H.M. van Randwijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Henk van Randwijk
H. M. van Randwijk in 1965
H. M. van Randwijk in 1965
Volledige naam Hendrik Mattheus van Randwijk
Geboren 9 november 1909, Gorinchem
Overleden 13 mei 1966, Purmerend
Land Nederland
Groep Vrij Nederland

Hendrik Mattheüs (Henk) van Randwijk (meestal aangeduid als H.M. van Randwijk) (Gorinchem, 9 november 1909Purmerend, 13 mei 1966) was een Nederlandse verzetsman, journalist, schrijver en dichter. Hij was een verzetsleider en mede-oprichter van Vrij Nederland en de eerste hoofdredacteur daarvan, ook na de oorlog.

Van Randwijk groeide op in een gereformeerd tuindersgezin met zes kinderen. Hij werkte bij zijn vader in het bedrijf en studeerde voor onderwijzer. In de crisisjaren ontwikkelde hij linkse opvattingen, waardoor hij moeite had een school te vinden - dat lukte door bemiddeling van ds. J.J. Buskes uiteindelijk in de Jordaan in Amsterdam. De ellende van de crisis greep Van Randwijk aan; hierover schreef hij in 1936 het boek Burgers in Nood. Van 1937 tot 1940 was Van Randwijk hoofd van de Eben-Haëzer school, een van de lagere scholen verbonden aan de organisatie Tot Heil des Volks.[1]

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Van Randwijk houdt een bevrijdingstoespraak in Amsterdam in mei 1945

In de oorlog raakte Van Randwijk snel betrokken bij de illegaliteit. Zijn schuilnaam was Sjoerd van Vliet. Hij was een van de oprichters van Vrij Nederland en fungeerde als hoofdredacteur. Na de oorlog zou hij ook hoofdredacteur van het blad blijven. In 1942 werd hij door de Duitsers gearresteerd en zes weken lang verhoord; hij ontkende stug en hield vol dat iemand met zijn theologische opvattingen geen verzetsblad kon uitgeven. Hij werd vrijgelaten met de uitroep: "U bent óf onschuldig, óf de grootste leugenaar die er bestaat."

In 1943 leidde de linkse koers van Vrij Nederland tot een schisma. Een groep onder wie Sieuwert Bruins Slot, Gesina van der Molen en Wim Speelman scheidde zich af en ging verder met het protestants-christelijke blad Trouw.

Na 1945[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog onderscheidde Van Randwijk zich door in Vrij Nederland te pleiten voor onafhankelijkheid van Nederlands-Indië. Het is een misvatting dat dit het blad veel abonnees kostte zo tonen Gerard Mulder en Paul Koedijk aan in hun biografie van Van Randwijk. Van Randwijk zag zich in 1948 genoodzaakt af te treden als hoofdredacteur. In de jaren daarna trad hij veel op als commentator, onder andere op de televisie. Als journalist leverde hij bijdragen aan De Groene Amsterdammer. De armoede in de wereld was een belangrijk thema.

Van Randwijk overleed op 56-jarige leeftijd aan een hartaanval. Zijn uitvaart werd geleid door zijn oude verzetsvriend ds. Jan Buskes. Van Randwijks weduwe Ada van Randwijk-Henstra, met wie hij in 1935 trouwde, overleed op 15 oktober 2013 op 101-jarige leeftijd.[2][3][4]

Eerbewijzen[bewerken]

Monument aan het Weteringplantsoen
Een volk dat voor tirannen zwicht, zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht.
  • In 1989 is te Leidschendam de verzetsheldenwijk gebouwd. Een van de straten is vernoemd naar Hendrik van Randwijk.
  • In zijn geboorteplaats Gorinchem is een singel naar hem vernoemd.
  • In Werkendam blijft hij in herinnering door de Van Randwijklaan.
  • In de gemeente Berg en Dal is in het dorp Beek de Van Randwijklaan naar hem vernoemd

H.M. van Randwijklezing[bewerken]

Sinds 1993 wordt in Vlissingen de Van Randwijklezing gehouden. In de lezing staan de begrippen vrijheid en verdraagzaamheid meestal centraal. De serie lezingen werd in 1993 geopend door Ed van Thijn, en daarna volgden sprekers als (onder meer) Carl Niehaus (1998), Kees Schuyt (2000), Mabel Wisse Smit (2007), Leona Detiège (2009), Inez Weski (2012) en Ernst Hirsch Ballin (2016). De lezing wordt sinds 2005 gehouden in mei als onderdeel van het Bevrijdingsfestival Zeeland.[5]

Bibliografie[bewerken]

  • Op verbeurd gebied (dichtbundel, debuut 1934)
  • Burgers in nood (roman, 1936)
  • Een zoon begraaft zijn vader (roman, 1938)
  • Celdroom (gedicht, 1943) (illegaal verschenen)
  • In de schaduw van gisteren (nagelaten, 1967)

Externe links[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan H.M. van Randwijk.