Haplocanthosaurus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Haplocanthosaurus
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Haplocanthosaurus.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Saurischia
Onderorde: Sauropodomorpha
Infraorde: Sauropoda
Geslacht
Haplocanthosaurus
Hatcher, 1903
Typesoort
Haplocanthus priscus
Afbeeldingen Haplocanthosaurus op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Haplocanthosaurus op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

Haplocanthosaurus is een geslacht van sauropode dinosauriërs dat tijdens het late Jura, 155 tot 150 miljoen jaar geleden, in het gebied van de huidige Verenigde Staten leefde.

De typesoort is Haplocanthus priscus.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In november 1900 huurde John Bell Hatcher William H. Utterback in om de oude Marsh-Felch Quarry te heropenen, bij Garden Park nabij Cañon City in Colorado. De nu bejaarde Marshall Parker Felch zelf toonde Utterback de exacte locatie. De laatste begon op 4 november met uitgraven. Het bleek hem al snel waarom de opgravingen indertijd gestopt waren: de groeve lag op een zeer steile helling en de fossielhoudende zandsteen liep daar horizontaal in zodat een harde toplaag van negen meter dikte met buskruit opgeblazen, met de hand verder losgehakt en met een kruiwagen afgevoerd moest worden. Tot februari 1901 deed Utterback dit alleen, vaak in bittere koude, daarna vond hij een knecht om hem te helpen. De slijtage van zijn werktuigen was zo groot dat hij een smidse installeerde in het van Felch gehuurde schuurtje dat zijn onderdak was, zodat hij ze op een aambeeld kon hersmeden. Maart 1901 was tegen enorme inspanningen honderdvijftig vierkante meter van de zandsteenlaag blootgelegd, zo'n twintig meter breed en acht meter diep, een veelvoud van wat Othniel Charles Marsh in zeven jaar tijd had laten bewerken. Het immense karwei bleek echter de moeite waard te zijn geweest want verschillende gave skeletten waren zichtbaar geworden. Hatcher was zeer verblijd en toen hij een monografie over Diplodocus voltooid had, haastte hij zich in mei naar Colorado. Hatcher had gehoopt met houten wiggen de laag te kunnen breken zodat hij de brokken kon afvoeren maar de scheuren liepen door de botten heen zodat het nodig was ieder element vóór verwijdering haast volledig te prepareren, een tijdrovende klus. Daarin werd hij op 21 mei ook nog eens gestoord door de directeur van het American Museum of Natural History Henry Fairfield Osborn die de Duitse paleontoloog Eberhard Fraas als gast had meegenomen. Osborn deed Hatcher bij deze gelegenheid het aanbod om van het Carnegie Museum naar het AMNH over te stappen maar daar zou het uiteindelijk niet van komen. Onder de skeletten was dat van een sauropode. Het werd voorlopig als Skeleton A aangeduid en geïdentificeerd als een exemplaar van Morosaurus. Hatcher vertrok eind mei weer en Utterback had midden juni het skelet geborgen en in kratten verpakt voor verzending. Ondertussen was drie meter westelijk een tweede sauropode skelet opgedoken, Skeleton B. In oktober verpakte Utterback de laatste fossielen uit de groeve en verzond alle kratten op 23 december 1901.

De positie van de twee door Utterback gevonden skeletten

In 1903 was Hatcher tot de conclusie gekomen dat de skeletten niet van Morosaurus waren maar een onbekend geslacht vertegenwoordigden. Dat jaar benoemde hij Skelet A, het genoholotype CM 572, als de typesoort Haplocanthus priscus. De geslachtsnaam is een combinatie van het Oudgrieks ἁπλοΐς, haplois, "enkelvoudig", en ἄκανθα, akantha, "doorn". Het is een verwijzing naar de enkelvoudige doornuitsteeksels van de halswervels, die Hatcher sterk opvielen omdat hij zo intensief bezig geweest was met Diplodocus die gevorkte doornuitsteeksels bezit. De soortaanduiding priscus betekent "oeroud" in het Latijn en verwijst naar Hatchers hypothese dat de laag een speciaal vroege datering had die Haplocanthus tot de oudste bekende sauropode zou maken. Tegenwoordig weten we dat dit niet waar is en de zandsteen deel uitmaakt van de Salt Wash-afzetting van de Morrisonformatie en dateert uit het Kimmeridgien-Tithonien. Het specimen bestaat uit een skelet zonder schedel en omvat twee halswervels, tien ruggenwervels, vijf sacrale wervels, de eerste negentien staartwervels, ribben, chevrons, het bekken en het linkerdijbeen. Het gaat om een volwassen individu.

