Saab JAS39 Gripen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Saab JAS39 Gripen
Saab JAS-39 Gripen of the Czech Air Force taking off from AFB Čáslav.jpg
Algemeen
Rol multirole gevechtsvliegtuig
Bemanning 1 (trainer 2)
Varianten JAS39A, B, C, D, E/F, NG
Status
Gebruik Zweden 1996-heden
Zuid-Afrika 1999-heden
Hongarije 2001-heden
Tsjechië 2004-heden
Thailand 2007-heden
Afmetingen
Lengte 14,1 m
Hoogte 4,5 m
Spanwijdte 8,4 m
Vleugeloppervlak 25,5 m²
Gewicht
Leeggewicht 6620 kg
Startgewicht 8720 kg
Max. gewicht 14000 kg
Krachtbron
Motor(en) 1x RM12 Volvo Aero turbofan
Stuwkracht resp. 54 en 80 (met en zonder naverbrander) kN
Prestaties
Topsnelheid Mach 2+
Vliegbereik 1200 km
Dienstplafond 15000 m
Bewapening
Boordgeschut 1x Mauser BK27 kanon
Bommen 8x Mk82 of 2x Bk90 cluster of 4x LGB
Raketten 6x Rb74 of Rb98, of 4x Rb71 of Rb99, MICA of METEOR of 4x Rb75
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart
Bij deze Gripen tijdens de landing is de werking van de canardvleugels als luchtrem goed zichtbaar.
Een 2zits JAS39B van de Zuid-Afrikaanse luchtmacht

De Saab JAS39 Gripen is een Zweeds gevechtsvliegtuig ontwikkeld en geproduceerd door Saab. De naam "Gripen" is Zweeds voor griffioen.

Het toestel is de opvolger van de Saab J37 Viggen en de verscheidenheid aan tactische taken die dit toestel op zich neemt komt tot uiting in de type aanduiding JAS (Jakt-Attack-Spaning = Jacht-Aanval-Verkenning). Net als zijn voorganger is ook de Gripen een puur multirole toestel. De eerste testvlucht werd in december 1988 uitgevoerd door de testvlieger Stig Holmström, en in mei 1990 volgde de eerste vlucht van het tweede prototype. In juni 1993 werd het eerste productietoestel afgeleverd.

Gebruikers[bewerken]

In juni 1996 werd de Saab Gripen tijdens de oprichting van het Gripen Training Centre bij de Skaraborg Wing op de basis Såtenäs operationeel bij de Zweedse luchtmacht. Momenteel (2009) is het toestel bij de Zweedse luchtmacht in gebruik bij de volgende eenheden.

  • Såtenäs - 3 AJ (attack-jakt) squadrons vanaf 1998
  • Ängelholm - 2 SF (spaning) en 1 AJ sqn vanaf 2001
  • Kallinge - 2 AJ sqn's vanaf 2002
  • Luleå - 1 AJ sqn vanaf 2001

De Gripen is verder in gebruik bij de luchtmachten van Tsjechië, Hongarije, Zuid-Afrika en Thailand. Kroatië heeft in 2008 besloten de oude MiG-21 Fishbeds door de Gripen te vervangen.

Ook de Deense- en Zwitserse luchtmacht hebben hun belangstelling getoond voor de Gripen ter vervanging van respectievelijk de verouderende F-16 en de F-5S Tiger. Andere serieuze potentiële kopers zijn de luchtmachten van Roemenië die dezelfde toestellen door de Gripen of de Eurofighter Typhoon wil vervangen, India, Bulgarije, Chili en Brazilië.

