Knapzakroute

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Knapzakroutes voeren langs vele cultuurhistorische bezienswaardigheden, zoals Saksische boerderijen
Alle Knapzakroutes in Drenthe

De Knapzakroutes zijn lokale rondwandelingen door Drenthe, die worden beschreven in een wandelgidsje. Meestal loopt een route door of langs een of twee dorpen. De routes zijn in het veld niet gemarkeerd. Er zijn sinds 1984 in totaal 77 verschillende gidsjes van deze routes verschenen, sinds 2010 zijn er 65 actueel die een totale lengte van rond de 1200 km beschrijven. De lengtes van de routes variëren van 11,5 tot 19,5 kilometer, deze gaan door meer dan 70 grote en kleine Drentse dorpen. Naast de routebeschrijvingen worden in de gidsjes uitgebreide cultuurhistorische achtergronden gegeven.

Geschiedenis[bewerken]

In 1983 wordt door een groep vrijwilligers uit de gemeente Rolde bij de vereniging Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe (BOKD) een plan ingediend voor wandelroutes vanuit een aantal kleine dorpen. De BOKD start daarop het project eenvoudig toerisme: de wandelaars gaan kennis maken met het Drents cultuurlandschap. Verschillende landschapselementen langs de routes laten zien hoe het landschap vanuit de dorpen in cultuur werd gebracht en werd geëxploiteerd. Kleine dorpen konden goed inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Voordelige horeca en overnachtingen, natuur en landschap en dorpskarakter kunnen de meeste dorpen in Drenthe aanbieden. De eerste natuurwandeling met historische landschapsbeschrijving werd uitgebracht over het dorp Amen en omgeving onder de naam Wandeling 1, later Route 1. Deze route liep via het Amerdiepje, het Westersche Veld, Eldersloo en Ekehaar. Het motto was Met de knapzak rondom Rolde. Het eenvoudige gidsje had een geel omslag. In hetzelfde jaar volgden de wandelingen Route 2, via Ekehaar en Anreep; Route 3, naar Ekehaar en Geelbroek; Route 4 via Deurze en Loon; Route 5, vanuit het dorp Balloo via het stroomdal van de Drentsche Aa en Route 6, naar Papenvoort en Anderen. Het motto werd door deze uitbreiding Met de knapzak door Drenthe. De eerste wandeling die werd uitgegeven onder de naam Knapzakroute was die van Rolde in 1984. De gidsjes bevatten nu ook informatie over interessante bezienswaardigheden onderweg. Er moest een wachtlijst aan worden gelegd van dorpen die zelf ook een Knapzakroute wilden uitzetten. Eind 1986 waren er al bijna twintig routes gemaakt en eind jaren tachtig waren het er ongeveer 55. In juni 1997 verscheen de laatste route[1].

Knapzakpaden[bewerken]

Door verscheidene Knapzakroutes met elkaar te combineren werden er vier Knapzakpaden gemaakt, die als meerdaagse wandelingen waren bedoeld. Daarvan was er een in Noord-Drenthe, een in Noordwest-Drenthe, een in Zuidwest-Drenthe en een in Zuidoost-Drenthe. Deze laatste werd in 1995 uitgegeven onder de titel Emmen over de grens. Een meerdaagse wandeling van ongeveer 100 kilometer die in grote lijnen de gemeentegrens van Emmen volgt, welke deels tevens de landsgrens vormt. Aangezien deze route gedeeltelijk over Duits grondgebied loopt werd aangeraden een paspoort mee te nemen. Het gidsje was met 52 pagina's tweemaal zo dik als die van de routeboekjes. Het Knapzakpad Noordwest-Drenthe is samengesteld uit 9 knapzakroutes en is ongeveer 120 km lang. Het Knapzakpad Zuidwest-Drenthe bestaat uit 11 routes met een totale lengte van 135 km. Het Knapzakpad Noord Drenthe is 113 km lang en samengesteld uit 8 routes. Dit is tevens te gebruiken als NS-wandeling.

Ontwikkeling[bewerken]

In totaal zijn er, in samenwerking met de dorpsbelangenverenigingen en geholpen door historici, geologen, archeologen en biologen[2], uiteindelijk vijfenzestig actuele routes verschenen. Vanaf 1986 tot 2005 werden de gidsjes van de knapzakroutes in een standaard witte uitvoering uitgebracht. Naast het logo, een gestileerde rode knapzak aan een zwarte stok, stond alleen de naam en het nummer van de route op de voorzijde. Als cultuurhistorisch project van de BOKD en Stichting Het Drentse Landschap startten de Knapzakroutes in 2006 hun tweede leven met drastisch herziene routes en een geactualiseerde en herziene serie routegidsjes in kleur. Alle routes werden kritisch beoordeeld en vaak aangepast. Enkele zijn daarbij beëindigd, K29 Kamp Westerbork (deels verwerkt in K46 Zwiggelte), K30 Kano-Knapzak Oostermoer (een combinatie van een kanotocht en een wandeling van Annen-Spijkerboor naar Zuidlaren) en de Engelse editie van 39 Orvelte. Er werden wel meer nieuwe toegevoegd. Eind 2010 was de vernieuwde serie compleet en in maart 2011 verscheen de eerste Knapzak-app voor de telefoon.

