Ganggraf

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De ingang van de Tustrup-dysserne, het grootste ganggraf in Denemarken

Een ganggraf is een prehistorisch monument dat bestaat uit een lange gang. Deze gang leidt naar een of meerdere grafkamers. In veel gevallen zijn er megalieten gebruikt bij de bouw.

Een ganggraf is een type hunebed en stamt vaak uit het neolithicum, maar er zijn ook ganggraven die in een latere periode zijn gebouwd. Het geheel wordt afgedekt door een grafheuvel. In sommige gevallen is dit een cairn (meestal ganggraven uit een latere periode). In veel gevallen is de heuvel inmiddels verdwenen.

Opstelling en gebruik[bewerken]

De ingang van La Hougue Bie, Frankrijk
(met een kapel op de heuvel)

Ganggraven zijn waarschijnlijk niet altijd als graf gebruikt, in sommige gevallen alleen als heiligdom.

De gang is vaak op zo'n manier gebouwd dat op een bepaalde dag de zon naar binnen schijnt, bijvoorbeeld bij zonsopkomst tijdens de winterzonnewende of zonsondergang tijdens de equinox. Zo wordt het achterste heiligdom in La Hougue Bie op Jersey tijdens de zonnewende verlicht door de zon. In de vijf dagen rond de midwinternacht op 21 december valt een lichtstraal de kamer van Newgrange binnen en wordt de nis aan de voorkant gedurende 15 minuten verlicht. De kamer in de Dumha na nGiall (Mound of the Hostages) in Ierland wordt per jaar op twee ochtenden verlicht, namelijk tijdens samhain en imbolc.

De ingang van Dumha na nGiall, Ierland
De dubbele ingang van de Klekkende Høj op het eiland Møn in Denemarken
Schematisch overzicht van Newgrange in Ierland, William Frederick Wakeman, 1903

In de (Mound of the Hostages) liggen naar schatting 250 tot 500 mensen begraven. De doden werden meestal gecremeerd en de as werd samen met grafgiften op de vloer gestrooid. Deze laag werd afgedekt door platte stenen. Op deze manier werden meerdere lagen met as en stenen op elkaar gelegd, tot er geen ruimte meer over was voor een nieuwe laag. Daarna werden de resten in de grafheuvel begraven. Er zijn meer dan 40 doden in de grafheuvel zelf aangetroffen. Zij werden in de bronstijd-stijl begraven (met een omgekeerde urn boven de as). Ook werd er een lichaam van een volwassen man aangetroffen, deze werd ook in de bronstijd begraven. De man lag in een gehurkte houding (hurkgraf) in een simpele kuil die in de grafheuvel was gegraven. De grafgiften bij deze man bestonden uit een ketting van kralen, een mes van brons en een priem. Dit wijst erop dat deze man van enig belang was voor de gemeenschap. Anders dan bij vergelijkbare ganggraven, werd bij de Mound of the Hostages geen greppel rond de heuvel aangetroffen.

Visihöj (ook wel Vissehøj of Visihøj) in Denemarken heeft een nog intacte grafheuvel. Dit ganggraf heeft 3 parallelle kamers en is de enigste in zijn soort. Er is alleen op Malta een soortgelijk ganggraf aangetroffen.

De Klekkende Høj heeft een dubbele grafvorm (Tvillingejættestuer) en was zo nauwkeurig gebouwd, dat er geen water en zuurstof binnen kon dringen.

De Tustrup-dysserne is het grootste ganggraf van Denemarken en bevindt zich op het grafveld van Tustrup (Djursland).

Prehistorische kunst[bewerken]

In bepaalde ganggraven is prehistorische kunst (petroglieven) op de stenen aangetroffen.

Benaming en voorkomen[bewerken]

Schematisch overzicht van een ganggraf Bokenäs, 1920

In Cantabrië, Galicië en Baskenland wordt dit type hunebed tumbas de corredor genoemd. In 1961 noemden Seán Ó Nualláin en Rúaidhrí de Valera één van de vier typen megalitische tombes die ze aantroffen in Ierland passage tombs. De andere drie typen die in hun onderzoek werden genoemd zijn de wedge tombs (vroeger ook wel wedge-shaped gallery graves genoemd), de portal dolmens en de court cairns. Van deze vier typen is het ganggraf (de passage tombs) het enige type dat in heel Europa voorkomt.

