Rechtshandeling

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een rechtshandeling in de theorie van het recht is een handeling die iemand uitvoert met de bedoeling een bepaald rechtsgevolg tot stand te brengen. Het Nederlandse Burgerlijk Wetboek bevat geen definitie van de rechtshandeling, maar duidt in artikel 3:33 BW wel aan wat voor een rechtshandeling nodig is:

Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.

Een rechtshandeling is per definitie een rechtsfeit.

Rechtsfeitenschema Nederlands privaat- en publiekrecht
Feiten (gebeurtenissen, omstandigheden, handelingen, tijdsverlopen)
Rechtsfeiten
(gebeurtenissen, omstandigheden, handelingen, tijdsverlopen met rechtsgevolg)
Blote feiten

(gebeurte- nissen, omstandig- heden, menselijke hande- lingen, tijds- verlopen zonder rechts- gevolg)
Menselijke handelingen met rechtsgevolg Blote rechtsfeiten

(feiten met rechts- gevolg, zijnde
geen menselijke hande- lingen)

verjaring overlijden geboorte naburigheid
Rechtshandelingen

(menselijke handelingen met beoogd rechtsgevolg)
Feitelijke handelingen

(menselijke handelingen met niet-beoogd rechtsgevolg)
Eenzijdige rechtshandelingen Meerzijdige rechtshandelingen Onrechtmatige daad

veroorzaken ongeluk, gevaarzetting

en/of

Strafbaar feit

moord, doodslag, diefstal
Rechtmatige daad

zaakwaar- neming, ongerecht- vaardigde verrijking, onverschul- digde betaling
Eenzijdige privaatrechtelijke rechtshandeling Eenzijdige publiek- rechtelijke rechts- handeling

wetgeving besluit met algemene strekking, beschikking, vonnis
Meerzijdige privaatrechtelijke rechtshandeling Meerzijdige publiek- rechtelijke rechts- handeling

afspraak tussen overheids- organen
Gerichte eenzijdige privaat- rechtelijke rechts- handeling

aanbod, aanvaarding, opzegging arbeids- overeen- komst
Ongerichte eenzijdige privaat- rechtelijke rechts- handeling

wilsbe- schikking, verwerping/ aanvaarding erfenis
Privaatrechtelijke overeenkomsten Overige privaat- rechtelijke meer- zijdige rechts- hande- lingen
Verbintenisscheppende obligatoire overeenkomst Goederen rechtelijke overeen- komst

levering, cessie
Bevrijdende liberatoire overeen- komst

kwijt- schelding, afstand
Familie- rechte- lijke overeen- komst

huwelijks- overeen- komst
Overige overeen- komsten
Wederkerige overeen- komst

koop, huur
Eenzijdige overeen- komst

schenking

Rechtshandeling en feitelijke handeling[bewerken]

Niet elke handeling met juridische gevolgen is een rechtshandeling. Voor een rechtshandeling is nodig dat het rechtsgevolg is beoogd.

Als de televisiehandelaar bij het afleveren van het toestel een bocht verkeerd neemt en een verkeersbord omver rijdt, is er wel een juridisch gevolg. De man is namelijk aansprakelijk voor de schade. Er is echter geen sprake van een rechtshandeling, omdat dat gevolg niet de bedoeling van de handeling was.

Civielrechtelijke rechtshandeling[bewerken]

De term 'rechtshandeling' wordt meestal gebruikt in het kader van de rechtsverhouding tussen burgers onderling, het civielrecht.

Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen[bewerken]

Rechtshandelingen kunnen zowel eenzijdig als meerzijdig zijn. Voor een eenzijdige rechtshandeling behoeft slechts één persoon zijn op rechtsgevolg gerichte wil te openbaren. Een voorbeeld van een eenzijdige rechtshandeling is het aanvaarden of verwerpen van een erfenis. Voor een meerzijdige rechtshandeling dienen meer personen hun op hetzelfde rechtsgevolg gerichte wil te openbaren. De meest voorkomende vorm van een meerzijdige rechtshandeling is het sluiten van een overeenkomst.

Andere rechtshandelingen kunnen bijvoorbeeld zijn: Het opstellen van een testament, het aanspannen van een proces, het oprichten van een vereniging.

De rechtshandeling kan bestaan uit het plaatsen van een handtekening onder een contract, maar ook als iemand in een café een biertje bestelt is er al sprake van een rechtshandeling. In juridische zin sluit hij daarmee een koopcontract af voor het biertje.

Als een klant in een elektronicazaak zegt "Deze tv vind ik de mooiste.", is dat geen rechtshandeling. Hij heeft nog niet gezegd dat hij hem ook kopen wil en er is nog geen juridisch gevolg. Als hij zegt "Ik koop hem", en de verkoper zegt "Uitstekend!" is er wel een rechtshandeling: er is een koopcontract afgesloten.

Geldigheid[bewerken]

Het recht bepaalt wie een rechtshandeling kan en mag uitvoeren. Een kind van vijf jaar is niet handelingsbekwaam en kan daarom nooit een rechtshandeling uitvoeren. Ook iemand die onder curatele gesteld is, is niet handelingsbekwaam. Hij of zij heeft dan een ander persoon (een curator) die de handelingen voor hem of haar verricht.

Voor bepaalde rechtshandelingen kan iemand toestemming van een ander nodig hebben. Voorbeelden:

  • Een bestuur van een vereniging kan voor de aankoop van een gebouw of andere onroerende zaak de toestemming van de ledenvergadering nodig hebben.
  • In Nederland heeft een gehuwde persoon toestemming van zijn of haar echtgenoot nodig om een overeenkomst van koop op afbetaling te sluiten.

Nietigheid[bewerken]

De wet bepaalt ook dat rechtshandelingen onder bepaalde omstandigheden nietig zijn. Dat wil zeggen dat ze niet geldig zijn en geen enkel gevolg hebben. Zo staat in de Nederlandse wet:

Een rechtshandeling die door inhoud of strekking in strijd is met de goede zeden of de openbare orde, is nietig.

Dus als iemand (puur hypothetisch), een huurmoordenaar voor het gerecht sleept voor wanprestatie omdat hij de afgesproken moord niet heeft uitgevoerd, zal de burgerlijke rechter hem niet-ontvankelijk verklaren: zo'n contract telt niet. (Voor de strafrechter is het natuurlijk wel van belang.) Zie ook: nietigheid.

Vernietigbaarheid[bewerken]

In andere gevallen kunnen ze vernietigbaar zijn, dat wil zeggen dat iemand ze door een mededeling aan de andere partij kan laten vernietigen, maar anders blijven ze gewoon geldig. Een voorbeeld hiervan is een rechtshandeling die zonder de vereiste toestemming is verricht. Zie ook: vernietigbaarheid.

Publiekrechtelijke rechtshandeling[bewerken]

Een bijzondere soort rechtshandeling is de publiekrechtelijke rechtshandeling. Dat is een handeling van een overheidsorgaan, waarmee die zijn taak en macht als overheid uitoefent. Voorbeelden hiervan zijn:

  • het vaststellen van een wet of verordening,
  • het verlenen of weigeren van een vergunning,
  • het geven van een aanwijzing die een burger verplicht is om op te volgen,
  • het aanstellen van een ambtenaar

Zie ook: Beschikking

Een stopteken van een politieambtenaar die een verkeerscontrole uitvoert is dus ook een rechtshandeling, maar dat wordt meestal niet zo genoemd.

Een uitspraak van een rechter is volgens de definitie ook een rechtshandeling, maar in de praktijk wordt de term 'rechtshandeling' daar niet voor gebruikt.

Externe link[bewerken]