Sherlock Holmes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Sherlock Holmes (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Sherlock Holmes.
Sherlock Holmes
Sherlock Holmes
Sherlock Holmes
Debuut Een studie in rood (1887)
Bedacht door Arthur Conan Doyle
Afleveringen Vier romans en 56 korte verhalen
Informatie
Geslacht Man
Specialiteit Meester in deductie
Beroep detective
Familie Mycroft Holmes (broer)
Geboorteland Verenigd Koninkrijk
Nationaliteit Brits
(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Media

Sherlock Holmes is een fictieve detective uit de verhalen van de laat-19e-eeuwse, vroeg-20e-eeuwse schrijver en arts Sir Arthur Conan Doyle. Het personage behoort inmiddels tot de bekendste personages ter wereld.

Holmes is vooral bekend vanwege zijn intelligentie, en zijn vermogen om belangrijke conclusies te deduceren uit kleine, vaak schijnbaar onbelangrijke, aanwijzingen.

Dr. Watson (links) en Sherlock Holmes (rechts)

Biografie[bewerken]

Standbeeld van Sherlock Holmes in Meiringen, Zwitserland

Over Holmes’ leven voor de verhalen is maar weinig bekend. Gezien zijn leeftijd in het verhaal "His Last Bow" kan worden geconcludeerd dat hij ergens in het jaar 1854 geboren moet zijn. 6 januari wordt door de meeste mensen gezien als zijn verjaardag.[1]

In het eerste Holmes-verhaal, "A Study in Scarlet" wordt iets verteld over Holmes' achtergrond. Op 4 maart 1881 wordt hij gepresenteerd als een onafhankelijke scheikundestudent met een scala aan bijzondere interesses die er in combinatie voor zorgen dat Holmes een superieur misdaad-oplosser wordt (hoewel vioolspelen en pijproken er waarschijnlijk weinig mee van doen hebben). In een ander vroeg Holmes-verhaal, "The Gloria Scott", zien we zijn eerste zaak en horen we dat hij detective is geworden omdat de vader van een vriend hem gecomplimenteerd had met zijn vaardigheid in deduceren.

Er wordt ook maar weinig vermeld over Holmes’ familie. Zijn ouders worden nooit genoemd, en volgens eigen zeggen zijn z’n voorouders van voorname komaf. (Irene Adler adresseert in A Scandal in Bohemia een brief naar hem aan "Sherlock Holmes, Esq." wat hem een jonkheer zou maken.) Wat wel bekend is, is dat hij een oudere broer heeft genaamd Mycroft, die in drie verhalen verschijnt: "The Greek Interpreter", "The Final Problem" en "The Bruce-Partington Plans".

Holmes brengt het grootste gedeelte van zijn carrière als detective door met zijn goede vriend Dr. Watson. Samen wonen ze in een appartement aan Baker Street 221B. Watson trekt tijdelijk uit het appartement na zijn huwelijk in 1887, maar keert weer terug na de dood van zijn vrouw. Het appartement is eigendom van Mrs. Hudson, met wie Holmes vaak onenigheid heeft vanwege de chaos in zijn appartement.

Holmes is in totaal 23 jaar actief als detective. In 1891 laat Conan Doyle Holmes in gevecht met zijn aartsvijand Professor Moriarty om het leven komen. Door aanhoudende druk van fans, besluit hij in 1903 Holmes nieuw leven in te blazen (in 1901 schrijft hij wel de De hond van de Baskervilles, dat verhaal speelt zich echter af voor zijn "dood"). Hij laat Holmes zijn val overleven, en Holmes keert drie jaar later terug naar Londen, na eerst door onder andere Tibet te hebben gereisd.

In 1903 gaat Holmes officieel met pensioen, en trekt zich terug als imker in Sussex Downs. Hij kan het echter niet laten om af en toe toch nog detectivewerk te doen. Wanneer hij is overleden is niet bekend.

Kennis en vaardigheden[bewerken]

'A Study in Scarlet' in Beeton's Christmas Annual (1887)

Holmes' specialisme is het oplossen van ongewone zaken, waarbij hij zijn talent voor minutieuze observaties en het trekken van conclusies daaruit gebruikt.

