Stippelorchis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Stippelorchis
Orchis provincialis1.jpg
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (Planten)
Stam:Embryophyta (Landplanten)
Klasse:Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade:Bedektzadigen
Clade:Eenzaadlobbigen
Orde:Asparagales
Familie:Orchidaceae (Orchideeënfamilie)
Onderfamilie:Orchidoideae
Geslachtengroep:Orchideae
Subtribus:Orchidinae
Geslacht:Orchis
Soort
Orchis provincialis
Balb. ex Lam. & DC. (1806)
Afbeeldingen Stippelorchis op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Stippelorchis op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De stippelorchis (Orchis provincialis) is een Europese orchidee van het geslacht Orchis. Het is een wijdverspreide maar zeldzame soort van het Middellandse Zeegebied, met voor het geslacht eerder zeldzame gele bloemen.

Naamgeving en etymologie[bewerken]

  • Synoniem: Orchis cyrilli Tenore (1811), O. leucostachys Grisebach

De botanische naam Orchis is Oudgrieks, afkomstig van Theophrastus, en betekent teelbal, naar de dubbele wortelknol. De soortaanduiding is afkomstig van het Latijnse provincialis, een allusie op de vindplaats van het type-exemplaar.

Kenmerken[bewerken]

Habitus[bewerken]

De stippelorchis is een slanke, 15 tot 35 cm hoge overblijvende geofyt met een ronde, groene bloemstengel, 3 tot 8 bladeren in een wortelrozet en een tot 12 cm lange, losbloemige aar met tot 20 bloemen.

Bladeren[bewerken]

De grondbladeren zijn vlak uitgespreid tot opgericht, tot 15 cm lang, ovaal tot lancetvormig, meestal opvallend violet gevlekt. De schutbladeren zijn membraneus en bijna zo lang als het vruchtbeginsel van de bloem.

Orchis provincialis, detail bloem

Bloemen[bewerken]

De bloemen zijn groot, créme tot bleekgeel, zelden roze. De laterale kelkbladen zijn scheef elliptisch met gegolfde randen en staan meestal opgericht. Het bovenste kelkblad vormt samen met de bovenste kroonbladen een helmpje.

De lip is tot 13 mm lang, bolvormig of naar achter geplooid, drielobbig, de randen gelijkmatig getand. De zijlobben zijn vlak en afgerond, de middenlob langer, tweelobbig en geknikt, met een helgele centrale zone die van rode puntjes voorzien is. Het spoor is langer dan het vruchtbeginsel, horizontaal of opgericht, naar boven gebogen, met een verbrede, ronde top.

De bloeitijd is van april tot mei.

Variabiliteit[bewerken]

De variëteit rubra Chabert (1881) heeft felroze bloemen met een centrale gele vlek, variegata Chabert eerder vaalroze. Beide variëteiten komen vooral op Corsica voor.

Habitat[bewerken]

De stippelorchis prefereert vochtige, licht zure tot licht basische bodems, zelden op kalkrijke bodem, op zonnige tot beschaduwde plaatsen, zoals open plaatsen in garrigues, dennenbossen en lichte loofbossen. Ze komt vaak voor in grotere groepen. Van zeeniveau tot op hoogtes van 1.700 m.

Verspreiding en voorkomen[bewerken]

De stippelorchis is verspreid over het hele Middellandse Zeegebied van Spanje tot Turkije. Ook in Noord-Afrika (Tunesië en Algerije).

In Frankrijk in het zuidoosten en in Corsica.

De stippelorchis is wijdverspreid maar overal plaatselijk voorkomend en zeldzaam.

Verwante en gelijkende soorten[bewerken]

De stippelorchis heeft slechts enkele geelgekleurde verwanten in het geslacht Orchis, zoals de bleke orchis (O. pallens) en O. pauciflora. Van beide soorten kan de stippelorchis onderscheiden worden door de (meestal) gevlekte bladeren en de gestippelde en geknikte bloemlip.

Verder is verwarring mogelijk met de vlierorchis (Dactylorhiza sambucina) van het zustergeslacht Dactylorhiza, die echter nooit gevlekte bladeren heeft en stevige, op bladeren gelijkende schutbladen.