Eind 1903 dacht Hatcher dat een haai ook al Haplocanthus heette en hernoemde zijn sauropode tot Haplocanthosaurus. Nog later bleek dat hij zich vergist had: de vis heet Haplacanthus Agassiz 1845. Eigenlijk zou Haplocanthus daarmee de geldige naam zijn, maar omdat iedereen aan Haplocanthosaurus gewend was geraakt, dienden Spencer Lucas en Adrian Hunt in 1989 een petitie in bij de ICZN om deze laatste naam tot de geldige te maken. Inderdaad werd in 1991 door de ICZN bepaald dat Haplocanthosaurus als een nomen conservandum voortaan de juiste zou zijn. In een derde artikel uit 1903 werd een tweede soort benoemd op basis van Skelet B, holotype CM 879: Haplocanthosaurus utterbacki, waarvan de soortaanduiding Utterback eert. Dit specimen is eveneens een skelet zonder schedel en omvat tien halswervels, dertien ruggenwervels, vijf sacrale wervels, de eerste zeven staartwervels, het linkerschouderblad en het rechterravenbeksbeen. Het betreft een onvolgroeid dier. In dit artikel werden de skeletten ook in detail beschreven. Hatcher wees ook wat botten toe die in 1899 bij de Sheep Creek, in Albany County, Wyoming waren gevonden. Het betreft de specimina CM 33995: een linker scapulacoracoïde; CM 2043: een rechteronderbeen zonder voet; en CM 2046: een linkeronderbeen zonder voet. Ook specimen CM 36034, een middelste staartwervel gevonden bij de Powder River, in Johnston County, Wyoming, werd toegewezen. Sinds 1990 wordt algemeen aangenomen dat H. utterbacki slechts een jonger synoniem is van H. priscus.

"Happy" in Cleveland, het holotype van H. delfsi

In juni 1954 zond het Cleveland Museum of Natural History een team studenten uit naar Colorado om fossielen te zoeken, een uitzondering in de jaren vijftig. Men had een aansprekend skelet nodig voor een nieuwe opstelling. Edwin R. Delfs, een zoölogiestudent van Yale University, gaf leiding aan de scholieren van de middelbare school Wesley Williams, William West en Richard Jones. Ze kregen een tip van geologiestudent Carl Sanderson die in de Red Canyon nabij Canyon City de achterkant van een vierde halswervel had gevonden. Ze vonden de locatie in een rotswand die oprees uit de Four Mile Creek, vlak boven het rivierwater. Bang dat uraniumzoekers de beenderen zouden uitgraven, liet Delfs speciaal een claim registreren. Omdat ze niet de uitrusting of expertise hadden om de hoge toplaag te verwijderen besloten de studenten de fossielhoudende laag van bezijden uit te graven, een lage horizontale mijnschacht scheppend die ze met balken stutten, een levensgevaarlijke operatie. In de laag bleek een vrij compleet en in verband liggend skelet aanwezig te zijn waarvan ze, geplaagd door zwermen muggen, de delen in gips verpakten en via een houten vlot over de rivier wegvoerden. Regelmatig moest het opgravingswerk onderbroken worden wegens plotse overstromingen na een onweer, die soms ingepakte botten wegspoelden. In 1955 en 1957 werden de opgravingen voortgezet maar nu gebruikte Delfs de wat veiligere methode om de toplaag op te blazen en die door boer Joe Rhode met een bulldozer te laten verwijderen. Uiteindelijk werd het skelet door het AMNH geprepareerd, herkend als een exemplaar van Haplocanthosaurus en in Cleveland in een liggende positie tentoongesteld, op de linkerzij zoals gevonden. Delfs vulde de ontbrekende schedel aan met een model. In 1963 werd het in een staande positie neergezet in de Kirtland Hall of Prehistoric Life en kreeg de bijnaam "Happy". Het is het enige tentoongestelde haplocanthosaurusskelet.

