deFilharmonie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Antwerp Symphony Orchestra (voormalig deFilharmonie / Royal Flemish Philharmonic) is een Belgisch symfonieorkest met de vernieuwde Koningin Elisabethzaal in Antwerpen als thuisbasis. Als één van de zeven kunstinstellingen van de Vlaamse Gemeenschap is de organisatie één van de belangrijkste vertegenwoordigers van cultuur in de regio.

Al van bij haar ontstaan in 1956, ziet deFilharmonie het als haar missie om een zo groot mogelijk publiek te ontroeren met een klassiek en hedendaags repertoire. Hiervoor worden regelmatig concertreeksen georganiseerd in de belangrijkste concertzalen van het land: deSingel in Antwerpen, het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, de Bijloke in Gent en het Brugse Concertgebouw behoren tot de vaste podia. In het buitenland concerteerde deFilharmonie in de Musikverein en het Konzerthaus in Wenen, het Festspielhaus in Salzburg, de Royal Festival Hall in Londen, het Amsterdamse Concertgebouw, het Théâtre des Champs-Élysées in Parijs, de Philharmonie in München, de Alte Oper in Frankfurt am Main en het Auditorio Nacional de Música in Madrid. Internationale concertreizen door diverse Europese landen en Japan vormen een constante in de orkestkalender. Naast haar reguliere concerten besteedt deFilharmonie zeer veel aandacht aan jongerenwerking en sociale projecten voor mensen met een beperking of met een migratieachtergrond.

Voorgeschiedenis[bewerken]

deFilharmonie plaatst zichzelf binnen een lange traditie van filharmonische verenigingen in Antwerpen, maar evengoed binnen een evolutie van steeds toenemende democratisering van muziekbeleving. Als oudste voorloper kan de Société Royale d’Harmonie d’Anvers (vandaag nog steeds werkzaam als Sorodha) worden aangeduid. Deze in 1814 opgerichte muziekvereniging, had een enorm groot ledenaantal en een erg burgerlijke agenda: het moreel welzijn van de Antwerpse inwoners verbeteren door middel van klassieke muziek. Hoewel steeds meer middengroepen via hun initiatieven in aanraking kwamen met de muziek van Meyerbeer, Rossini en Beethoven, bleef het gros van de bevolking uitgesloten bij hun concerten.

In meer directe lijn, liggen de roots van deFilharmonie ook bij de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde (KMDA). Van bij haar ontstaan in 1843 was deze vereniging vooral gericht op zoölogie en natuurbehoud. In 1895 kwam de directie echter met een opmerkelijk plan: dierentuinconcerten organiseren. Binnen dit initiatief werd ook een heuse spektakelzaal gebouwd, de voorloper van de huidige Koningin Elisabethzaal.

Ontstaan en geschiedenis[bewerken]

Vzw De Philharmonie (1955-1983)[bewerken]

In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog viel het doek over veel van de harmonieverenigingen van weleer. Vele plaatsen van beschaafd vertier waren tijdens de oorlog beschadigd geraakt, waardoor er weinig concertruimtes overbleven. Ook in de jaren vijftig bleek het moeilijk om gelegenheidsorkesten samen te stellen en geschikte podia te vinden. Antwerpen had met het orkest van de Koninklijke Vlaamse Opera bovendien maar één professioneel orkest. Gaston Ariën wilde hier verandering in brengen en richtte in samenwerking met Jef Maes, J.A. Zwijsen en Steven Candael op 12 november 1955 vzw De Philharmonie op. Het eerste concert vond plaats op 10 december 1956 in de Vlaamse opera.

Een vast onderkomen vinden, bleek een uitdaging. Het enige podium dat groot genoeg was voor een symfonisch orkest, was dat van de zaal van de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde. In 1958 sloot deze echter ook voor renovatie.

Gedurende de eerste jaren van haar bestaan, wilde de Philharmonie vooral naamsbekendheid verwerven. De vzw verbond haar naam aan bekende solisten en dirigenten. Ariën geloofde echter ook in de pedagogische taak van het orkest. Via projecten met het stedelijk onderwijs kwam hij zo in contact met de Nederlandse dirigent Eduard Flipse, die de facto de eerste chef-dirigent van het orkest werd.

Tijdens de jaren zestig kende de Philharmonie een periode van bloei. Met de heropening en wederdoping van de feestzaal van de KMDA tot Koningin Elisabethzaal beschikte de vzw eindelijk weer over een concertzaal. De kwaliteit van het orkest ging erop vooruit en de ene grote solist na de andere werd uitgenodigd. Ook de toenmalige tv-zender BRT schakelde het orkest bij regelmaat in.

In 1970 stapte Flipse op als dirigent van het concert en werd de fakkel doorgegeven aan leden van het eigen orkest: Enrique Jordá en Valère Lenaerts. Geregeld trad ook François Huybrechts op als dirigent. Aanvankelijk werd dit zeer positief onthaald: een Antwerpse dirigent voor een Antwerps orkest. Maar het kwam al snel tot een breuk tussen Huybrechts en de muzikanten.

