FPÖ

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Vrijheidspartij van Oostenrijk)
Ga naar: navigatie, zoeken
Freiheitliche Partei Österreichs
Logo of Freedom Party of Austria.svg
Personen
Partijleider Heinz-Christian Strache
Mandaten
Zetels
Geschiedenis
Opgericht 7 april 1956
Algemene gegevens
Actief in Oostenrijk
Hoofdkantoor Theobaldgasse 19/4
A-1060 Wenen
Richting Rechts
Ideologie nationalisme, paleoconservatisme, nationaal liberalisme, euroscepsis
Jongerenorganisatie Ring Freiheitlicher Jugend
Ring Freiheitlicher Studenten
Internationale organisatie Geen
Europese fractie Europa van Naties en Vrijheid
Website http://www.fpoe.at
Portaal  Portaalicoon   Politiek

De Vrijheidspartij van Oostenrijk (Duits: Freiheitliche Partei Österreichs, afgekort FPÖ) is een Oostenrijkse politieke partij. De FPÖ wordt over het algemeen beschouwd als een populistische, extreem-rechtse, nationalistische en liberaal-conservatieve partij.

Bij de deelstaatverkiezingen in Opper-Oostenrijk van 27 september 2015 verdubbelde de FPÖ onder impuls van regionaal voorzitter Manfred Haimbuchner zijn stemmenaantal tot meer dan 30 procent. Samen met de ÖVP, Die Grünen en de SPÖ vormt de partij nu een coalitieregering onder leiding van Jozef Pühringer. Hierin levert de FPÖ drie van de elf ministerzetels. Ook in Burgenland maakt de FPÖ sinds 2015 deel uit van de nieuwe deelstaatregering (Landesregierung), samen met de SPÖ. Met vier verkozenen in het Europees Parlement is de FPO sinds 15 juni 2015 ook lid van de rechtse, eurosceptische fractie Europa van Naties en Vrijheid.

Gewoonlijk wordt de partij met de naam van Jörg Haider geassocieerd. In juni 2004 volgde Ursula Haubner, de oudere zuster van Haider, Herbert Haupt op als partijvoorzitter. Op 3 april 2005 verlieten vrijwel alle prominente partijleden, waaronder Jörg Haider, de partij en richtten Bündnis Zukunft Österreich op. Het oprichtingscongres vond plaats op 17 april 2005 in Salzburg. De Vrijheidspartij van Oostenrijk in de regeringscoalitie werd vervangen door de partij Bündnis Zukunft Österreich.

Geschiedenis[bewerken]

Beginjaren[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Verband der Unabhängigen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1949 werd het Verband der Unabhängigen (VdU) opgericht door de journalisten Herbert Alois Kraus en Viktor Reimann. Deze partij wordt gewoonlijk gezien als de voorganger van de FPÖ. De oprichters van he VdU waren conservatief en liberaal, maar niet extremistisch. De partij moest de stem vertolken van het burgerlijke nationaal-liberale element (Drittes Lager) in de samenleving dat onvoldoende werd vertegenwoordigd door de twee belangrijkste partijen in Oostenrijk, de christendemocratische ÖVP en de sociaaldemocratische SPÖ. De VdU werd echter al spoedig gedomineerd door Duits-nationale en rechts-extremistische elementen. De liberale minderheid binnen de partij slaagde er niet in om de invloed van extreem-rechts binnen de partij te stoppen. In 1955 richtte de voormalige SS-Brigadeführer Anton Reinthaller de Freiheitspartei op als directe concurrent van het VdU. het gehavende VdU en de Freiheitspartei op 3 november 1955 tot de Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ). Tijdens een partijconventie in april 1956 werd Reinthaller, een overtuigd nazi, tot partijleider gekozen. Hij kreeg 117 van de 124 stemmen, terwijl zijn opponent, Kraus, bleef steken op 3 stemmen.[1] Bij de parlementsverkiezingen van 1956 behaalde de FPÖ slechts 6,5% van de stemmen, veel minder dan de VdU drie jaar eerder.

