Paternosterlift

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Geanimeerde afbeelding van een paternoster

Een paternoster of paternosterlift is een liftsysteem van cabines voor maximaal twee personen, zonder deuren, die zonder onderbreking aan twee kettingen in een schacht omhoog en omlaag bewegen met een snelheid van ongeveer 0,3 meter per seconde.[1]

De naam van de lift (en ook van de paternosterkast) is ontleend aan het kralensnoer, de traditionele rooms-katholieke rozenkrans, die aangeeft wanneer een paternoster gebeden moet worden.

Het systeem is verouderd; de laatste paternosters werden eind jaren 1960 geïnstalleerd.

Kenmerken[bewerken]

Men kan in- of uitstappen zodra een cabine de verdieping nadert, dit vergt wel enige timing. De paternoster is niet geschikt voor mensen die slecht ter been zijn. Er mogen geen goederen mee worden vervoerd, behalve wat de passagier zelf in de hand kan dragen. Hierdoor raakt dit soort lift in snel tempo uit de gunst. Voor moderne hoge gebouwen schiet de capaciteit van het systeem tekort. Nieuwe paternosters worden daarom niet meer gebouwd en oude worden steeds vaker buiten gebruik genomen. De nog in werking zijnde paternosters kunnen in gebruik blijven zolang ze aan de geldende normen voldoen, daartoe dienen ze elke 18 maanden gekeurd te worden.

Het komt wel eens voor dat passagiers in paniek raken als ze voorbij de bovenste of onderste verdieping reizen. Ze verwachten dat de kooi over de kop gaat, met letsel als gevolg. In werkelijkheid is er geen gevaar en blijft de liftkooi altijd rechtop. Alleen bij zogenoemde "bandpaternosters" is dit niet het geval en moet men echt op de bovenste of onderste etage afstappen. Deze werden in het verleden enkel toegepast in fabrieken en zijn thans vrijwel niet meer in gebruik.

Nederland[bewerken]

Paternoster in het HaKa-gebouw in Rotterdam
Opschrift in de paternoster in het HaKa-gebouw in Rotterdam. De lift keert niet om in de kelder of zolder.
Paternoster in het Ziggo-gebouw in Den Haag, hier nog operationeel

Nederlandse fabrikanten van paternosters waren Backer en Rueb v/h machinefabriek Breda, Figee uit Haarlem en Stork Hijsch uit Hengelo.

In Nederland zijn op dit moment zeven paternosterliften te vinden, waarvan er nog enkele bedrijfsvaardig zijn.

  1. In het voormalige Ziggogebouw in Den Haag aan het Spaarneplein, wordt niet meer gebruikt. (Stork Hijsch 1922, ombouw 1976 Starlift, schadeherstel 1999 Schindler.) Op 13 april 2012 gebeurde hiermee een dodelijk ongeval toen een 81-jarige man tussen de lift en de muur bekneld raakte. Sindsdien is de lift buiten gebruik gesteld.[2]
  2. Bij Tata Steel Europe in IJmuiden, Dudokhuis, Eggers Kehrhan, 1957, stilgezet in 1999.
  3. In het HaKa-gebouw (het oude hoofdkantoor van de Coöperatieve Groothandelsvereniging de Handelskamer) aan de Vierhavensstraat in Rotterdam. Deze Hensen-Schindler-lift uit 1936 is sinds eind 2011 weer bedrijfsvaardig, maar wordt alleen in bedrijf gezet als iemand dat wil zien. De verdiepingen in het gebouw staan leeg. De lift kan om veiligheidsredenen alleen worden bezocht samen met de beheerder van het gebouw.
  4. In het voormalige belastingkantoor aan de Puntegaalstraat in Rotterdam, wordt alleen tijdens Open Monumentendag in bedrijf gezet, maar het gebruik ervan is verboden. Om dit te handhaven zijn er hekken voor de toegangen van de lift geplaatst. (Backer en Rueb Breda, 1948, ombouw 1976 De Reus.)
  5. In het voormalige postkantoor aan de Coolsingel in Rotterdam, stilgezet.
  6. In het Scheepvaarthuis (thans Grand Hotel Amrâth Amsterdam) in Amsterdam, werkend, op verzoek in gebruik, twee stuks. (Roux Combaluzier, 1928.)
  7. In het oude schoolgebouw aan de Mauritskade in Amsterdam, gebouw bestaat nog, of lift nog werkt, is onbekend.
  8. In de film Flodder III is in het gemeentehuis een werkende paternoster te zien, waar onder anderen Sjakie gebruik van maakt. De oorsprong van deze lift is echter niet bekend.

Veel paternosters in Nederland zijn gesloopt, waaronder: oude stadhuis Den Haag (Burgemeester De Monchyplein), SVB Amsterdam (Rhijnspoorplein), GEB Amsterdam (Hoogte Kadijk), voormalig stadhuis Amsterdam (Oudezijds Voorburgwal), voormalig hoofdpostkantoor Amsterdam (Nieuwezijds Voorburgwal), Centrale Markthallen Amsterdam, stadhuis Rotterdam (Coolsingel), Philips Eindhoven, hoofdbureau van Politie Amsterdam-Amstelland te Amsterdam (Elandsgracht/ hoek Marnixstraat), Laboratorium 2 en Dudokhuis van Tata Steel IJmuiden.

België[bewerken]

In België zouden nog twee paternosterliften in werkende dienst zijn. Een daarvan wordt vandaag de dag nog gebruikt in een gebouw van de NMBS-groep aan het Station Brussel-Zuid. De andere bevindt zich in het Huis van de Vlaamse Volksvertegenwoordigers, dat voorheen de Postcheque huisvestte. Deze lift werkt nog maar is voor personen niet meer toegankelijk. Er zijn poppen in geplaatst en de lift wordt nog dagelijks aangezet om de werking ervan te tonen.

Tsjechië[bewerken]

In Tsjechië zijn nog verschillende paternosterliften, ook in openbare gebouwen.[3] In sommige gevallen (zoals een Praags gemeentekantoor) is er een moderne lift naast voor wie niet durft of kan gebruikmaken van de paternoster.