klinkers opschrijft en de woorden 'rib' en 'helft' dezelfde medeklinkers bevatten) van Adam, waardoor zij wél aan haar man onderworpen zou zijn.

De link naar vampirisme[bewerken]

Er is altijd een opvallende link geweest tussen vampiers en ontembare vrouwen. De mythe van Lilith legt uit dat ze, nadat ze verstoten was en in een nachtmonster werd veranderd, wraak wilde nemen op Adam en zijn nieuwe, volgzame vrouw, en nog altijd probeert zij de kinderen van Adam en Eva te doden. Vele aanhangers van het vampirisme zien haar als de moeder van alle vampiers. Ook is de link te maken naar een succubus, de vrouwelijke demon die mannen in de nacht probeert te verleiden tot het hebben van gemeenschap met als doel alle energie uit hen te zuigen, met de dood als gevolg.

In het vijfde seizoen van de Amerikaanse televisieserie True Blood wordt Lilith aangehaald. In de serie zou zij de eerste vampier op aarde zijn. Ook bestaat er in de serie een vampierenbijbel waarin Lilith een hoofdrol speelt.

Referenties[bewerken]

  1. Judit M. Blair De-Demonising the Old Testament - An Investigation of Azazel, Lilith, Deber, Qeteb and Reshef in the Hebrew Bible. Forschungen zum Alten Testament 2 Reihe, Mohr Siebeck 2009 ISBN 3-16-150131-4
  2. Patai, Raphael The Hebrew Goddess (1967), derde editie (1990) Wayne State University Press, ISBN 0-8143-2271-9
  3. Ginzberg L. Legends of the Jews
  4. Hurwitz (1980) p.34-35
  5. AncientNearEast.net. Lamaštu (Lamashtu)

Literatuur[bewerken]

  • Ergener, Reşit Antaloia land of Mother Goddess (1988), Hitit publication Ankara, ISBN 975 7521 02 7.
  • Stone M., Eens was God als Vrouw belichaamd. De onderdrukking van de riten van de vrouw, Katwijk, 1979. ISBN 9060775821
  • Walker, Barbara G. The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets (1986), Harper & Row, Londen, ISBN 0 06 250925 X
  • Hurwitz, Siegmund, Lilith, die erste Eva: eine Studie uber dunkle Aspekte des Weiblichen (1980, 1993) Zürich: Daimon Verlag. Engelse vertaling: Lilith, the First Eve: Historical and Psychological Aspects of the Dark Feminine (1992) Einsiedeln, Switzerland: Daimon Verlag, ISBN 3-85630-545-9

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

http://www.lilith.demon.nl/lilithoverview.html