Nederland heeft ook opnieuw belangstelling in het toestel getoond ter vervanging van de verouderde F-16. Uit de door het Ministerie van Defensie uitgevoerde kandidatenevaluatie van 2008, waaraan naast de Gripen ook de JSF en de advanced F16 deelnamen, is echter gebleken dat de JSF het beste aansluit bij de eisen van Defensie. In september 2013 maakte de Nederlandse regering bekend dat "definitief" werd gekozen voor 34 JSF vliegtuigen. Kort daarop werd duidelijk dat de Nederlandse regering aan de aanschaf een financiële grens heeft gesteld: als later de aanschaf toch weer duurder zou uitvallen behoudt de regering zich het recht voor om de aanschaf in 2015 alsnog ter discussie te stellen. Ook Noorwegen heeft in 2008 een vergelijking uitgevoerd waaruit bleek dat de JSF het beste aansluit bij hun eisen en zij hebben ook besloten niet over te gaan tot de aanschaf van de Gripen.

Vanaf 2006 zijn al 125 toestellen van dit type operationeel en zijn er nog 250-300 in bestelling of opgenomen als optie, zodat het toestel net als zijn voorgangers als een succes kan worden beschouwd. Vice president Bob Kemp van Saab heeft in 2009 echter aangegeven dat de toekomst van zijn bedrijf als producent van gevechtsvliegtuigen onzeker zal zijn als India of Brazilië niet kunnen worden binnengehaald als koper. In februari 2012 koos de Indiase regering echter de Dassault Rafale als nieuw gevechtsvliegtuig voor de Indiase luchtmacht. Het is het eerste exportsucces van de Rafale. Er worden 126 exemplaren besteld, die onder licentie in India geassembleerd worden.[1]

In december 2013 plaatste de Zweedse overheid een order om 60 Gripen C vliegtuigen te moderniseren naar de Gripen E versie. De opdracht vertegenwoordigt een waarde van 1,6 miljard euro.[2] De eerste vliegtuigen worden in 2018 geleverd en de laatste in 2023.[2] In september 2013 koos de Zwitserse luchtmacht ook voor de Gripen E. Het betreft hier een order voor 22 nieuwe toestellen. Dit contract inclusief additionele systemen, onderdelen en onderhoud, heeft een waarde van 5,2 miljard euro.[2] In mei 2014 volgde er nog een referendum over deze order en de meerderheid stemde tegen de miljardenopdracht.[3]

In oktober 2014 heeft de Braziliaanse regering gekozen voor 36 Saab Gripen NG toestellen.[4] Saab heeft hiermee twee concurrenten, de Amerikaanse Super Hornet en de Franse Rafele, verslagen. De order heeft een totale waarde van 5,4 miljard dollar en de laatste leveringen staan gepland voor 2023.[4] In mei 2008 startte de aanbesteding voor deze vliegtuigorder. De 28 Saab eenzitters en acht tweezitters gaan de Mirage 2000 toestellen vervangen.[4]

Iedere order buiten Zweden heeft Saab tot nog toe rumoer opgeleverd over omkoping. In Zuid-Afrika, Hongarije en Tsjechië zijn hardnekkige verhalen over omkoping te horen. Het laatste verhaal betreft omkoping in Zuid-Korea rond een initiatief om gezamenlijk de nieuwe Koreaanse KF-X te ontwikkelen, waarbij de Gripen als uitgangspunt zou moeten dienen. Saab ontkent iedere betrokkenheid.

Ontwikkeling[bewerken]

Aan het einde van de jaren zeventig diende de vervanging van de Zweedse Saab 37 Viggen zich aan en startte de ontwikkeling van het nieuwe ontwerp. Omdat Saab niet nog eens met een niet-exporteerbaar toestel als de Viggen wenste te worden geconfronteerd werd niet veel later door de firma Saab Military Aircraft en BAE Systems de combinatie Saab-BAe Gripen AB gevormd. Deze had als doel het verder doorontwikkelen, het produceren en het exporteren van de Gripen op de internationale markt. Bij het ontwerp werd weer uitgegaan van een vorm van een deltavleugel met extra canard-vleugels. Het ontwerp van de Viggen had al aangetoond dat dit van zeer groot belang was voor het vlieggedrag bij lage snelheden en bij korte starts en landingen. Ook werd het toestel hierdoor sneller, werd het tactisch bereik vergroot en kon het een grotere wapenlast meevoeren.