Om het dirigentenprobleem vervolgens op te lossen werd André Vandernoot aangenomen als gast-dirigent in 1975. Hij zou aanblijven tot 1983. Vanaf 1980 sloeg de Philharmonie ook de handen in elkaar met deSingel. Hiermee ging zoveel jaren na datum een droom in van Peter Benoit, de stichter van het Koninklijk Vlaams Conservatorium te Antwerpen, in vervulling. De hele bevolking kreeg nu de mogelijkheid om te participeren aan het internationale concert- en theatergebeuren en het orkest kreeg in zijn thuisstad een tweede volwaardig podium. Er hingen echter donkere wolken boven de Philharmonie: men kreeg het budgettair steeds moeilijker omwille van overheidsbesparingen. Minister van cultuur Karel Poma dreigde het orkest op te doeken. Hij liet hiertoe een onderzoeksrapport opstellen dat een klap in het gezicht van de Philharmonie bleek: een drastische reorganisatie was nodig.

Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen (1983-2002)[bewerken]

Om tegemoet te komen aan de bevindingen van het onderzoeksrapport, werd in 1983 een nieuwe vzw onder de naam De Philharmonie van Vlaanderen opgericht. In 1985 werd die naam nog eens veranderd in Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen. Emil Tsjacharov trad op als nieuwe muziekdirecteur. Door wetswijzigingen mocht het orkest nu ook zelf concerten organiseren.

In 1987 werd Gunter Neuhold aangesteld als nieuwe dirigent. Werken van Vlaamse hedendaagse componisten als Luc Brewaeys stond weer hoog op de agenda. In 1990 kon het orkest ook eindelijk een vaste repetitieruimte huren in zaal Elckerlyc op de Frankrijklei in Antwerpen.

Begin jaren negentig werd het bestaansrecht van het orkest in vraag gesteld, ditmaal door minister van cultuur Patrick Dewael. Verschillende dirigenten volgden elkaar op. Geregeld werden ook gastdirigenten ingeschakeld, onder wie Philippe Herreweghe. Hij werd vanaf het seizoen 1998-1999 vast aangesteld als muziekdirecteur. Er werd bovendien een nieuwe structuur voor de artistieke leiding bedacht: het orkest was niet langer in handen van één dirigent, maar drie artistieke leiders.

Koninklijke Filharmonie van Vlaanderen of deFilharmonie (2002-...)[bewerken]

In 2002 kreeg het Koninklijk Filharmonisch orkest van Vlaanderen opnieuw een nieuwe naam: de Koninklijke Filharmonie van Vlaanderen of kortweg deFilharmonie.

Benamingen[bewerken]

  • Bij stichting in 1955: De Philharmonie van Antwerpen
  • Vanaf januari 1985: Filharmonisch Orkest van Vlaanderen
  • Vanaf juli 1985: Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen
  • Vanaf september 2002: Koninklijke Filharmonie van Vlaanderen - roepnaam wordt deFilharmonie
  • Vanaf april 20107: Antwerp Symphony Orchestra

Jongerenwerking en sociale initiatieven[bewerken]

Projecten die zich specifiek op kinderen en jongeren richten, lopen als een rode draad doorheen het bestaan van deFilharmonie. In 1982 werden de KOM-concerten gelanceerd (Kinderen Ontdekken Muziek). Deze bestaan vandaag nog steeds onder een nieuwe naam: de KIDconcerten. Het aantal initiatieven dat op jongeren gericht is, is ook enkel maar toegenomen in de laatste jaren. Zo worden er steevast bezoeken van kleuterscholen georganiseerd. De kinderen krijgen daarbij eerst les over de verschillende instrumenten om vervolgens zelf aan de slag te gaan in de slagwerkstudio.

Ook voor de leerlingen van het lager en secundair onderwijs is een specifiek programma voorzien. Kinderen en jongeren tussen 6 en 18 kunnen tijdens de OORcolleges het symfonisch orkest aan het werk zien op het podium van muziekcentrum De Bijloke in Gent, deSingel of de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen. Voor de groep zes- tot twaalfjarigen wordt gewerkt met een speels verhaal rondom een bekende klassieker uit het orkest- of balletrepertoire. Bij de jongeren tussen 12 en 18 staat dan weer veel meer de discussie over muziek centraal. Diezelfde jongeren kunnen ook buiten de school om deelnemen aan het programma re-mix orchestra waarbij jongeren ongeacht hun muzikale achtergrond samen een improvisatie op poten zetten.

Verder staan ook diversiteit en interculturaliteit centraal in het beleid van deFilharmonie. Via een samenwerking met het OCMW Antwerpen en het Onthaalbureau Inburgering worden gratis en twee euro tickets verdeeld zodat mensen die niet alleen een financiële, maar ook een culturele drempel ondervinden, toegang krijgen tot de concerten. Door de organisatie van openluchtconcerten op het Sint-Jansplein en optredens in De Roma maar evengoed in gevangenissen, ziekenhuizen en psychiatrische centra, komt klassieke muziek voor velen een stapje dichterbij. Voor mensen met een fysieke of verstandelijke beperking zijn er nog aparte initiatieven waarbij "muziek voelen" centraal staat.

Orkest en repertoire[bewerken]

Het orkest van deFilharmonie kan geclassificeerd worden als een symfonisch orkest en telt 78 orkestleden. Op het programma staan vooral het grote orkestrepertoire, Belgische muziek en hedendaags klassiek.

Leiding[bewerken]

Intendanten[bewerken]

Dirigenten[bewerken]

Edo de Waart blijft na vijf seizoen bij het orkest verbonden als eredirigent. Philippe Herreweghe is hoofddirigent.

Discografie (selectie)[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Van de Philharmonie tot de Filharmonie, Antwerpen, 2005.

Externe links[bewerken]