Zo onderzoekt hij een oude hoed waar Watson niets bijzonders aan ziet en concludeert dat "de eigenaar zeer intellectueel is, ooit financieel goed af was in de laatste drie jaar, hoewel hij het nu moeilijk heeft; eens had hij een vooruitziende blik, maar nu minder; wat wijst op een morele achteruitgang, waarschijnlijk veroorzaakt door drankzucht; en zijn vrouw houdt duidelijk niet meer van hem." (The adventures of Sherlock Holmes: 'The adventure of the blue carbuncle').

Holmes beschrijft zichzelf als een "consulting detective", hetgeen betekende dat de mensen hem opzochten in zijn flat, 221b Baker Street, Londen, om hem om raad te vragen.

Holmes beschikt over uitgebreide kennis op verschillende gebieden. Hij focust echter alleen op het vergaren van kennis die direct van toepassing is op zijn werk als detective, en zo min mogelijk andere zaken, omdat hij van mening is dat door nutteloze dingen weg te laten, zijn brein zich meer kan richten op de echt belangrijke zaken. Zo blijkt hij in A Study in Scarlet niet te weten dat de aarde om de zon draait, tot grote verbazing van Watson. Volgens Watson is Holmes vooral thuis op het gebied van chemie, sensationalisme, anatomie, botanie en de Britse wet.

Holmes is bedreven in meerdere vormen van vechten, zowel gewapend als ongewapend. Hij en Watson gebruiken af en toe pistolen. Verder vecht Holmes soms met zijn cane (wandelstok), of gewoon met zijn blote vuisten. Volgens Watson kan Holmes ook goed zwaardvechten, maar dat wordt in geen van de verhalen getoond.

Holmes is ook een ervaren acteur, en gebruikt geregeld vermommingen. Verder speelt hij viool.

Persoonlijkheid[bewerken]

Holmes omschrijft zijn levensstijl als die van een Bohemien. Volgens Watson is Holmes vrij excentriek. Zijn appartement lijkt voor de meeste buitenstaanders een puinhoop, daar het vol ligt met documenten en spullen, maar Holmes kan altijd precies datgene vinden wat hij nodig heeft. In tegenstelling tot wat zijn rommelige appartement doet denken, heeft Holmes hygiëne hoog in het vaandel staan.

Holmes houdt er meerdere soms vreemde eigenschappen op na. Als hij met een belangrijk onderzoek bezig is, eet hij vaak enkele dagen niet, daar honger volgens hem zijn brein stimuleert. Hij wordt in veel verhalen neergezet als een patriot, die handelt uit naam van de overheid of voor nationale veiligheid. Zijn houding lijkt soms arrogant, maar op een aanvaardbare manier. Hij kan kalm blijven in zelfs de meest gespannen situaties. Hij acht de meeste politiedetectives niet echt hoog, en houdt ervan ze versteld te laten staan door zaken op te lossen die zij al hadden opgegeven. Holmes is er echter niet op uit om beroemd te worden met het oplossen van zaken, en laat dan ook geregeld de politie met de eer strijken.

Holmes rookt veel, vooral pijp, maar soms ook sigaretten. Verder gebruikt hij drugs, met name cocaïne. Dit lijkt voor de hedendaagse lezer vreemd, maar in de 19e eeuw was cocaïne nog legaal. Dit drugsgebruik wordt in veel films over het personage echter weggelaten.

De enige vrouw in wie Holmes ooit interesse heeft gehad is Irene Adler, naar wie hij vaak refereert als “de vrouw”. Ze verschijnt enkel in het verhaal "A Scandal in Bohemia", maar er wordt in andere verhalen ook over haar gesproken. Dr. Watson laat in datzelfde verhaal echter reeds in de eerste alinea's weten dat Holmes geen liefde of een dergelijke emotie voelde voor de dame. Dat paste niet in zijn koude, over-rationele levenswijze.

