Metafoor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een metafoor is een vorm van beeldspraak, waarbij geen vergelijkingswoord (als, zoals, net een ...) gebruikt wordt.

Een metafoor kan ook een retorische beeldspraak zijn, die zijn effect bereikt via associatie, vergelijking, gelijkenis, antithese (= tegenstelling), hyperbool (= (buitensporige) overdrijving) of metonymie.

Voorbeelden[bewerken]

  • De mens is een wolf.
  • De voorzitter ploegt door de vergadering.
  • Het is hier een zwijnenstal! (uitroep van een moeder nadat zij de slaapkamer van haar zoon/dochter ziet; zwijnenstal wordt hier gebruikt in de zin van 'onbewoonbaar', 'vies', enzovoort).
  • Deze schrijver is de nieuwe Couperus is een metafoor; "Ik heb Couperus gelezen" is echter een metonymie.
  • Over het laken van het water.
  • Voetbal is oorlog.

Etymologie[bewerken]

Uit het Grieks: (μετά) meta, "tussen", "naar";[1] en (φέρω) phero, "dragen", "voortdragen";[2]

(μεταφέρω) metaphero, "overdragen";[3]

(μεταφορά) metaphorá, "het naar elders overbrengen; (overdrachtelijk) het overdrachtelijk gebruik van woorden".[4]

Metafoor als parallelle vergelijking[bewerken]

Meestal wordt de metafoor gezien als een afkorting van de parallelle vergelijking. "De mens is ALS een wolf" zou dan gelijk zijn aan "de mens is een wolf". Maar over het algemeen is de metafoor 'rijker' dan de vergelijking. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: "deze politicus is net een kleuter: hij wil altijd zijn zin hebben". Dan eindigt de vergelijking meteen. Wanneer je zegt: "deze politicus is een natuurramp" of "deze politicus is een nar", dan kun je langer blijven interpreteren.

Taalgroei[bewerken]

De metafoor bevordert taalgroei en de daarmee samenhangende verrijkingen en verwarringen. Voorbeeld: "de voet van een stam" is ontstaan uit de overdracht van de betekenis van de menselijke voet op het laagste gedeelte van een stam. Het "vertrekpunt van een redenering", ontstaat door het begin van een redenering te vergelijken met het begin van een reis. Een "stroom reizigers", "iemand een poets bakken", deze metaforen spreken voor zich.

Tenslotte: het "innerlijk" van een mens is ontstaan door de onzichtbare binnenkant van een voorwerp te vergelijken met de onuitgedrukte gevoelens en gedachten van een mens. Niemand heeft dit innerlijk waargenomen. Ook de bezitter niet. Als hij zijn innerlijk beschouwt denkt hij na over zichzelf, wat iets heel anders is dan waarnemen, wat je per definitie doet met een daarvoor uitgerust orgaan (oog, oor enz.) Toch zijn er veel mensen die op grond van deze oude metafoor menen dat iemand zijn innerlijk kan waarnemen.

Zie ook[bewerken]

Literatuur (Nederlandstalig)[bewerken]

  • George Lakoff & Mark Johnson: Leven in metaforen. Nijmegen, SUN, 1999. ISBN 90-6168-665-2
  • Maarten Asscher: Appels en peren. Lof van de vergelijking. Amsterdam, Uitgeverij Augustus, 2013. ISBN 978-90-450-2522-3
  • Peter Camp (met Funs Erens, ill.): De paarse krokodil. Nieuwe metaforen over organisatieverandering. Amsterdam, Business Contact, 2006. ISBN 978-90-470-0012-9
  • Walter Van Herck: Religie en metafoor. Over het relativisme van het figuurlijke. Leuven, Peeters, 1999. ISBN 90-429-0765-7
  • E.J. van der Spek: Taalmaskerade. Over beeldspraak, metaforen & vergelijkingen. Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers, 1993. ISBN 90-215-2043-5
  • Peter Camp (met Funs Erens, ill.): De gekookte kikker. 400 dierenmetaforen over organisatieverandering. 8e (herz.) druk, 2003. (1e dr. 1991). ISBN 978-90-254-1889-2
  • C.F.P. Stutterheim: Het begrip metaphoor. Een taalkundig en wijsgerig onderzoek. Proefschrift Gemeentelijke Universiteit Amsterdam. Amsterdam, Paris, 1941. Digitale versie bij de dbnl

Literatuur (Engels- en Franstalig)[bewerken]

  • George Lakoff & Mark Johnson: Metaphors we live by
  • Max Black: Models and metaphors
  • Paul Ricoeur: La Metaphore vive / The rule of metaphor
  • Donald Davidson: What Metaphors Mean

Voetnoten[bewerken]

  1. Meta, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, op website perseus.tufts.edu
  2. Phero, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, op website perseus.tufts.edu
  3. Metaphero, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, op website perseus.tufts.edu
  4. Metaphora, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, op website perseus.tufts.edu