Periode 1958 - 1980[bewerken]

Reinthaller overleed in 1958 en werd als partijleider opgevolgd door Friedrich Peter. Peter, tijdens de Tweede Wereldoorlog een Obersturmführer der SS wiens eenheid sinds 1941 betrokken was bij de systematische executie van honderdduizenden joden, werd door de Duits-nationale vleugel binnen de FPÖ gezien als de ideale opvolger van Reinthaller. Peter ontpopte zich echter al snel als een voorstander van een meer liberaal beleid en knoopte goede contacten aan met leidinggevende figuren binnen de SPÖ (o.a. de latere bondskanselier Bruno Kreisky). In de twintig jaar (1958-1978) dat Peter partijleider was boekte de FPÖ geen noemenswaardige electorale successen. Wel kreeg hij in 1970 voor elkaar dat zijn partij gedoogsteun ging verlenen aan de SPÖ-minderheidsregering van bondskanselier Kreisky. In ruil voor deze steun voerde de SPÖ-regering een hervorming van de kieswet door waardoor het voor kleinere partijen gemakkelijker werd om meer zetels in de Nationale Raad te verwerven. Bij de parlementsverkiezingen van 1971 kreeg de FPÖ vier zetels meer dan bij de verkiezingen een jaar eerder, terwijl het stemmenpercentage nagenoeg hetzelfde bleef. De verkiezingen van 1971 bezorgden de SPÖ een parlementaire meerderheid waarna gedoogsteun van de FPÖ niet meer nodig was.

De Atterseekreis
In de loop van de jaren zeventig nam de invloed van een groep intellectuele en liberaal georiënteerde jongeren binnen de FPÖ toe. Veel van hen kwamen voort uit de gelederen van de studentenorganisatie van de FPÖ, de Ring Freiheitlicher Studenten. Zij hadden in 1970 de Atterseekreis ("Attersee Cirkel") opgericht, waarbinnen figuren als Norbert Steger en Friedhelm Frischenschlager een belangrijke rol van betekenis speelden. Het liberalisme van de Atterseekreis was in de eerste plaats economisch gericht, maar had toch ook wel kenmerken van politiek en klassiek liberalisme.

Partijleider Peter ondersteunde het streven van de Atterseekreis om de FPÖ in liberale richting te stuwen. De invloed van de liberalen binnen de partij ondervond veel wantrouwen bij de extreem-rechtse krachten die nog altijd hun stempel drukten op het beleid van de partij. Uiteindelijk werd in 1973 het Freiheitliche Manifest aangenomen waarin duidelijk het liberale gedachtegoed naar voren komt.[2]

In 1978 besloot Peter zich niet meer kandidaat te stellen voor een nieuwe termijn als partijleider. Alexander Götz, de burgemeester van Graz, werd gekozen tot nieuwe partijleider. Götz stond bekend als een conservatief die zowel het vertrouwen van de hervormingsgezinden als de behoudzuchtige Duits-nationalen genoot. Tijdens het leiderschap van Götz trad de FPÖ toe tot de Liberale Internationale. Bij de parlementsverkiezingen van 1979 boekte de FPÖ onder Götz een bescheiden winst van één zetel.

Periode 1980 - 1986[bewerken]

Götz maakte in 1980 plaats voor de liberaal Norbert Steger. Steger wilde graag dat zijn FPÖ mee zou regeren in een coalitie met de SPÖ en zag het als zijn voornaamste taak om de FPÖ salonfähig te maken voor de SPÖ. Steger werd gesteund door Frischenschlager, de jeugdige Jörg Haider en (op de achtergrond) Friedrich Peter.

