Roos van Leary

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De Roos van Leary

De roos van Leary is een interactiemodel dat is voortgekomen uit psychologisch onderzoek naar de werking van gedrag tussen mensen. Het is een manier om menselijke eigenschappen en gedrag te beschrijven.

De roos van Leary is de grafische weergave van de aanname dat gedrag gedrag oproept. Het model is ook de basis van een methode om gedrag te beïnvloeden. De theorie werd ontwikkeld door (onder meer) Timothy Leary. Met behulp van deze methode worden gedragspatronen geanalyseerd. Vervolgens kan het eigen gedrag bewust ingezet worden in een poging het gedrag van anderen te beïnvloeden.

Geschiedenis[bewerken]

De methode werd in 1957 door de Amerikaanse psycholoog Timothy Leary gepubliceerd in Interpersonal Diagnosis of Personality. Leary hield zich bezig met de leer van gedragspatronen. Hij probeerde aan de hand van onderzoek en observatie voorspelbare gedragspatronen te vinden, en heeft de resultaten uitgewerkt tot wat nu de roos van Leary heet.

Timothy Leary publiceerde een 'interpersoonlijkheidstest' die is ontwikkeld door twee medewerkers van zijn team, de Kaiser Foundation Group, LaForge en Suczek. Door de Nederlandse hoogleraar C. de Jong is in 2000 een studie gepubliceerd waarin de test in een verbeterde vorm opnieuw is gevalideerd.[1]

Grafisch model[bewerken]

De roos van Leary is een grafiek in de vorm van een cirkel met sectoren, waarin relatiedefinities worden weergegeven. In de afbeelding staat een cirkel met 8 sectoren. Er wordt ook wel een model met 4 sectoren gebruikt. Een relatiedefinitie is de wisselwerking tussen twee mensen, ontstaan door hun onderlinge relatie of communicatie daarover.

Op de horizontale as staat de tegenstelling "afstand - nabijheid", wat wijst op de mate van afstand die in de relatiedefinitie zichtbaar is. Op de horizontale as wordt dus weergegeven of de relatiedefinitie een afstandelijke klank en kleur heeft (de linkerkant), dan wel gekenmerkt wordt door nabijheid (de rechterkant).

Op de verticale as staat "boven-onder", hetgeen staat voor dominant versus submissief.[2] Een voorbeeld is: 'ik bepaal wat jij doet' en de reactie daarop: 'dan doe ik wat jij bepaalt'. Elke relatiedefinitie bestaat uit een dominante en een submissieve positie. De eerstgenoemde is in dit voorbeeld het dominantie relatievoorstel, bepalen, de andere is de submissieve reactie daarop, gehoorzamen.

Denkmodel[bewerken]

De roos van Leary is een hulpmiddel om de interactie tussen mensen te begrijpen, of om inzicht te krijgen hoe het eigen gedrag kan veranderen, om bijvoorbeeld effectiever te communiceren.

Twee mensen die zich verticaal in tegenoverliggende octanten bevinden, bijvoorbeeld linksboven en linksonder, houden elkaars gedrag in stand terwijl twee mensen die in hetzelfde octant zitten niet goed in staat zijn om met elkaar om te gaan. Om deze reden veranderen de meeste tweetallen vanzelf naar een interactie vanuit twee verticaal tegenovergestelde posities. Op deze manier kan de interactie ook veranderen waarbij twee mensen verticaal wel in dezelfde posities blijven (de één blijft dominant de andere onderdanig) maar samen schuiven ze wel naar andere horizontale posities. Een conflict ontstaat doordat twee mensen in de loop van een periode van helpend en meewerkend naar aanvallend en opstandig bewegen en tijdens het oplossen bewegen ze samen weer terug.

Toepassing[bewerken]

Het model kan gebruikt worden om iemands gedrag te beïnvloeden. Bijvoorbeeld om een opstandig persoon (tegen) in de samen(werking) te krijgen. Je zult dan eerst moeten bepalen in welke verhoudingen je met elkaar staat (bijvoorbeeld leidingevende en ondergeschikte) en naar welk octant je je tegenspeler wilt bewegen. Als iemand opstandig gedrag vertoont zul je zelf helpend of leidend gedrag moeten vertonen om iemand in het octant volgend of meewerkend te krijgen. Vanuit de ondergeschikte positie geldt hetzelfde. Als ondergeschikte kun je volgend of meewerkend gedrag vertonen om een leidingevende vanuit linksboven naar rechtsboven te bewegen. Uiteraard kan het model ook op een negatieve wijze worden toegepast om iemand naar een octant aan de linkerzijde te bewegen.