Megen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Megen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Megen
Megen
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Oss Oss
Coördinaten 51° 49' NB, 5° 33' OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2013) 1600
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Megen is een stad in de gemeente Oss, in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het kent ongeveer 1600 inwoners en wordt vaak ook geduid als dorp. Megen ligt aan de Maas tegenover de Gelderse plaatsen Maasbommel en Appeltern, waarmee het door veerdiensten is verbonden. Megen is een historische plaats die lange tijd de facto een zelfstandig graafschap was. Het heeft uit die tijd twee kloosters (een van de franciscanen en een van de clarissen), de Gevangentoren en een middeleeuws stratenpatroon behouden.

Toponymie[bewerken]

De plaatsnaam 'Megen' is waarschijnlijk afgeleid va het Romaanse woord "Magus", wat veld, plaats of stad betekent. Het zou echter ook van het Keltische woord Magos kunnen komen, wat 'doorwaadbare plaats' betekent.

Geschiedenis en soevereiniteit[bewerken]

Vanaf 2000 v. Chr. is het gebied rond de Maas bewoond geweest. De Kelten (geen Germanen) vestigden zich op de zandkoppen en oeverwallen, in de buurt van de vruchtbare rivierklei. Ook de Romeinen hebben een tijdje in Megen en omliggende streken vertoefd.

Graafschap Megen[bewerken]

Megen was de 'hoofdstad' van het graafschap Megen en werd als Meginum voor het eerst genoemd in 721. Het stadje lag op een landtong die aan drie zijden door de meanderende Maas werd omgeven. Het graafschap zelf werd pas in 1145 voor het eerst genoemd, maar bestond vermoedelijk al langer. Het begon als een allodiaal (zelfstandig) graafschap, maar werd later in fasen leenhorig aan de hertog van Brabant. Bij het graafschap hoorden ook Haren, Macharen en Teeffelen. Megen kreeg in 1357 stadsrechten.

Megen in 1865

Het graafschap kende een bewogen geschiedenis aangaande haar soevereiniteit. Als Brabants graafschap werd het omstreeks 1300 onderdeel van de twisten met de hertog van Gelre, die het graafschap opeiste, maar na een nederlaag afzag van zijn aanspraken. Na de Vrede van Münster (1648) tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en Spanje, werd het graafschap als onderdeel van de Meierij van 's-Hertogenbosch volgens de Staten-Generaal onderdeel van de Republiek c.q. van Staats-Brabant en dus hervormd. De toenmalige graven van Megen, de Spaanse koning en de Duitse keizer dachten hier echter anders over. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld of het graafschap in 1648 inderdaad formeel nog tot de meierij behoorde. Dit soevereiniteitsconflict werd ten slotte onderdeel van een arbitrage-procedure (compromis) tussen de Staten-Generaal en de keizer, welke laatste voor de toenmalige Duitse graaf van Megen opkwam. Er werd een arbitragecommissie van diplomaten en juristen ingesteld: twee leden namens de Staten-Generaal, twee leden namens de keizer, en een voorzitter op voordracht van de Staten-Generaal benoemd door de keizer. Het is niet duidelijk of deze commissie ooit tot een formeel afgerond advies kwam en zo ja, of dit advies door partijen formeel is opgevolgd. Duidelijk is wel, dat sinds ca. 1683 de Staten-Generaal de facto Megen als een zelfstandig graafschap gingen zien wat het bleef tot 1795, toen het Frans werd. Toen werd tevens de Burgerlijke Stand ingevoerd wat elders in Nederland pas in 1811 gebeurde! Op 5 januari 1800 werd het door Frankrijk bij het verdrag van Parijs verkocht aan de Bataafse Republiek; pas toen werd Megen weer onderdeel van Brabant en Nederland. Daarna werd ook Megen onderdeel van het Koninkrijk Holland van 1806 tot 1810, om daarna voor de tweede keer Frans gebied te worden van 1810-1813. In 1814 ging het met de rest van Nederland op in het Koninkrijk der Nederlanden.

In 1810 besloot Napoleon ook dat het voormalig graafschap gesplitst zou twee gemeentes: Megen, en Haren en Macharen. Teeffelen kwam bij Oijen. In 1820 werden de twee gemeentes bij elkaar gevoegd tot Megen c.a. (cum annexis, 'wat erbij hoort'). Deze gemeente zou tot 1994 blijven bestaan.

Sinds de annexatie door de gemeente Oss in 1994 is er een dorpsraad die zich actief voor Megen inzet.

De stad[bewerken]

Gevangenpoort te Megen

Het kasteel vindt zijn oorsprong in een 12e-eeuwse versterkte plaats. Vanaf 1145 voerden de heren de titel: "Graaf van Megen". Het stadje ontstond ten oosten van het kasteel. In 1357 kreeg Megen stadsrechten en in 1386 werd de stad versterkt door Jan van Megen. Er kwamen stenen muren en torens, en vier stadspoorten. Het in deze tijden ontstane regelmatige stratenpatroon is bewaard gebleven.

In 1437 telde het stadje ruim 600 inwoners, een aantal dat zeer langzaam opliep tot 900 in 1805. Vooral in de 16e eeuw werd Megen door branden en oorlogen geteisterd. Dit gebeurde in 1507, 1512, 1528, 1573 en 1581. In 1573 werd de Sint-Servatiuskerk verwoest en in 1581 het kasteel. In dat jaar werd ook de stadsmuur ontmanteld waarvan alleen de Gevangenpoort bleef bestaan.

Megen was een plaats waar een aantal kloosters ontstonden. In 1645 vestigden zich de Minderbroeders in Megen en dezen begonnen een Latijnse school die zich later tot het Sint-Antoniusgymnasium zou ontwikkelen. Van 1720-1723 werd een Clarissenklooster gebouwd op de ruïnes van het voormalige kasteel. Beide kloosters werden ten tijde van de Republiek der Nederlanden verdreven uit de nabijgelegen Meierij van 's-Hertogenbosch. In het Graafschap Megen heerste echter godsdienstvrijheid.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Kapel van O.L.V. van Zeven Weeën

Het stadje bezit nog het authentieke stratenplan voorzien van een plaveisel van kinderkopjes, met oude woonhuizen. Megen heeft daarmee een beschermd dorpsgezicht.

Natuur en landschap[bewerken]

Megen ligt aan de Maas. De vroegere ligging op een door de Maas omgeven landtong is nog goed te zien aan de kronkelwaarden die de plaats in het westen (De Waarden) en in het oosten (Diedense Uiterdijk) omgeven. Aan de Gelderse zijde is een in 1938 afgesneden meanderbocht te vinden die de Megense Ham heette maar die tegenwoordig tot de Gelderse West Maas en Waal behoort en een door zandwinning ontstaan plassengebied is, De Gouden Ham geheten.

Dominant in het landschap is het 135 meter hoge Zendstation Megen dat in 1980 ten zuiden van de Diedense Uiterdijk is gebouwd.

Verfilming Oorlogswinter[bewerken]

Oorlogswinter, de verfilming van het gelijknamige boek van Jan Terlouw, is in 2008 gedeeltelijk opgenomen in Megen.[1]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Maasbommel (via pontveer), Appeltern (via pontveer), Dieden, Haren, Macharen

Zie ook[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Opname Terlouws Oorlogswinter in Megen, uden.kliknieuws.nl, 4 april 2008

Externe links[bewerken]