Regeringsdeelname (1983-1987)
Bij de parlementsverkiezingen van 1983 verloor de SPÖ haar absolute meerderheid in de Nationale Raad. Hoewel de FPÖ haar slechtste verkiezingsresultaat ooit had neergezet, vormden SPÖ en FPÖ een coalitieregering waarin Norbert Seger vicekanselier werd en verder nog twee ministers en twee staatssecretarissen van FPÖ-huize toetraden.[3] Het was hiermee de eerste keer in de geschiedenis van de FPÖ dat de partij regeringsverantwoordelijkheid ging dragen. De regeringsdeelname lag slecht bij een groot deel van de achterban en bij regionale verkiezingen werd de partij door de kiezer afgestraft. Haider, aanvankelijk voorstander van de coalitie, werd vanuit zijn thuisbasis in Karinthië de spreekbuis van de ontevreden FPÖ'ers. De charismatische Haider nam op sterke wijze afstand van het regeringsbeleid en in Karinthië bleef de FPÖ bij de landdagverkiezingen van 1984 dan ook verschoond van een nederlaag, de partij wist integendeel zelfs een zetel winst te boeken.

Periode 1987 - 2000: Jörg Haider[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Jörg Haider voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Jörg Haider in 2006

Bij een partijcongres in 1986 werd Haider als opvolger van Steger tot partijleider gekozen, waarna de FPÖ en SPÖ besloten om de coalitie te beëindigen. Bij de parlementsverkiezingen van 1986 boekte de FPÖ onder Haider een grote verkiezingsoverwinning. Het extremisme van Haider en de rechts-radicalen die het nu voor het zeggen hadden binnen de partij, zorgde er echter voor dat de SPÖ de FPÖ uitsloot van regeringsdeelname. Bij de daaropvolgende verkiezingen boekte de FPÖ telkens winst, maar de koers van de partij werd tegelijkertijd steeds extremer.

Onder Haider zette de FPÖ in op een kleinere overheid, directe democratie en een anti-immigratiebeleid. In 1991 kwam Haider in opspraak toen hij in een toespraak op 13 juni voor de landdag van Karinthië het werkloosheidsbeleid van het Derde Rijk hoger aansloeg dan het werkloosheidsbeleid van de bondsregering.[4] Als gevolg hiervan werd hij in een gezamenlijke actie van de Karinthische SPÖ en ÖVP gedwongen om als gouverneur van de deelstaat af te treden.[5][6] (Hoewel (in de context bezien) deze uitlating van Haider niet als een lofprijzing voor het nazi-regime hoeft worden gezien, kan het wel als zodanig worden opgevat, omdat Haider zich in het verleden ook al bagatelliserend heeft uitgelaten over het nazi-regime: zo bagatelliseert hij de moord op de joden in 1985 in een interview in het weekblad Profil.[6]. In 1995 houdt hij een nationalistische speech die wordt bijgewoond door veteranen van de Waffen-SS.[7]) Dit alles zorgde er overigens niet voor dat de opmars van de FPÖ gestuit werd: bij regionale verkiezingen in 1991 behaalde de partij grote overwinningen.

Österreich zuerst
Berucht was de actie Österreich zuerst ("Oostenrijk eerst") In januari 1993 nam Haider het initiatief tot een parlementair debat over de toestroom van vreemdelingen, dat later in het jaar gehouden zou moeten worden. Hij zamelde 417.000 handtekeningen met als doel een referendum te houden over een (nog) strengere wetgeving met betrekking tot de immigratie. Het aantal handtekeningen dat vereist was voor het houden van een referendum lag op 800.000. (Haider had zelf gerekend op ca. 1.000.000 handtekeningen.) Het restant aan liberalen dat nog steeds binnen de FPÖ actief was stapte in 1993 uit de partij en richtten Liberales Forum (LIF) op. Onder hen was Heide Schmidt, die nog enkele jaren als de nummer twee van de partij functioneerde onder Haider.[8] In 1993 trad de FPÖ uit de Liberale Internationale.