Naast de normale routes zijn er ook twee Kinderknapzakroutes, met lengtes van ongeveer 5 km, aan de serie toegevoegd. Al in de jaren 90 van de vorige eeuw was een routegidsje verschenen onder de titel Vijf wandelingen door onbekend Drenthe met mini-Knapzakroutes die toen erg in de belangstelling stonden. Het boekje bevatte drie wandelingen van 5 en twee van 8 kilometer. Bij het herzien van alle paden is dit boekje komen te vervallen evenals het Knapzakpad Emmen over de grens en de drie eerder genoemde paden. De actualisering van de routes gebeurt elk voorjaar en per jaar wordt daartoe een derde van het totaal aantal routes door vrijwilligers gecontroleerd.[3] De noodzakelijke wijzigingen worden op internet gepubliceerd tot de vernieuwde gids is uitgegeven.[4]

Hoewel de gidsen nog steeds veel achtergrondinformatie uitgebreid weergeven zijn steeds terugkerende, meer algemene begrippen die voor heel Drenthe opgaan en die dus niet sterk per plaats verschillen, in een boek, het Knapzak-ABC, verzameld en van een uitleg voorzien. In 2015 is de inhoud hiervan op internet toegankelijk gemaakt. In de nieuwe gidsen wordt geregeld hiernaar verwezen middels trefwoorden. Voorbeelden van zulke zaken zijn: brink, esdorp, kerspel en turf.[5]

Overzicht van de knapzakroutes[bewerken]

Hieronder is een kort overzicht gegeven van alle uitgegeven actuele gidsen. De lengte van de gehele route wordt gegeven en als die volgens de gids kan worden gesplitst in twee delen zijn de lengtes hiervan eveneens aangegeven. Naast de genoemde startpunten worden in de gidsjes vaak nog meer mogelijkheden voorgesteld om de route te beginnen. Met name als er twee plaatsen worden aangedaan kan de route meestal ook in de andere plaats worden aangevangen. De nummering op de gidsjes wordt voorafgegaan door een "K". In de tabel kan de volgorde van de routes worden ingesteld op nummer, naam en op lengte.

