Allaert van Everdingen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Allaert van Everdingen
Portret uit Houbrakens Groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen (Amsterdam, 1719)
Portret uit Houbrakens Groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen (Amsterdam, 1719)
Persoonsgegevens
Volledige naam Allaert Pietersz. van Everdingen
Geboren 1621
Geboorteplaats Alkmaar
Overleden 1675
Overlijdensplaats Amsterdam
Geboorteland Noordelijke Nederlanden
Beroep(en) Schilder, tekenaar, prentkunstenaar, kunsthandelaar
Oriënterende gegevens
Jaren actief Ca. 1640-1675
Bekende werken De geschutgieterij Julita Bruk van de familie Trip
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Allaert van Everdingen, ook Aldert of Allart Pietersz. van Everdingen genoemd (gedoopt Alkmaar, 18 juni 1617 - begraven Amsterdam, 8 november 1675), was een Nederlands schilder, tekenaar en etser, vooral bekend vanwege zijn Scandinavische landschappen. Hij was een broer van de schilders Caesar van Everdingen en Jan van Everdingen.

Levensloop[bewerken]

Hij was de zoon van de notaris Pieter van Everdingen, die in 1644 in ondertrouw ging met Elisabeth Laurensdr. van Hoochstraeten.[1] Wie zijn moeder was is onbekend. Eind jaren '30-begin jaren '40 was hij, volgens Arnold Houbraken, achtereenvolgens in de leer bij Roelant Savery in Utrecht en Pieter de Molijn in Haarlem.

Van 1644 tot 1645 verbleef hij in Noorwegen en Zweden, waar hij de plaatsen Risør, Langesund en Göteborg bezocht. Volgens Houbraken kwam hij hier ‘by zeker toeval’ terecht, ‘want hy zig naar eenige plaats aan de Oost Zee te scheep begeven hebbende beliep hem eene gevarelyke storm, die hem willig of onwillig niet onbeschadigt op de kust van Noorwegen deed belanden’. In Zweden bezocht hij vermoedelijk ook de kanongieterij van de familie Trip in Julita Bruk bij Nyköping. In 1645 keerde hij via Alkmaar terug naar Haarlem. Op 13 oktober 1645 liet hij zich inschrijven bij het plaatselijke Sint-Lucasgilde.[2] Hij bleef in ieder geval tot 1652 in Haarlem wonen. Omstreeks dat jaar verhuisde hij naar Amsterdam, waar hij eind 1675 overleed.

Van Everdingen had voor zover bekend geen leerlingen. Volgens sommige bronnen was hij leraar van Gerard van Edema, maar bewijs hiervoor ontbreekt. Wel meldt Houbraken dat de schilder Ludolf Bakhuizen Van Everdingen om advies vroeg over het schilderen in olieverf en dat het Van Everdingen was ‘die hem een palet met verf en penselen in de vuist stak’.[3] Van Everdingen stelde ook zijn atelier aan hem ter beschikking waar hij een proefstuk voltooide dat 10 gulden opgebracht zou hebben.[4] Naast schilder was Van Everdingen ook verzamelaar van en handelaar in Italiaanse, Hollandse en Vlaamse schilderkunst.

Van Everdingen was getrouwd met Janneke Brouwers, die in 1708 overleed in De vergulde eendracht aan de Kalverstraat in Amsterdam. Hier werd op 19 april 1709 het tweede gedeelte van de kunstnalatenschap van Van Everdingen verkocht, bestaande uit schilderijen van onder meer Rafaël, Titiaan, Veronese, Liss, Holbein, Porcellis, Van Everdingen zelf, Beuckelaer, Hals en Rembrandt.[5]

Van Everdingen had drie zoons, Cornelis, Pieter en Jan, die volgens Houbraken, allen ‘d'een min d'ander meer de Konst gehanteert hebben’.[6]

Werk[bewerken]

Van Everdingen is vooral bekend als schilder van 'Scandinavische' watervallen en kleine bosgezichten. Daarnaast schilderde hij ook zeegezichten, strandgezichten en winterlandschappen. Zijn zeegezichten dateren hoofdzakelijk van voor zijn Scandinavië-reis van 1644-1645 en sluiten aan bij de ingetogen manier van schilderen van Jan Porcellis en Simon de Vlieger. Zijn vroegst bekende werk, Schepen op zee in stormachtig weer, is 1640 gedateert en kondigt met zijn schuimende golven het werk van Jacob van Ruisdael aan. Ook in zijn overige zeegezichten schilderde Van Everdingen voornamelijk bewegend water. Het schilderij Voor anker liggende schepen vormt hier een uitzondering op. Hij schilderde ook enkele zeestormen (onder meer één in het Museum der bildenden Künste in Leipzig en één in het Musée Condé in Chantilly), die niet onderdoen voor de Nederlandse Romantiek van de 19e eeuw.[7]