Periode 2000 - 2005: Regeringsdeelname[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Kabinet-Schüssel I voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1999 werd Haider wederom gekozen tot gouverneur van Karinthië. Bij de parlementsverkiezingen van 3 oktober 1999 boekte de FPÖ de grootste verkiezingsoverwinning ooit: de partij verkrijgt 27% van de stemmen en stijgt van 41 naar 52 zetels. De partij behaald hiermee evenveel zetels als de ÖVP, maar kreeg iets meer stemmen. De FPÖ was na de SPÖ de tweede partij van het land geworden. De SPÖ sloot een coalitie met de FPÖ echter uit en begon coalitieonderhandelingen met de ÖVP, die echter strandden. De ÖVP van Wolfgang Schüssel begon daarop onderhandelingen met de FPÖ en de beide partijen bereikten in februari 2000 een akkoord en op 4 februari werd de nieuwe bondsregering gepresenteerd. Het was voor de ÖVP ondenkbaar dat Haider als vicekanselier zou toetreden tot de regering en hij was dan ook als partijleider van de FPÖ afgetreden ten gunste van Susanne Riess-Passer. Mevr. Riess-Passer werd vicekanselier en naast haar hadden nog vijf bondsministers van FPÖ-huize zitting. De nieuwe regering kreeg direct te maken met sancties van de Europese Unie (EU)[9] Contacten tussen Oostenrijk en andere lidstaten van de EU werden beperkt tot het hoogstnoodzakelijke.

1rightarrow blue.svg Zie Kabinet-Schüssel II voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De deelname van de FPÖ aan regering leidde ertoe dat de partij verantwoordelijkheid droeg voor een aantal impopulaire maatregelen zoals economische hervormingen. De populariteit van de FPÖ bereikt haar dieptepunt in 2002. Vanaf de zijlijn oefende Haider flinke kritiek uit op de regering, waarna uit tegen Haider's interne oppositie de FPÖ-ministers uit protest hun portefeuilles ter beschikking stelden. Bij nieuwe parlementsverkiezingen in november 2002 werd de FPÖ door de kiezers afgestraft: de partij verloor 34 zetels en behield er 18. Grote winnaar was de ÖVP van Schüssel die de grootste partij van het land werd. Aanvankelijk onderhandelden de ÖVP, SPÖ en Die Grünen - Die Grüne Alternative over een coalitie, maar toen deze spaak liepen kwam er op 28 februari 2003 een nieuwe regering van ÖVP en FPÖ tot stand. De positie van de FPÖ was echter veel zwakker dan die in de vorige regering.

In april 2005 kwam het tot ernstige botsingen binnen de FPÖ waarna Haider, zijn zuster (Ursula Haubner) en een aantal getrouwen uit de FPÖ stapten en de Bündnis Zukunft Österreich (BZÖ) oprichtten. Alle FPÖ-ministers en staatssecretarissen, alsook het grootste deel van de FPÖ-fractie in de Nationale Raad, stapten over naar de FPÖ. De FPÖ kwam buiten de regering te staan.

Periode 2005 - heden[bewerken]

Heinz-Christian Strach in 2006

Op 23 april 2005 werd de huidige partijleider van de FPÖ gekozen, Heinz-Christian Strache. Bij de verkiezingen van 2006 bleek de FPÖ veel populairder te zijn dan de BZÖ en de partij kreeg 11% van de stemmen, goed voor 21 zetels. Regeringsdeelname zat er voor de FPÖ echter niet meer in (evenmin voor de BZÖ die maar net de kiesdrempel haalde) en een traditionele "Grote Coalitie" van SPÖ en ÖVP werd gevormd onder Alfred Gusenbauer.

Nieuwe speerpunten voor de FPÖ onder Strache zijn - naast de al bekende speerpunten - : verzet tegen de islamisering van Oostenrijk en Euroscepsis. Algemeen wordt aangenomen dat de FPÖ onder Strache steeds extremer wordt, een kenmerk van alle extremistische partijen.[10]

Bij de parlementsverkiezingen van 2008 won de FPÖ 14 zetels en kwam op 35. Vier jaar later won de partij 6 zetels en kwam op 40.