In 1998 werd het exemplaar door John Stanton McIntosh en Michael E. Williams benoemd als een derde soort: Haplocanthosaurus delfsi. De soortaanduiding eert Delfs als ontdekker. Het holotype, CMNH 10380, stamt uit een wellicht iets oudere laag van de Salt Wash Member. Het bestaat uit een gedeeltelijk skelet zonder schedel. Bewaard zijn gebleven: de eerste tot en met vierde halswervel, de negen achterste ruggenwervels, vijf sacrale wervels, de eerste veertien staartwervels, chevrons, linkerribben, het linkerschouderblad, een mogelijk stuk ravenbeksbeen, het rechterborstbeen, de bovenkanten van de linkerellepijp en het linkerspaakbeen, de linkerhelft van het bekken, het rechterdarmbeen en het linkerdijbeen. Het betreft een volwassen exemplaar, anderhalf maal langer dan het genoholotype.

Beschrijving[bewerken]

In 2010 schatte Gregory S. Paul Haplocanthosaurus delfsi op zestien meter bij een gewicht van dertien ton. "Happy" is langer, ruim twintig meter, maar is gerestaureerd met een lange staart als een diplodocide. Haplocanthosaurus priscus werd door Paul geschat op twaalf meter bij een gewicht van vijf ton.

Fylogenie[bewerken]

Hatcher plaatste Haplocanthosaurus in 1903 in de Morosauridae. Later dacht men ook wel aan de Cetiosauridae. José Fernando Bonaparte vond in 1999 dat Haplocanthosaurus genoeg verschilde van andere sauropoden om hem in zijn eigen familie te plaatsen, de Haplocanthosauridae. Wetenschappers zijn het er nog altijd niet over eens waar Haplocanthosaurus nu geplaatst moet worden binnen de Sauropoda. Onderstaand cladogram toont enkele mogelijkheden:

Sauropoda

Haplocanthosaurus?


Neosauropoda
Macronaria

Haplocanthosaurus?



Camarasauromorpha



Diplodocoidea

Haplocanthosaurus?


Diplodocoidea

Rebbachisauridae


Flagellicaudata

Dicraeosauridae



Diplodocidae







Literatuur[bewerken]

  • J.B. Hatcher. 1903. "A new sauropod dinosaur from the Jurassic of Colorado". Proceedings of the Biological Society of Washington 16: 1-2
  • J.B. Hatcher. 1903. "A new name for the dinosaur Haplocanthus Hatcher". Proceedings of the Biological Society of Washington 16: 100
  • J.B. Hatcher. 1903. "Osteology of Haplocanthosaurus, with description of a new species, and remarks on the probable habits of the Sauropoda and the age and origin of the Atlantosaurus Beds". Memoirs of the Carnegie Museum 2 (1): 1-72
  • J.S. McIntosh and M.E. Williams. 1988. "A new species of sauropod dinosaur, Haplocanthosaurus delfsi sp. nov., from the Upper Jurassic Morrison Fm. of Colorado". Kirtlandia 43: 3-26
  • LUCAS S.G., HUNT A.P., 1989, "Haplocanthosaurus Hatcher, 1903 (Reptilia, Saurischia): proposed conservation", Bulletin of Zoological Nomenclature, 46: 262–263
  • ICZN, 1991, "Haplocanthosaurus Hatcher, 1903 (Reptilia, Saurischia): conserved", Bulletin of Zoological Nomenclature, 48: 83
  • Dan Chabek, 1994, "Dinosaur discovery managed to keep museum Happy", Lakewood Sun Post 18 augustus 1994
  • J.F. Bonaparte. 1999. "Evolución de las vértebras presacras en Sauropodomorpha". Ameghiniana 36(2): 115-187