Orpheus en Eurydice
.jpg)
Orpheus en Eurydice is een van de bekendste mythische liefdesgeschiedenissen uit de wereldliteratuur, zowel door Ovidius[1] als door Vergilius[2] verteld.
[bewerken] Het verhaal
Door het ganse land werd de verrukkelijke zanger Orpheus geprezen. Hij was de zoon van de koning van Thracië en had van zijn moeder Calliope de gave van de zang geërfd, waarmee hij alle mensen in vervoering bracht. Apollo schonk hem een lier en wanneer Orpheus zijn gezang liet horen, kon niemand de goddelijke macht ervan weerstaan. Alle dieren in de natuur, de vogels zowel als de vissen, ook de bomen, ja zelfs de gevoelloze stenen bracht de zanger in beweging met de tovermacht van zijn stem. Grenzeloos leek zijn geluk, toen hij de nimf Eurydice tot zijn vrouw nam.
Maar toch, hoe kort was dit geluk hen gegund! Toen de bekoorlijke nimf achternagezeten werd door Aristaeus, die haar wilde aanranden, werd zij door een adder gebeten. Slechts een nietige wond, maar deze veroorzaakte haar dood. Een leven zonder Eurydice – Orpheus' gedachten lieten het niet toe. Hij greep zijn lier, sloeg de snaren aan en liet zijn verdriet tot de hemel doordringen. Tam en gedwee omringden de wilde dieren van het woud de zanger, de bomen hielden hun ruisen in.
Orpheus ging een plan ondernemen, zoals voor hem nog geen mens bedacht had. Hij zou in de onderwereld neerdalen en de heerser over de schimmen smeken zijn echtgenote aan hem terug te geven. Bij de poort die naar de onderwereld leidde, daalde hij af. Eens bij de troon, waarop Hades met zijn vrouw Persephone als heerser over de doden zetelde, nam hij zijn lier en begon te zingen.
Toen gebeurde er in de onderwereld iets uitzonderlijks, wat nog nooit was aanschouwd. De wezenloze schimmen luisterden naar de liefelijke klanken en weenden. Tantalus vergat naar het steeds terugwijkende water te buigen, de Danaïden lieten het vullen van het doorzeefde vat rusten en Sisyphus zat op de steen die hij met vergeefse moeite tegen een berg moest optorsen. Het koningspaar was niet minder ontroerd en besloot Eurydice weer met hem te verenigen, op één voorwaarde: Orpheus mocht niet naar zijn geliefde omkijken, voor ze het zonlicht hadden bereikt.
Toen het eind in zicht leek, kon Orpheus de verleiding niet weerstaan. Hij keerde zich om en zag hoe zijn geliefde naar beneden werd getrokken om diep onder de grond als schim te verblijven, maar nu voor eeuwig.
Door smart overweldigd keerde Orpheus terug naar zijn vaderland. Drie jaren verstreken en Orpheus zonderde zich steeds meer af. Niemand werd zozeer door de nimfen gehaat als hij die na de dood van Eurydice van geen liefde voor vrouwen meer wilde weten (volgens Ovidius' Metamorfosen wijdde Orpheus zich exclusief aan de jongensliefde). Op een fatale dag kwam een groep Maenaden op Orpheus af, al roepend: "Daar is hij, de vrouwenhater, die niets meer van ons wil weten" en blind van haat scheurden zij Orpheus levend in stukken. Orpheus' ziel zweefde omlaag naar het schimmenrijk, waar hij Eurydice omhelsde en waar ze samen gelukzalig over de velden van het Elysium schreden. En telkens als Orpheus eens vooruitliep, mocht hij ongestraft naar zijn geliefde omzien.
[bewerken] In de kunst(wereld)
De mythe van Orpheus en Euridice inspireerde tal van artiesten, vooral in de muziek, omdat Orpheus zowat het prototype is van de (ideale) zanger. Maar ook in de literatuur, toneelkunst, film en schilderkunst werden velen door de mythe geïnspireerd, onder meer
- Jean Cocteau met zijn toneelstuk L'Orphée, later verfilmd
- Marcel Camus verfilmde in 1959 een gebaseerde Braziliaanse versie Orfeo Negro
- The Testament of Orpheus film van Jean Cocteau uit 1960 met Pablo Picasso, Brigitte Bardot en Cocteau als zichzelf
- Schilder Frederico Cervelli
- Componist Claudio Monteverdi legde met L'Orfeo de basis van de klassieke opera
- Christoph Willibald Gluck schreef Orfeo ed Eyrydice, waarvan de dans van de gelukzalige geesten een van de populairste stukjes klassieke muziek is
- Franz Liszt schreef een symfonisch gedicht Orpheus
- Frank Boeijen schreef een lied over het verhaal en bracht het uit op de CD-special Tedere tijd Orpheus
- Het Orpheus-thema is dominant aanwezig in het grootste deel van het oeuvre van de Nederlandse dichter Gerrit Achterberg
- Harry Mulisch gebruikt de mythe van Orpheus en Eurydice in zijn boek Twee vrouwen
- Steve Hackett baseerde een compositie voor gitaar en orkest op de mythe, getiteld Metamorpheus
- Nick Cave bracht in 2004 een CD getiteld The Lyre of Orpheus uit en vertolkte in het titelnummer zijn interpretatie van het verhaal van Orpheus
- Salman Rushdie gebruikte de mythe als basis voor zijn boek De grond onder haar voeten
- Hubert Lampo schreef het boek Kasper in de Onderwereld, dat een directe vergelijking met de mythe is
- Anais Mitchell bracht in 2010 de folk-opera "Hadestown" uit
- Wim Vandekeybus baseerde de voorstelling "Blush" op het verhaal van Orpheus
- Jean Anouilh schreef een moderne uitvoering van dit verhaal als toneelstuk: "Eurydice"
- Reinhart Mey zingt 'Ich möchte wie Orpheus singen'
- De roman What Dreams May Come van de Amerikaanse schrijver Richard Matheson uit 1978 en de gelijknamige Amerikaanse film uit 1998 van Vincent Ward vertonen sterke overeenkomsten met het verhaal van Orpheus en Eurydice.
Tal van muziekverenigingen dragen Orpheus in hun naam, zoals:
- het Orpheus-instituut
- het Koninklijk Schiedams Mannenkoor Orpheus
- de Koninklijke Harmonie Orpheus uit Tilburg
- De Utrechtse Spelen doet in de zomer van 2011 enkele indrukwekkende uitvoeringen in de vorm van een openluchtopera op de vijver bij paleis Soestdijk
Noten
|
 |
Zie de categorie Orpheus van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
|
Zie de categorie Eurydice van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