Programmapunten[bewerken]

Speerpunten van de partij zijn:

  • strengere anti-immigratiewetten
  • striktere wetshandhaving
  • meer fondsen voor families

Standpunten 2013[bewerken]

De volgende standpunten werden door de FPÖ ingenomen in aanloop naar de parlementsverkiezingen van 2013:

Standpunt
Behouden van de maatschappelijke dienstplicht Yes check.svg
Belasting op plastic verpakkingsmateriaal Yes check.svg
Politieke vorming als vak op middelbaar onderwijs Dark Red x.svg
Afschaffen Bondsraad als tweede kamer van het parlement Dark Red x.svg
Gelijktrekken pensioengerechtigde leeftijd van mannen en vrouwen Dark Red x.svg
Invoeren basisinkomen Dark Red x.svg
Verplichte hogere bijdrage hogere inkomens gezondheidszorg Dark Red x.svg
Verplichte dienstverlening langdurig werklozen Dark Red x.svg
Wederom invoeren studiebeurs Dark Red x.svg
Kunstmatige bevruchting homoseksuele en alleenstaande Oostenrijkers Dark Red x.svg
Behouden van het crucifix in scholen Yes check.svg
Verhoging budget ontwikkelingssamenwerking Dark Red x.svg
Meer videobewaking openbare ruimte Dark Red x.svg
Legaliseren softdrugs Dark Red x.svg
Bron: wahlkabine.at

Verkiezingsresultaten[bewerken]

Parlementsverkiezingen (Nationale Raad)[bewerken]

Nationale Raad
Verkiezingsjaar stemmenaantal percentage aantal zetels
1956 283,749 6.5% 6
1959 336,110 7.7% 8
1962 313,895 7.0% 8
1966 242,570 5.4% 6
1970 253,425 5.5% 6
1971 248,473 5.5% 10
1975 249,444 5.4% 10
1979 286,743 6.1% 11
1983 241,789 5.0% 12
1986 472,205 9.7% 18
1990 782,648 16.6% 33
1994 1,042,332 22.5% 42
1995 1,060,175 21.9% 41
1999 1,244,087 26.9% 52
2002 491,328 10.0% 18
2006 519,598 11.0% 21
2008 857,028 17.5% 34
2013 962.313 20.5% 40

Laatste regionale verkiezingen (verkiezing voor de 'Landdag' van de bondslanden)[bewerken]

Bondsland Percentage Te behalen zetels Zetels
Burgenland (2015) 15,04 % 6 2
Karinthië (2013) 16,85 % 6 1
Neder-Oostenrijk (2013) 8,21 % 4
Opper-Oostenrijk (2015) 30,36 % 18 3
Salzburg (2013) 17,04 % 6
Stiermarken (2015) 26,76 % 14
Tirol (2013) 9,34 % 4
Vorarlberg (2014) 23,42 % 9
Wenen (2015) 30,79 % 34 3
Totaal 101 9

Bondsvoorzitters van de FPÖ[bewerken]

Afbeelding Persoon Periode
Anton Reinthaller.jpg
Anton Reinthaller
(1895-1958)
1956 — 1958
Ico user profile blank.png
Friedrich Peter
(1921-2005)
1958 — 1978
Alexander-Goetz-(ca.-1987).jpg
Alexander Götz
(*1928)
1978 — 1980
Ico user profile blank.png
Norbert Steger
(*1940)
1980 — 1986
Jörg Haider 28082008.jpg
Jörg Haidera
(1950-2008)
1986 — 2000
Susanne Riess-Passer (Gala-Nacht des Sports 2009).jpg
Susanne Riess-Passer
(*1961)
2000 — 2003
Ico user profile blank.png
Mathias Reichold
(*1957)
2003
Ico user profile blank.png
Herbert Hauptb
(*1934)
2003
Urschel-haubner.png
Ursula Haubnerb, c
(*1945)
2003 — 2005
HKabas2.jpg
Hilmar Kabas
(*1945)
2005
Heinz-Christian Strache Sankt Poelten 20080918b.jpg
Heinz-Christian Strache
(*1969)
sinds 2005
a In 2005 oprichter en eerste voorzitter van de BZÖ
b Trad in april 2005 uit de FPÖ en sloot zich aan bij de BZÖ
c Zuster van Jörg Haider

Afdelingen in de deelstaten[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]