Nr Naam van de knapzakroute Lengte
(km)
Delen
(km)
Startpunt
01
Gasteren 17,5 7,5 + 10 Brink 1 in Gasteren
02
Buinen 17 8 + 9 Hoofdstraat 83 in Buinen
03
Ees 18 Dorpsstraat 2 in Ees
04
Orvelte 17 5 + 12 Brink in Orvelte
05
Elp 14 Hoofdstraat 1 in Elp
06
Schoonloo - Grolloo 13 8 + 10 Hoofdstraat 16 in Schoonloo
07
Wapserveen 16,5 12 + 8 Oude Dijk 57 in Wapserveen
08
Hoogersmilde 15 7,5 + 7,5 Pieter Hummelenbrug in Hoogersmilde
09
Wijster 13 Haddersstraat 2 in Wijster
10
Amen - Ekehaar 17 10 + 8 Amen 20 in Amen
11
Lhee - Lheebroek 19 11,5 + 7,5 Lhee 76 in Lhee
12
Vledderveen 12 Jodenweg 2 in Vledderveen
13
Frederiksoord - Wilhelminaoord 17 Koningin Wilhelminalaan 87 in Frederiksoord
14
Uffelte 17 Tweede Uffelterbrug in Uffelte
15
Hijken 16 Oranjekanaal Zuidzijde 21 in Hijken
16
Ansen - Ruinen 17 Kerkdijk 2 in Ansen
17
Wapse 17 Ten Darperweg 104 in Wapse
18
Alteveer - Kerkenveld 17 Jan Haarstraat 12 in Alteveer
19
Midlaren 13 4,5 + 9 Groningerstraat 31 in Midlaren
20
Drijber 14,5 Nijenkamp 1 in Drijber
21
Tynaarlo-Zeegse 14 9 + 6,5 Dorpsstraat 8 in Tynaarlo
22
Spier 19,5 14 + 7 Oude Postweg 12 in Spier
23
Lieveren - Roderesch 18,5 9,5 + 9 Hoofdweg 1 in Roderesch
24
Roderwolde 14 Roderwolderweg 21 in Foxwolde
25
Barger-Compascuum - Hebelermeer 15,5 Berkenrode 4 in Barger-Compascuum
26
Zeijen - Peest 17 7 + 11 Hoofdstraat 18 in Zeijen
27
Westenvelde - Norg 17 9,5 + 9,5 Asserstraat 55 in Norg
28
Een - Steenbergen 19 9,5 + 11,5 Hoofdstraat 37 in Een
29
Langelo 15,5 10,5 Hoofdweg 10 in Langelo
30
Loon - Taarlo 18 10,5 + 8 Gasterenseweg 1 in Loon
31
Donderen 19 9,5 + 9,5 Dorpsweg 8 in Donderen
32
Odoornerveen 17,5 Zuidzijde 16c in Odoornerveen
33
Linde - Zuidwolde 18 8,5 + 10,5 Ommerweg 68 in Zuidwolde
34
Altena - Peize 18 13 Altenaweg 33 in Altena
35
Annerveenschekanaal - Spijkerboor 16,5 Greveling 139 in Annerveenschekanaal
36
Zorgvlied - Doldersum 18 9 + 10,5 Dorpsstraat 38 in Zorgvlied
37
Veenhuizen 19 Oude Gracht 1 in Veenhuizen
38
Balloo - Rolde 17,5 12 + 7,5 Crabbeweg 2 in Balloo
39
Deurze 16 9,5 + 7 Asserstraat 63 in Deurze
40
Hooghalen 18,5 9,5 + 11 Hoofdstraat 53 in Hooghalen
41
Westdorp - Eesergroen 15 Brink in Westdorp
42
Gieterveen 11,5 Broek 1 in Gieterveen
43
De Kiel - Schoonoord 14,5 8,5 + 7 De brug midden in Schoonoord
44
Zwinderen 15 7,5 + 7,5 Zwinderschebrug in Zwinderen
45
Roswinkel 18,5 12 + 6,5 Roswinkelerstraat 81 in Roswinkel
46
Zwiggelte 19 11 + 9,5 Hoofdstraat 24 in Zwiggelte
47
't Haantje - Noord-Sleen 18,9 Haantje 8 in 't Haantje
48
Gees 18 Dorpsstraat 59 in Gees
49
Eexterveen - Eexterveenschekanaal 12,5 Dorpsstraat 41 in Eexterveen
50
Wezup - Wezuperbrug 17,5 Wezuperstraat 15 in Wezup
51
Erm - Sleen 19,5 9 + 12 Oosterlangen 2 in Erm
52
Gasselternijveen - Gasselte 18 Vaart 5 in Gasselternijveen
53
Eext - Anloo 16 9 + 9 Hoofdstraat 20 in Eext
54
Barger - Oosterveen 16,5 Kruising Dordsedijk en Veenhoeksweg
55
Tiendeveen 16,5 11,5 + 7 Molenweg 6 in Tiendeveen
56
Nieuw-Dordrecht 18 11 + 9 Vastenow 3 in Nieuw-Dordrecht
57
Anderen 19,5 8,5 + 11 Anlooërweg (begin) in Anderen.
58
Weiteveen - Nieuw-Schoonebeek 19 9 + 10 Zusterweg 17 in Weiteveen
59
Twist - Nieuw-Schoonebeek 14,5 Overbergstraße 28 in Twist (D)
60
Anloo - Schipborg 15 5,5 + 9,5 Lunsenhof 20 in Anloo
61
Weerdinge - Valthe 19,5 10,5 + 11 Dorpsstraat 53 in Weerdinge
62
Nieuw-Roden - Nietap 19 9 + 10 Terheijlsterweg 1 in Nieuw-Roden
63
Oosterhesselen - Zweeloo 18 12 + 8 Burg. De Kockstraat 34 in Oosterhesselen
Nr. Kinderknapzakroutes Lengte (km) Startpunt
64
Hijkerveld 4,5 Schaapskooi Hijkerveld
65
Orvelte 5 Parkeerplaats West in Orvelte

De eindredactie van alle gidsen is in handen van Bertus Boivin. De afmetingen van het staande formaat van een gidsje bedragen 115 × 215 mm en het heeft standaard 24 bladzijden.

Navolging[bewerken]

Het succes van de Drentse Knapzakroutes heeft ook in andere provincies geleid tot vergelijkbare initiatieven[6]. Het concept werd ook overgenomen onder andere aanduidingen, zoals Struun-route (in Groningen), Swalkrûte (in Friesland) of Kuierroute (in Overijssel)[1]. Ook Klompenpaden kunnen op Knapzakroutes lijken.

Externe links[bewerken]