Salvador Allende

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Salvador Allende

Beluister

(info)

Salvador Guillermo Allende Gossens (Valparaíso, 26 juni 1908Santiago, 11 september 1973) was een Chileens socialistisch politicus. Van 1970 tot aan zijn dood was hij president van Chili.

Jonge jaren[bewerken]

Allende studeerde medicijnen en was reeds tijdens zijn studie actief als geëngageerd studentenleider. In 1933 richtte hij de Socialistische Partij van Chili (PSCh) op. Na enige jaren als arts gewerkt te hebben werd hij in 1937 verkozen tot parlementslid. Van 1939 tot 1942 was hij minister van Gezondheid in de volksfrontregering van Pedro Aguirre Cerda. In 1945 werd hij senator en van 1965 tot 1969 trad hij op als voorzitter van de Senaat.

Demonstratie van aanhangers van Allende, 1964

In de verkiezingsjaren 1952, 1958 en 1964 maakte Salvador Allende, aan het hoofd van een coalitie van socialisten, sociaaldemocraten en communisten, weinig kans als presidentskandidaat, maar meer succes boekte hij in 1970 toen hij het Volksfront, (Unidad Popular, UP), een coalitie van socialistische, communistische en links-liberale partijen, aanvoerde en op 4 september, met 36,3 %, net een derde van de stemmen behaalde bij de presidentsverkiezingen. Allende versloeg hiermee wel de christendemocraat Radomiro Tomic, 34,9 %, een partijgenoot van zittend president Eduardo Frei Montalva, en de rechtse voormalig president Jorge Alessandri 27,8 %. Omdat geen van de presidentskandidaten een absolute meerderheid had behaald, moest het Congres de president aanwijzen. Op 24 oktober werd Salvador Allende door het Congres tot president gekozen, met steun van de christendemocraten, die van hem vooraf garanties voor de handhaving van de democratie, de burgerlijke vrijheden en vrije markteconomie eisten.

President[bewerken]

In zijn streven langs parlementaire weg een socialistische maatschappij in Chili tot stand te brengen, het zogenoemde Chileense experiment, zag Allende zich geconfronteerd met een rechtse oppositie en een instabiele politieke situatie, die nog werd verergerd door een gedeeltelijk door hemzelf gecreëerde economische crisis. Hoewel de economische resultaten van de eerste twee jaren van zijn regering overwegend positief waren, kwam het land vanaf 1972 door een daling van de koperprijs, verschillende onverstandige beslissingen van zijn regering en economische sabotage door de Verenigde Staten in zware economische moeilijkheden[bron?].

Staatsgreep[bewerken]

De bronzen ster voor de coupplegers

Aan Allendes bewind werd op 11 september 1973 abrupt een einde gemaakt door een rechtse militaire staatsgreep onder leiding van generaal Augusto Pinochet, waarbij Salvador Allende om het leven kwam. In de westerse wereld werd en wordt door historici algemeen aangenomen, dat Allende met een wapen uit Cuba zelfmoord beging, terwijl in het Oostblok en onder linkse historici hieraan getwijfeld wordt. De Chileense staat heeft in juni 2011 het onderzoek naar de doodsoorzaak van Allende en Pablo Neruda heropend. De uitkomst hiervan, hij pleegde inderdaad zelfmoord, werd op 19 juli 2011 door Isabel Allende Bussi bekendgemaakt.[1]

Zijn directe familie en zelfs voormalige vertrouwelingen hebben echter geen twijfel dat het zelfmoord was, zo hebben één van zijn artsen en twee lijfwachten de dode Allende gezien in het Moneda paleis, half liggend op een bank, zichzelf door het hoofd geschoten met de AK-47 die hij van Fidel Castro had gekregen, vlak nadat Allende afscheid had genomen van hen en andere vertrouwelingen en vlak vóór de inname van het paleis door Pinochet's troepen. Door het rechtse kamp[bron?] werd dit gezien als bewijs dat Allende een communistische revolutie plande en het land, zoals Cuba, onder Sovjet-controle wilde brengen.

Buitenlandse betrokkenheid[bewerken]

Daarnaast zijn er inmiddels meerdere bronnen openbaar gemaakt waaruit blijkt dat de CIA Pinochet en zijn handlangers daadwerkelijk gesteund heeft in hun streven en greep naar de macht. De machtswisseling kwam de Amerikanen zeer goed uit: de marxist Allende zat hen sowieso al niet lekker o.a. vanwege de nationalisering van de koperindustrie, die voorheen in handen was van Amerikaanse bedrijven en ze waren bang dat Allende een communistische revolutie plande, waar ze erg tegen waren.

Op gezag van president Bill Clinton werden in oktober 1999 zo'n 1100 regeringsdocumenten vrijgegeven die inzicht gaven in de betrokkenheid van de Verenigde Staten bij de voorbereiding van de militaire coup. Eén van die documenten beschrijft substantiële toename in financiële bijdragen (van minder dan een miljoen dollar tot meer dan tien miljoen dollar) in 1972. In 2003 verklaarde minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in een televisie-interview dat wat er gebeurde in Chili in de jaren zeventig en wat er gebeurde met Allende niet iets is waar men trots op kan zijn als onderdeel van de Amerikaanse geschiedenis.

Op 6 oktober 2004 kondigde het Lagerhuis van Chili aan dat het een onderzoek zou beginnen naar de activiteiten van de CIA in Chili gedurende enkele tientallen jaren en in het bijzonder naar de inspanningen van de CIA gericht op het verhinderen van Allendes verkiezing in 1970.

Weer andere bronnen spreken over de Braziliaanse geheime dienst die een belangrijke rol zou hebben gespeeld in het omverwerpen van Allende.

Allende op een postzegel van de communistische DDR.

Eerbewijs en kritiek[bewerken]

Op 4 september 1990 vond op de centrale begraafplaats van Santiago de herbegrafenis plaats van Allende, wiens stoffelijk overschot 17 jaar lang in een naamloos graf in Viña del Mar had gelegen.

In de jaren na zijn dood werd Allende een held voor vele linkse mensen, ook in Europa. Een bekende uiting van respect aan Allende en het volkslied van links Zuid-Amerika werd het lied El pueblo unido jamás será vencido! van Sergio Ortega. Zijn imago kreeg echter een behoorlijke deuk in 2005 toen een boek verscheen over zijn doctoraalscriptie uit 1933. Daarin zou Allende racistische, homofobe en antisemitische denkbeelden hebben geuit. Het bleek echter dat Allende een andere auteur geciteerd had en diens racistische uitspraken verderop in zijn scriptie relativeerde. Ook werd zijn competentie op sociaaleconomisch gebied in twijfel getrokken door een BBC-documentaire in 2006.[2]

Familie[bewerken]

Allende was gehuwd met Hortensia Bussi en de schrijfster Isabel Allende (* 1942) is een achternicht van hem.

Voorganger:
Eduardo Frei Montalva
President van Chili
1970-1973
Opvolger:
Augusto Pinochet
Vista-kmixdocked.png
Door op de afspeelknop te klikken kunt u dit artikel beluisteren. Na het opnemen kan het artikel gewijzigd zijn, waardoor de tekst van de opname wellicht verouderd is. Zie verder info over deze opname, bekijk de oorspronkelijke versie of download de opname direct. (Meer info over gesproken Wikipedia)
Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1], nu.nl, 20 juli 2011
  2. BBC-documentaire