Reto-Romaans
| Reto-Romaans (Rumantsch) | ||||
| Gesproken in | Graubünden (Zwitserland) | |||
| Sprekers | 35.000 sprekers | |||
| Taalfamilie | ||||
| Dialecten | ||||
| Alfabet | Latijns | |||
| Officiële status | ||||
| Officieel in | ||||
| Taalcodes | ||||
| ISO 639-1 | RM | |||
|
||||
.svg){kind=small}
Het Reto-Romaans (Reto-Romaans: Rumantsch, Rumauntsch of Romontsch) (ook wel gespeld als Rheto-Romaans) of Alpenromaans is een taal of variëteit in de Zwitserse Alpen die behoort tot de Reto-Romaanse talen, onderdeel van de Romaanse talen.
Inhoud |
[bewerken] Sprekers
Het Reto-Romaans (ter plaatse meestal kortweg: Romaans) heeft ruim 36.000 sprekers [1] en heeft in het drietalige kanton Graubünden de status van officiële taal. Elders in Zwitserland en op federaal niveau is dat niet zo: de landelijke wetten worden in drie talen opgesteld, en niet in het Reto-Romaans. (N.B. Sinds een paar jaar wordt alles ook in het Rumantsch Grischun gepubliceerd en geldt dat als vierde landstaal).
Problematisch is in dit verband steeds de heterogeniteit van de taal geweest: er zijn vijf hoofddialecten, waarvan de uitersten onderling moeilijk verstaanbaar zijn en de overgangsdialecten leggen te weinig gewicht in de schaal om als compromis te kunnen dienen. De meeste sprekers telt het Surselvisch, de westelijkste variant, gevolgd door het Vallader, de oostelijkste. Sinds 1982 bestaat het Rumantsch Grischun, een kunstmatige standaardtaal die berust op de drie grootste dialecten en nu in het onderwijs wordt gebruikt, maar die niemands moedertaal is en die onder de Reto-Romaanstaligen weinig sympathie geniet.
[bewerken] Dialecten
Het Reto-Romaans omvat de volgende vijf dialecten:
- Het Surselvisch in het dal van de Voor-Rijn en elders in het Bündner Oberland,
- Het Sutselvisch in het Schamsertal en het Surmeirisch in Oberhalbstein en het Albulatal, samen het Mittelbündnerisch,
- Het Vallader en het Puter, respectievelijk in het Unter-Engadin en het Ober-Engadin (het dal van de Inn) die samen Engadinisch of Ladinisch worden genoemd (de laatste term niet te verwarren met het Ladinisch van de Dolomieten). Deze beide varianten lijken wat meer op het Italiaans.
Veel sprekers van het Reto-Romaans wonen inmiddels buiten Graubünden, bijvoorbeeld in Zürich of Genève.
[bewerken] Classificatie
De taal kan als volgt geklasseerd worden:
[bewerken] Externe links
 |
Zie de Reto-Romaanse uitgave van Wikipedia. |
Bronnen, noten en/of referenties:
| Indo-Europese talen > Kentum-talen > Italische, inclusief Romaanse talen > | ||||
|---|---|---|---|---|
|
