Thalidomide
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts. |
| Thalidomide | ||
 |
||
|
|
||
|
|
||
| Metabolisatie: | Onzeker; waarschijnlijk lever | |
| Halveringstijd: | 5 tot 7 uur | |
|
|
||
| Indicaties: | Lepra | |
| Voorschrift/recept: | Ja | |
| Toediening: | Oraal | |
|
|
||
| Zwangerschapscat.: | X | |
|
|
||
| CAS-nummer: | 50-35-1 | |
| ATC-code : | L04AX02 | |
| PubChem: | 5426 | |
| DrugBank: | APRD01251 | |
|
|
||
| Formule: | C13H10N2O4 | |
| Moleculaire massa: | 258,2 g/mol | |
 Geneeskundeportaal |
||
Thalidomide (α-N-[phtalimido]glutarimide) is een geneesmiddel dat door Chemie Grünenthal, een Duits farmaceutisch bedrijf, op 1 oktober 1957 als slaapmiddel op de markt werd gebracht. In 1960 werd het middel in meer dan 40 landen gebruikt, en was populair als slaapmiddel en als middel tegen ochtendmisselijkheid. Het middel is bekend onder een aantal merknamen zoals Softenon (Nederland), Contergan (Duitsland), Distaral, Neurosedyn, Isomin, Kedavon, Telergan en Sedalis.
Inhoud |
[bewerken] Aangeboren afwijkingen
Het eerste geval van schade door thalidomide betrof een baby die op 25 december 1956 zonder oren werd geboren. Dit was 10 maanden voor de introductie van het middel, en kon gebeuren doordat een medewerker van Grünenthal het aan zijn zwangere vrouw gaf. Het was de Duitse arts-geneticus Lenz, die op 18 november 1961 het verband legde tussen het gebruik van thalidomide en het optreden van ernstige aangeboren afwijkingen bij pasgeborenen. In december 1961 volgde de bevestiging van dit verband door de Australische gynaecoloog McBride. De stof thalidomide bleek teratogeen. Aangedane baby's hadden ontbrekende of onderontwikkelde ledematen (focomelie). Deze foetale afwijkingen waren onvermijdbaar indien de moeder in het eerste trimester van de zwangerschap tussen dag 35 en 49 na de laatste menstruatie thalidomide had gebruikt. Eind 1961 werd thalidomide in de meeste landen van de markt gehaald. Bijna 10 000 kinderen waren inmiddels beschadigd. Opvallend is dat de Verenigde Staten gespaard zijn gebleven; dr. Kelsey van de FDA liet niet toe dat het thalidomide op de Amerikaanse markt werd toegelaten in verband met gebrek aan bewijs voor de veiligheid van het middel.
Dat een geneesmiddel zulke schadelijke effecten teweeg kon brengen, schokte ook de medische en farmaceutische wereld. Naar aanleiding van dit schandaal zijn de testeisen voor kandidaatgeneesmiddelen aanzienlijk strenger geworden, en wordt zwangere vrouwen nog steeds aangeraden het gebruik van geneesmiddelen tot een minimum te beperken, hoewel het aantal middelen waarvan bekend is dat ze de ongeboren vrucht kunnen schaden relatief gering is.
[bewerken] Mechanisme
Thalidomide is een racemisch mengsel, dus bestaande uit gelijke delen van de R-enantiomeer en de S-enantiomeer (zie ook Optische isomerie). Men heeft onderzocht of de teratogene werking door een van de twee enantiomeren werd veroorzaakt. Voor veel verbindingen zou dit betekenen dat door een selectieve synthese van de actieve en niet-schadelijke enantiomeer de problemen kunnen worden voorkomen. Bij muizen bleek de S-enantiomeer de veroorzaker, bij konijnen beide enantiomeren. Het lijkt erop dat de onderzoekers een bijzondere eigenschap van thalidomide over het hoofd hebben gezien: in het lichaam gaat de ene enantiomeer heel snel over in de andere en ontstaat het mengsel van de S- en de R-vorm, waardoor het onmogelijk is een definitieve uitspraak te doen over welke enantiomeer de teratogeniciteit veroorzaakt.[1]
In 2009 is beschreven dat de teratogeniciteit van thalidomide hoogstwaarschijnlijk afkomstig is van het effect van een geidentificeerd metaboliet. Dit is onderzocht door experimenten met een variant van het metaboliet, CPS-49 genoemd, dat werkt als angiogeneseremmer en een soortgelijk teratogene werking lijkt te hebben als thalidomide.[2]
[bewerken] Nieuwere gebruiksmogelijkheden
Kort na de ontdekking van de schadelijke effecten van thalidomide, kwam men op het idee dat het middel wel eens tegen kanker gebruikt zou kunnen worden. De eerste onderzoeken leverden echter niets op. Het middel bleef op de markt omdat bij een aantal andere aandoeningen positieve effecten werden gezien.
- lepra (1964): effectief en werkzaam, echter slechts onder zeer strikte voorwaarden wordt het voorgeschreven;
- ziekte van Behçet (1979): effectiviteit aangetoond, dat echter alleen duurt zolang het middel genomen wordt;
- 'graft versus host' disease (1988);
- HIV/AIDS complicaties zoals zweren en sterke vermagering (1989);
- angiogeneseremmer (1994), dat wil zeggen dat het de vorming van nieuwe bloedvaatjes (angiogenese) afremt, wat van nut kan zijn bij de behandeling van bepaalde vormen van kanker;
- erythema nodosum leprosum (1998)
[bewerken] Geschiedenis van ontstaan thalidomide
Twee onafhankelijk van elkaar werkende onderzoekers beweren, dat thalidomide niet is ontstaan in de laboratoria van Chemie Grünenthal, maar al eerder werd ontwikkeld door onderzoekers in nazi-Duitsland. Het werd volgens dr. Martin Johnson van Thalidomide Trust onder leiding van nazi-wetenschapper Otto Ambros ontwikkeld als een mogelijk middel tegen zenuwgassen als sarin. Ambros werkte bij IG Farben en kwam na de oorlog bij Chemie Grünenthal werken. Een auteur van een boek over nazi-wetenschappers, Carlos DeNapoli, zegt dat in een memo van IG Farben aan het hoofd van Hitler's euthanasie-programma, Karl Brandt, wordt gesproken over een stof waarvan de chemische formule lijkt op die van thalidomide. Volgens hem is de stof getest in concentratiekampen.[3]
De firma Chemie Grünenthal, in 1946 opgericht door de broers Alfred en Herman Wirtz, heeft altijd volgehouden, dat de stof door het bedrijf is ontwikkeld. Volgens haar was dr. Heinrich Mückter een van de uitvinders. Mückter was een farmacoloog die tijdens de oorlog experimenten deed op Poolse gevangenen om een middel tegen typhus te vinden.[4]
| Referenties: |
|
