Schifpot

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Schifpot
Gehucht in Nederland Vlag van Nederland
Schifpot (Groningen (provincie))
Schifpot
Situering
Provincie Groningen
Gemeente Winsum
Coördinaten 53° 18′ NB, 6° 29′ OL
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Schifpot - Torensmabrug.jpg
Torensmabrug
Schifpot - Frouketil.jpg
Frouketil
Schifpot - Aduarderdiep 1.jpg
Monumentaal pand op de hoek van de Torensmaweg en de weg Aduarderdiep
Schifpot - woonboten.jpg
Woonboten gezien vanaf de Torensmabrug

Schifpot is een gehucht tussen Feerwerd en Garnwerd in de gemeente Winsum in de Nederlandse provincie Groningen. De plaats ligt op een driesprong van wegen, op de plek waar het Oldehoofsch kanaal uitmondt in het Aduarderdiep. Over het eerstgenoemde water ligt de Frouketil en over het tweede de Torensmabrug. Ten zuiden van het Aduarderdiep staan een tweetal huizen en ten noorden liggen de boerderij 'Koepon' en nog een huis aan het diep. In het Aduarderdiep liggen aan noordzijde van de bruggen enkele woonboten.

De naam schifpot verwijst mogelijk naar een ijzeren pot, of kachel waarin schif (vlasafval) werd gebrand. De teelt van vlas was hier tot in de zestiger jaren redelijk ingeburgerd.

Geschiedenis[bewerken]

Veer en bruggen[bewerken]

Schifpot ontstond in de 19e eeuw rond een voetveer over het diep. Aan noord- en zuidzijde van het Aduarderdiep werden in die tijd huizen gebouwd, waaronder een veerhuis met de naam Schifpot aan de boordzijde (Garnwerd). Een laad- en losplaats met dezelfde naam bestond al in 1861. Een en ander zal waarschijnlijk samen hebben gehangen met de steenfabriek die er in die tijd werd gesticht. Ook de Frouketil dateert uit de 19e eeuw en is reeds zichtbaar op de militaire kaart van 1853.

In 1934 kwam de brug over het Reitdiep bij Garnwerd gereed. Vijf jaar later volgde onder leiding van de Ezinger burgemeester Dirk Torensma een brug over het Aduarderdiep, iets ten westen van het voetveer. Deze brug werd in 1939 door hem geopend en naar hem Torensmabrug vernoemd; de weg tussen deze brug en Garnwerd werd Torensmaweg gedoopt. Het voetveer werd door deze brug overbodig, maar komt echter nog tot in de jaren 1950 voor op topografische kaarten.

Steenfabriek[bewerken]

In 1855 werd de steenfabriek (tichelwerk) 'Feerwerd' gebouwd bij Schifpot in opdracht van de Groninger fabrikant Harm Kamerlingh Onnes (vader van Heike Kamerlingh Onnes), die vier jaar eerder al een steenfabriek liet bouwen bij het iets zuidelijker gelegen Bolshuizen. In Feerwerd had de familie Onnes in die tijd een witgepleisterd zomerhuis, die in de volksmond ook wel 'Onnesbörg' werd genoemd. Schifpot was geschikt vanwege de in een onderlaag in de bodem aanwezige vette zeeklei (knipklei) die door haar hoge ijzergehalte en afwezigheid van kalk een helder rode baksteen opleverde; de karakteristieke kleur van veel gebouwen in Groningen. De klei lag in lagen van een meter dik direct onder de teellaag zodat de grond niet ver af hoefde te worden geschraapt, diepe putten werden voorkomen en de percelen later weer konden worden gebruikt als grasland, wanneer de teellaag weer was teruggestort. De klei werd met de hand afgegraven door lokale dagloners ('bolkers' genoemd) en eerst met een kiepwagen en later ook met een lorrie naar de steenfabriek vervoerd. Turf, een andere belangrijke grondstof, werd per boot aangevoerd uit de Drentse en Groninger Veenkoloniën. Vier jaar later werd een schelpkalkoven (op basis van een eigen gepatenteerd proces) gebouwd tussen beide steenfabrieken. Tot 1879 lifte het bedrijf mee op de economische groei, daarna zorgde de landbouwcrisis ervoor dat de fabriek bijna failliet ging. De fabriek wist zich echter te herstellen en produceerde uiteindelijk door tot 1974, toen de fabriek in het kader van een landelijk saneringsprogramma (wegens overproductie) werd gesloten. Het fabriekspand werd deels afgebroken en in het resterende deel is nu een groothandel in foerage, kunstmest, zaagsel en landbouwplastic gevestigd.

Overige bebouwing[bewerken]

Ten noorden van de Torensmabrug ligt een monumentale boerderij waar sinds 1967 de koeienfokboerderij 'Koepon' van de Groningse miljardair Wijnand Pon gevestigd is, die in 2009 deels afbrandde. In 2005 werd een biogasvergistingsinstallatie bij de boerderij gebouwd. Op de op bijzondere wijze deels afgegraven wierde Antum ligt een andere toegang naar het complex.

Op de hoek van de Torensmaweg en de weg Aduarderdiep ligt een woning annex winkelpand met erachter een lesschuur (kalkblusschuur) en opslagschuur, die vroeger onderdeel vormden van de kalkbranderij van de steenfabriek. Voor het huis bevond zich de vroegere overzet over het Aduarderdiep.

Bij Schifpot heeft vroeger de 'Vaierbörg' gestaan, die in de tweede helft van de 20e eeuw werd gesloopt.[1]