Bijpersonages[bewerken]

Terugkerende figuren in de verhalen zijn naast Holmes en Watson ook Holmes' broer, Mycroft, en Holmes' aartsvijand, professor Moriarty. Ook de groep straatkinderen die Holmes gebruikt voor hand-en-spandiensten, de "Baker Street Irregulars", komt in verschillende verhalen voor. Mycroft werkt voor de Engelse regering en is volgens Holmes zelf nog veel slimmer dan hij, maar te lui om er zelf op uit te gaan. Moriarty is een professor in de wiskunde en een geniale misdadiger. Natuurlijk zien we ook andere individuen vaker terugkomen in de canon, zoals de hospita, mvr. Hudson, en de inspecteur van Scotland Yard, Inspecteur Lestrade.

Plaats in de detectiveliteratuur en epigonen[bewerken]

Een populaire mythe is dat de figuur van Sherlock Holmes de grondlegger was van een heel genre van moord-mysteries, maar dit genre bestond toch al ook voor Holmes. In het eerste Sherlock-Holmesverhaal A Study in Scarlet, merkt Holmes' vriend Dr. Watson al op dat Holmes hem doet denken aan C. Auguste Dupin (een intelligente speurder in de verhalen van Edgar Allan Poe.) Holmes is niet blij met deze vergelijking. Hij beschouwt Dupin als een inferior fellow (een inferieure kerel.)

Veel fictieve detectives hebben Holmes' logische methoden geïmiteerd, zoals Agatha Christie's Hercule Poirot, Patricia Wentworths Miss Silver, Ellery Queen, Perry Mason, Columbo, Dick Tracy en zelfs de stripheld Batman.

Media[bewerken]

Verhalen[bewerken]

Strip over Sherlock Holmes

Conan Doyle schreef vier boeken en 56 korte verhalen over Sherlock Holmes. Deze verzameling staat onder fans bekend als 'de canon'. De meeste van deze verhalen worden verteld door dokter John H. Watson, een vriend met wie Holmes een tijdlang op kamers heeft gewoond. Er zijn echter ook verhalen die worden verteld door Holmes zelf, of in de derde persoon zijn geschreven.

De vier romans zijn:

De 56 korte verhalen zijn gebundeld in vijf boeken:

De romans A Study in Scarlet en The Valley of Fear bestaan uit twee delen. In het eerste deel wordt door Watson verteld hoe Holmes een zaak oplost. In het tweede deel wordt door een anonieme verteller vervolgens dieper ingegaan op de voorgeschiedenis van deze zaak, waarvan Holmes noch Watson getuige waren.

De verhalen verschenen over een periode van veertig jaar als feuilleton in het tijdschrift The Strand Magazine. Dit was in die tijd een populaire vorm van publiceren; ook Charles Dickens en Wilkie Collins schreven hun boeken op deze manier. De verhalen zijn ontstaan tussen 1878 en 1903, met een laatste verhaal in 1914.

Conan Doyle stopte op een bepaald moment met het schrijven van verhalen over de held die hem beroemd maakte. Hij wilde meer tijd besteden aan zijn aan tbc-lijdende echtgenote en was eigenlijk meer geïnteresseerd in het genre van de historische roman. Omdat het publiek steeds weer om nieuwe verhalen bleef vragen, beëindigde hij Holmes' carrière door hem tijdens een worsteling met zijn doodsvijand, Professor Moriarty, om het leven te laten komen. Beiden vielen in Zwitserland in de kloof van de Reichenbachwaterval. Fans waren echter nog lang niet uitgekeken op Holmes en waren dan ook niet te spreken over Doyle's beslissing het personage te laten sterven. Zodoende pakte Doyle na verloop van tijd de draad toch weer op, beginnend met een verhaal waarin Holmes de dodelijke val toch bleek te hebben overleefd.

Het korte verhaal The Red-Headed League, de roman A Study in Scarlet en vooral de roman The Valley of Fear bevatten verwijzingen naar vrijmetselarij. Sir Arthur Conan Doyle was dan ook lid van een Engelse vrijmetselaarsloge.

Het personage Sherlock Holmes is in de loop der jaren door talloze andere auteurs gebruikt in verhalen. Deze worden echter niet beschouwd als officieel onderdeel van de canon.

Film[bewerken]

Sherlock Holmes is de meest verfilmde fictieve figuur, met bijna 200 films over zijn avonturen. Dracula is de enige die in de buurt van dit record komt. Behalve in verfilmingen van de boeken en korte verhalen, komt het personage Sherlock Holmes ook geregeld voor in films die niet zijn gebaseerd op een van de verhalen geschreven door Conan Doyle.