Opnieuw stelde de Zweedse luchtmacht als eis dat het toestel vanaf noodvliegvelden met een baan korter dan 800 m. zou moeten kunnen opereren. De remafstand werd al aanzienlijk gereduceerd door het toepassen van de ‘canard’ vleugels als luchtrem. Hierdoor kan het toestel de grote autowegen als start en landingsbaan gebruiken. Ook kan het door een technische crew van 5 man, opererend vanuit een gewone truck, in 10 minuten weer worden afgetankt en herbewapend.

De Gripen is uitgerust met een zeer moderne Ericsson PS-05/A puls doppler radar; deze is gebaseerd op het Britse GEC Marconi ontwerp van de Blue Vixen radar van de Sea Harrier. Deze detecteert, lokaliseert, identificeert en volgt meerdere hoog en laagvliegende doelen automatisch en onder alle weersomstandigheden.

De vlieger stuurt het toestel via het fly-by-wire systeem met een gecentreerde joystick en een links geplaatste gasschuif. Verder beschikt hij over drie kleuren-lcd-schermen en over een cockpit die 30% meer uitzicht biedt dan die van een F-16.

De Gripen kan, naast het vaste 27mm BK-27 Mauser boordkanon, de volgende bewapening meevoeren.

  • 6 Rb74 of Rb98 lucht-lucht raketten.

Rb74 is een in Zweedse licentie gebouwde AIM-9 Sidewinder raket. Rb98 is de Zweedse versie van de Duitse Infra Red Imaging System Tail/Thrust Vector-Controlled IRIS-T raket met nog betere capaciteiten.

  • 4 Rb99, Rb71, MICA of Meteor lucht-lucht raketten.

Rb99 is de Zweedse versie van de radargeleide AIM-120 AMRAAM raket. Rb71 is Zweedse versie van de radargeleide Engelse Skyflash raket. De MBDA MICA is een Franse radargeleide raket voor korte afstand en de MBDA Meteor is een nog in ontwikkeling zijnde radargeleide raket.

  • 4 Rb75 lucht-grond raketten; dit is de Zweedse in licentie gebouwde AGM-65 Maverick.
  • 2 KEPD 350; dit is een door Zweden en Duitsland ontwikkelde in de lucht af te vuren kruisraket.
  • 2 Rbs15 anti-schip raketten; de RBS-15 is een geheel door Zweden ontwikkeld wapen.
  • 4 pods met 13,5 cm ongeleide raketten
  • 4 LGB; de laser guided bomb is een Amerikaanse vinding die al geruime tijd als standaard NAVO munitie wordt gebruikt.
  • 2 Bk 90 clusterbommen.

Het is duidelijk dat men met de JAS39 Gripen – vergeleken met zijn voorgangers - een veel flexibeler toepasbaar toestel heeft verkregen. Bovendien zijn de onderhoudskosten een stuk lager dan die van zijn voorganger de Saab J37 Viggen.

Geproduceerde versies[bewerken]

  • De JAS39A (Attack) is de jagerversie die in 1996 bij Flygvapnet werd geïntroduceerd.
  • De JAS39B (Biplane) is de Zweedse 2 zits trainerversie
  • De JAS39C (Compatible) is de standaard NAVO Gripen
  • De JAS39D (Double) is de 2 zits JAS39C trainerversie
  • De JAS39E/F (Extended/Future); doorontwikkelingen met verbeteringen op het gebied van brandstofcapaciteit, krachtiger aandrijflijn, zwaardere bewapening en avionica.
  • De JAS39NG (Next Generation); de nieuwe operationele uitvoering van de E en F types.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Web.Archive.Org India 126 Rafales
  2. a b c (en) Financial Times Swedish €1.8bn fighter aircraft order lifts Saab, 18 december 2013, geraadpleegd op 16 april 2014
  3. (en) Financial Times Swiss public ground Gripen deal, 18 mei 2014, geraadpleegd op 4 november 2014
  4. a b c (en) Bloomberg Business Week Saab Signs $5.4 Billion Contract With Brazil for 36 Gripen Jets, 27 oktober 2014, geraadpleegd op 4 november 2014