In zijn landschappen was hij een navolger van Hercules Seghers. Zelf werd hij nagevolgd door Jacob van Ruisdael en Wilhelm von Kobell. Vooral Van Ruisdael werd in het begin sterk door Van Everdingen beïnvloedt, zowel in zijn zeegezichten als in zijn watervallen. Het schilderij Zeegezicht bij opkomende storm van Van Everdingen werd vroeger aan Van Ruisdael toegeschreven.[8] Verder is van Nicolaes Molenaer een 1653 gedateerde, 'Scandinavische' waterval bekend in de trant van Van Everdingen/Van Ruisdael.[9]

In Kopenhagen hangen vijf schilderijen met watervallen van Van Everdingen. Eén daarvan is gedateerd 1647, een andere 1649. In de Hermitage in St Petersburg bevindt zich een schilderij uit 1647 en in de Alte Pinakothek in München één uit 1656.

Lijst van werken[bewerken]

Datering Titel Type Verblijfplaats Afbeelding
1640-1675 Haarlem, gezien vanaf het Noorder Spaarne Schilderij Frans Hals Museum, Haarlem Allaert van Everdingen - View of Haarlem from the Noorder Buiten Spaarne.jpg
1631-1675 Stil water Tekening Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Still Water by Allaert van Everdingen Rijksmuseum Amsterdam RP-T-1879-A-44.jpg
1631-1675 Kasteelruïne aan de oever van een rivier Tekening Poesjkinmuseum, Moskou Allaert van Everdingen - Kasteelruïne aan de oever van een rivier.JPG
1644-1675 Rotsen langs een Fjord met een boot op de wal Tekening Poesjkinmuseum, Moskou Allaert van Everdingen - Rotsen langs een Fjord met een boot op de wal.jpg
1645-1675 Zweeds landschap Schilderij Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam Allaert van Everdingen 001.jpg
1647 Scandinavisch landschap Schilderij Hermitage, Sint-Petersburg Allaert van Everdingen - Scandinavian Landscape - WGA7562.jpg
1649 Rotsachtig Scandinavisch rivierlandschap Schilderij Privéverzameling Allaert van Everdingen - Scandinavian Rocky River Landscape - WGA7561.jpg
1650 Noords landschap Schilderij Musée des Beaux-Arts de Strasbourg, Straatsburg Van Everdingen, Paysage nordique.jpg
Ca. 1650 Boslandschap met watermolen Schilderij Wallraf-Richartz-Museum, Keulen Allart van Everdingen - Forest Scene with Water-Mill.jpg
1650-1675 Scandinavisch landschap met waterval en watermolen Schilderij Fondazione Cariplo, Milaan Artgate Fondazione Cariplo - Van Everdingen Allart, Paesaggio scandinavo con cascata e mulino d'acqua.jpg
1650-1675 Zweeds landschap met waterval Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Allaert van Everdingen 002.jpg
1650-1675 Bosachtig Scandinavisch landschap Schilderij Privéverzameling Allaert van Everdingen - Scandinavian Wooded Landscape - WGA7560.jpg
1650-1675 De dorpsrand Schilderij Szépművészeti Múzeum, Boedapest Allaert van Everdingen - End of Village - WGA7557.jpg
1650-1675 De geschutgieterij Julita Bruk van de familie Trip Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Allart van Everdingen - De geschutgieterij Julita Bruk van de familie Trip.jpg
1650-1675 Zweeds landschap Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Zweeds landschap Rijksmuseum SK-A-108.jpeg
1655 Zweeds landschap met een watermolen Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Zweeds landschap met een watermolen Rijksmuseum SK-A-691.jpeg
Ca. 1660 Rotsachtig rivierlandschap Schilderij Privéverzameling Allaert van Everdingen - Mountainous River Landscape - WGA7559.jpg
1665-1670 Noors berglandschap Schilderij Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie, Berlijn Allert-van-everdingen norw-gebirgslandschaft.jpg
1671-1675 Landschap met waterval Schilderij Muzeum Narodowe w Warszawie, Warschau Everdingen Landscape with waterfall.jpg
1650-1675 Bosachtig Scandinavisch landschap Schilderij Privéverzameling Allaert van Everdingen - Scandinavian Wooded Landscape - WGA7563.jpg