De eerste film over Holmes is een one-reel film, Sherlock Holmes Baffled, gemaakt door de American Edison company in 1900. In de vroege jaren van de 20e eeuw zijn veel soortgelijke films gemaakt, met name de 13 one en two-reel films van het Noorse Nordisk tussen 1908 en 1911. In 1911 maakte American Biograph een serie van 11 korte komedies gebaseerd op Holmes met Mack Sennett in de titelrol.

De volgende significante Holmesfilms werden geproduceerd door Stoll Films in Groot-Brittannië. Tussen 1921 en 1923 maakten zij in totaal 47 two-reelers met Eille Norwood in de hoofdrol.

Een komische verfilming kwam uit in 1988. In deze Without A Clue getitelde rolprent zijn de rollen omgedraaid: Sherlock Holmes (een rol van Michael Caine) is tamelijk dom en leunt volledig op de slimme dr. Watson (gespeeld door Ben Kingsley), die het eigenlijke speurwerk doet.

In 2009 ging de eerste Holmes-film van een nieuwe reeks in première, genaamd Sherlock Holmes, met in de hoofdrol Robert Downey Jr.. Een tweede deel, Sherlock Holmes: A Game of Shadows, ging in december 2011 in première. Een derde deel staat op de planning.

Basil Rathbone als Holmes[bewerken]

De bekendste man die deze rol heeft gespeeld was ongetwijfeld Basil Rathbone. Zijn Holmes-carrière begon met The Hound of the Baskervilles en The Adventures of Sherlock Holmes (1939). Hierna kwam een serie van 12 films tussen 1942 en 1946, die in het heden waren gesitueerd, en die Holmes tegenover Nazi's zette. Zijn populariteit onder de fans kwam onder andere door het feit dat hij leek op de man uit de illustraties uit de vroege publicaties van de verhalen.

Televisie[bewerken]

Er zijn veel verschillende televisieversies gemaakt van de bekendere Sherlock Holmes verhalen, met name van The Hound of the Baskervilles. Veel fans vinden de versie van Granada Television, met Jeremy Brett als Holmes, het meest recht doen aan het origineel. Brett was van plan de gehele canon te verfilmen, maar omdat hij in 1995 onverwacht overleed bleef de teller bij 41 steken. In deze serie werd Dr. Watson door twee acteurs gespeeld: David Burke en Edward Hardwicke.

Een animatieserie, Sherlock Holmes in the 22nd Century, stuurt Holmes naar de toekomst, en is bewijs dat Holmes nog steeds tot de verbeelding blijft spreken.

In 2010 begon een nieuwe BBC-serie over Sherlock Holmes op de televisie, hetzelfde jaar nog uitgezonden op Nederland 1. Sherlock, geschreven door onder anderen Steven Moffatt (die ook hoofdschrijver was van Doctor Who op dat moment) plaatste Sherlock Holmes (Benedict Cumberbatch) en John Watson (Martin Freeman) in een hedendaagse wereld, met gebeurtenissen en technologie van nu. De schrijvers gebruikten details uit de canon, maar wisten deze op een creatieve manier te mixen tot iets nieuws. In Groot-Brittannië bleek deze formule een groot succes.

In 2012 creëerde CBS een nieuwe televisieserie over Sherlock Holmes, genaamd Elementary, waarschijnlijk uit de beroemde uitspraak van Holmes: "Elementary, my dear Watson" (hoewel deze uitspraak in geen één van de boeken van Doyle voorkomt). In deze serie is Holmes (Jonny Lee Miller) een Engelsman in het hedendaagse New York. Hij is net uit een afkickkliniek is gekomen. Het karakter van Watson is hier vrouwelijk, gespeeld door Lucy Liu, die tijdelijk aangewezen is om te zorgen dat hij geen drugs gebruikt.

Behalve in series over het personage komt Holmes ook geregeld voor in andere tv-series, meestal in een gastrol.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Klinger, Leslie, The New Annotated Sherlock Holmes, W.W. Norton, New York, 2005, p. xlii ISBN 0-393-05916-2.