Ganggraven zijn aangetroffen in Ierland, Groot-Brittannië, Nederland (in Drenthe),Noord-Duitsland, Scandinavië, het Iberisch Schiereiland, langs de Middellandse Zee en langs de noordkust van Afrika.

In Ierland en Groot-Brittannië liggen ganggraven vaak in grote clusters, waardoor ze passage tomb cemeteries genoemd worden.

De ganggraven die in een latere periode zijn gebouwd, liggen vaak op de top van heuvels en bergen.

Voorbeelden van ganggraven[bewerken]

Dolmen van Oppagne, België

In een groot deel van Europa komen ganggraven voor. Sommige exemplaren zijn grotendeels verwoest, anderen zijn intact of (gedeeltelijk) gereconstrueerd. Enkele ganggraven zijn toegankelijk voor bezoekers.

Nederland[bewerken]

België[bewerken]

Verenigd Koninkrijk[bewerken]

Ierland (land)|Ierland[bewerken]

Gang van een ganggraf in Knowth, Ierland

Duitsland[bewerken]

Informatiebord bij het ganggraf Linden-Pahlkrug, Duitsland
  • De hoogen Stene (en andere) bij Wertle
  • Ganggraf bij Linden-Pahlkrug
  • Großsteingrab Blankensee
  • Denghoog

Frankrijk[bewerken]

Spanje[bewerken]

Portugal[bewerken]

Anta da Aboboreira

Denemarken[bewerken]

Toeristen bezoeken de Kong Asgers Høj in Denemarken

Zweden[bewerken]

Dubbel ganggraf in Hammerlöv, Zweden
  • Dubbel ganggraf in Hammerlöv
  • Åttagårdens gånggrift
  • Hjelmars rör
  • Firse sten (ook wel Fisse sten)
  • Gläshalls gånggrift
  • Kapellsgårdens gånggrift
  • Kyrkerörs gånggrift
  • Ängshögens södra gånggrift
  • Luttra gånggrift
  • Ragnvalds grav
Bestaand: D1 (Steenbergen) · D2 (Westervelde) · D3 · D4 (Midlaren) · D5 (Zeijen) · D6 (Tynaarlo) · D7 · D8 · D9 (Annen) · D10 (Gasteren) · D11 (Anloo) · D12 (Eext) · D13 Stemberg · D14 (Eext) · D15 (Loon) · D16 (Balloo) · D17 · D18 (Rolde) · D19 · D20 (Drouwen) · D21 · D22 · D23 · D24 · D25 (Bronneger) · D26 (Drouwen) · D27 (Borger) · D28 · D29 (Borger · Buinen) · D30 (Exloo) · D31 (Exloo/Valthe) · D32 · D34 (Odoorn) · D35 · D36 · D37 (Valthe) · D38 · D39 · D40 · D41 · D42 · D43 · D44 · D45 · D46 · D47 (Emmen) · D49 Papeloze kerk (Schoonoord) · D50 · D51 (Noord-Sleen) · D52 (Diever) · D53 · D54 (Havelte) · G1 (Noordlaren) · G5 (Heveskesklooster)
Verdwenen: F1 (Rijs) · G2 · G3 (Glimmen) · G4 (Onnen) · D6e (Tynaarlo) · D8a · D8b (Anloo) · D13a (Eexterhalte) · D13b · D13c (Eext) · D31a (Exloo) · D32a · D32b · D32c · D32d (Odoorn) · D33 · D35a (Valthe) · D37a (Weerdinge) · D39a · D43a · D44a (Emmen) · D52a (Diever) · D54a (Spier) · D54b · D54c (Hooghalen) · O1 (Steenwijkerwold) · O2 (Mander)
Overig: D48 (geen hunebed maar een kei in het Noordbargerbos)
Types: ganggraf · langgraf · portaalgraf · trapgraf · vlakgraf of steenkist