Salvador Allende
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
Salvador Isabelino del Sagrado Corazón de Jesús Allende Gossens, (Valparaíso, 26 juli 1908 — Santiago, 11 september 1973) was een Chileens politicus. Van 1970 tot aan zijn dood was hij president van Chili.
Inhoud |
[bewerk] Jonge jaren
Allende studeerde medicijnen en was reeds tijdens zijn studie actief als geëngageerd studentenleider. In 1933 richtte hij de Socialistische Partij van Chili (PSCh) op. Na enige jaren als arts gewerkt te hebben werd hij in 1937 verkozen tot parlementslid. Van 1939 tot 1942 was hij minister van Gezondheid in de volksfrontregering van Pedro Aguirre Cerda. In 1945 werd hij senator en van 1965 tot 1969 trad hij op als voorzitter van de Senaat.
In de verkiezingsjaren 1952, 1958 en 1964 maakte Salvador Allende, aan het hoofd van een coalitie van socialisten, sociaaldemocraten en communisten, weinig kans als presidentskandidaat, maar meer succes boekte hij in 1970 toen hij het Volksfront, (Unidad Popular, UP), een coalitie van socialistische, communistische en linksliberale partijen, aanvoerde en op 4 september de meeste stemmen behaalde bij de presidentsverkiezingen. Allende versloeg de christendemocraat Radomiro Tomic, een partijgenoot van zittend president Eduardo Frei Montalva, en de rechtse voormalig president Jorge Alessandri. Omdat geen van de presidentskandidaten een absolute meerderheid had behaald, moest het Congres de president aanwijzen. Op 24 oktober werd Salvador Allende door het Congres tot president gekozen met steun van de christendemocraten, die van hem vooraf garanties voor de handhaving van de democratie en vrije markteconomie eisten.
[bewerk] President
In zijn streven langs parlementaire weg een socialistische maatschappij in Chili tot stand te brengen, het zogenoemde Chileense experiment, zag Allende zich geconfronteerd met een rechtse oppositie en een instabiele politieke situatie, die nog werd verergerd door een gedeeltelijk door hemzelf gecreëerde economische crisis. Hoewel de economische resultaten van de eerste twee jaren van zijn regering overwegend positief waren, kwam het land vanaf 1972 door een daling van de koperprijs en verschillende onverstandige beslissingen van zijn regering in zware economische moeilijkheden.
[bewerk] Staatsgreep
Aan Allendes bewind werd op 11 september 1973 abrupt een einde gemaakt door een rechtse militaire staatsgreep onder leiding van generaal Augusto Pinochet, waarbij Salvador Allende om het leven kwam. Volgens de officiële lezing zou Allende zelfmoord hebben gepleegd maar aan deze lezing werd aanvankelijk door velen getwijfeld.
Zijn directe familie en voormalige vertrouwelingen hebben echter geen twijfel dat het zelfmoord was, zo hebben één van zijn artsen en twee lijfwachten de dode Allende gezien in het Moneda paleis, half liggend op een bank, zichzelf door het hoofd geschoten met de AK-47 die hij van Fidel Castro had gekregen, vlak nadat Allende afscheid had genomen van hen en andere vertrouwelingen en vlak vóór de inname van het paleis door Pinochet's troepen.
[bewerk] Buitenlandse betrokkenheid
Daarnaast zijn er inmiddels meerdere bronnen openbaar gemaakt waaruit blijkt dat de CIA Pinochet en zijn handlangers daadwerkelijk gesteund heeft in zijn streven en greep naar de macht. De machtswisseling kwam de Amerikanen zeer goed uit: de marxist Allende zat hen sowieso al niet lekker onder andere vanwege de nationalisering van de koperindustrie, die voorheen in handen was van Amerikaanse bedrijven.
Op gezag van president Bill Clinton werden in oktober 1999 zo'n 1100 regeringsdocumenten vrijgegeven die inzicht gaven in de betrokkenheid van de Verenigde Staten bij de voorbereiding van de militaire coup. Eén van die documenten beschrijft substantiële toename in financiële bijdragen (van minder dan een miljoen dollar tot meer dan tien miljoen dollar) in 1972. In 2003 verklaarde minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in een televisie-interview dat wat er gebeurde in Chili in de jaren '70 en wat er gebeurde met Allende niet iets is waar men trots op kan zijn als onderdeel van de Amerikaanse geschiedenis.
Op 6 oktober 2004 kondigde het Lagerhuis van Chili aan dat het een onderzoek zou beginnen naar de activiteiten van de CIA in Chili gedurende enkele tientallen jaren en in het bijzonder naar de inspanningen van de CIA gericht op het verhinderen van Allende's verkiezing in 1970.
Weer andere bronnen spreken over de Braziliaanse geheime dienst die een belangrijke rol zou hebben gespeeld in het omverwerpen van Allende.
[bewerk] Eerbewijs en kritiek
Op 4 september 1990 vond op de centrale begraafplaats van Santiago de herbegrafenis plaats van Allende, wiens stoffelijk overschot 17 jaar lang in een naamloos graf in Viña del Mar had gelegen.
In de jaren na zijn dood werd Allende een held voor vele linkse mensen. Een bekende uiting van respect aan Allende en het volkslied van links Zuid-Amerika werd het lied El pueblo unido jamas será vencido! van Sergio Ortega. Zijn imago kreeg echter een behoorlijke deuk in 2005 toen een boek verscheen over zijn doctoraalscriptie uit 1933. Daarin zou Allende racistische, homofobe en antisemitische denkbeelden hebben geuit. Het bleek echter dat Allende een andere auteur geciteerd had, en diens racistische uitspraken verderop in zijn scriptie aanviel. Ook werd zijn competentie op sociaaleconomisch gebied in twijfel getrokken door een BBC-documentaire in 2006.[1]
[bewerk] Familie
Salvador Allende was de oom van de schrijfster Isabel Allende (*1942).
[bewerk] Externe link
- History of Chile under Salvador Allende (Engelstalig)
| Voorganger: Eduardo Frei Montalva |
President van Chili 1970-1973 |
Opvolger: Augusto Pinochet |
