Wie is er bang voor Virginia Woolf?

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Wie is (er) bang voor Virginia Woolf?[1] (Engelstalige titel Who's Afraid of Virginia Woolf?) is een toneelstuk in drie bedrijven uit 1962 van de Amerikaanse toneelschrijver Edward Albee (1928-2016).

Who's Afraid of Virginia Woolf?[bewerken]

Edward Albee

Het toneelstuk, met de relatief lange tijdsduur van meer dan drie uur, werd voor het eerst opgevoerd op 13 oktober 1962 in het Billy Rose Theater op Broadway in New York. De regisseur was Alan Schneider en de cast bestond uit Uta Hagen als Martha, Arthur Hill als George, Melinda Dillon als Honey en George Grizzard als Nick. Het stuk was een groot succes. Toen de productie op 16 mei 1964 stopte waren er (na vijf try-outs) 664 voorstellingen gegeven, gemiddeld 35 per maand inclusief matinees. Om deze hoge frequentie te kunnen handhaven werden voor de vier rollen ook andere acteurs aangetrokken, onder wie Henderson Forsythe, Kate Reid, Mercedes McCambridge en Elaine Stritch.

Who's Afraid of Virginia Woolf? won de Tony Award voor beste toneelstuk in 1963 en de New York Drama Critics' Circle Award voor beste toneelstuk in 1962-63. Het werd ook geselecteerd voor de Pulitzerprijs in de categorie Drama. Hoewel het bestuur van de Columbia-universiteit, dat hierover moest beslissen, zei het belang van het stuk in te zien, werd de nominatie verworpen vanwege het gebruik van schuttingtaal en seksuele thema's. Het gevolg was dat er in 1963 geen Pulitzerprijs voor drama werd uitgereikt.

Een langspeelplaat van het toneelstuk, opgenomen met de oorspronkelijke Broadway-cast, won in 1964 een Grammy Award in de categorie Gesproken Woord.

In Broadway-theaters is het stuk daarna opnieuw op de planken gebracht in 1976, 2005 en 2012-2013.[2] Het werd wereldwijd populair en behoort tot de meest gespeelde theaterstukken uit de 20e eeuw.

Verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

Het stuk draait meer om de dialoog dan om de handeling. Alle drie bedrijven (1. Fun and Games - 2. Walpurgisnacht - 3. The Exorcism) spelen zich af in de woonkamer van het appartement in New England van George en Martha, een kinderloos echtpaar van middelbare leeftijd. "Martha, een grote, luidruchtige vrouw, 52, goed geconserveerd, stevig gebouwd, maar niet mollig. George, haar echtgenoot, mager, met grijzend haar, 46", aldus de regieaanwijzingen.[3] Zij zijn vastgelopen in de sleur van hun huwelijk en George is uitgekeken op zijn carrière als hoogleraar geschiedenis. Als uitloop van een feestje komt een jonger stel op bezoek: Nick, een pasbenoemde hoogleraar biologie, en zijn vrouw Honey. Er wordt stevig gedronken en tijdens de nacht ontwikkelt zich sluipenderwijs een beklemmende, giftige ruzie tussen George en Martha, die het andere echtpaar gebruiken om elkaar te kwetsen.

In het stuk laat Albee een grimmige en ontluisterende kant zien van de American Dream. De thematiek sluit aan op die van Albees vorige toneelstuk, de satirische eenakter The American Dream uit 1960, maar de toon is harder en cynischer. Het ideaalbeeld van harmonie, geluk en onbeperkte kansen in de Amerikaanse samenleving wordt scherp doorgeprikt. In dit opzicht wordt het als symbolisch beschouwd dat Albee de namen George en Martha ontleende aan die van George Washington, de eerste president van de Verenigde Staten, en zijn vrouw Martha. De gedesillusioneerde toneelpersonages George en Martha leven hun diepe frustraties op elkaar uit en slepen Nick en Honey, wier positieve wereldbeeld onderuit wordt gehaald, mee in hun destructieve spel.

De in de titel genoemde Britse schrijfster Virginia Woolf, naar wie min of meer terloops verwezen wordt, speelt in het verhaal geen rol als personage. Aan het eind van het stuk zingt George voor Martha: "Wie is er bang voor Virginia Woolf?", waarop Martha antwoordt: "Ik, George... ik". Het is een woordspeling op het populaire liedje Who's Afraid of the Big Bad Wolf? (Wie is er bang voor de Grote Boze Wolf?) uit Walt Disney's animatiefilm The Three Little Pigs uit 1933, dat de gasten op het voorafgaande feestje hebben gezongen. Albee had het zinnetje zien staan als graffiti op de muur van een bar in Greenwich Village.

Verfilming[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie het artikel Who's Afraid of Virginia Woolf? (film)

Het toneelstuk werd in 1966 verfilmd onder regie van Mike Nichols en bewerkt door scenarioschrijver Ernest Lehman (tevens de producent), met de acteurs Elizabeth Taylor als Martha, Richard Burton als George, George Segal als Nick en Sandy Dennis als Honey. Het is de enige film die in elke categorie van de Oscars genomineerd werd. Deze dramafilm won uiteindelijk vijf Oscars.

Nederlandse vertaling[bewerken]

Who's Afraid of Virginia Woolf? is en wordt onder de titel Wie is (er) bang voor Virginia Woolf?[1] met grote regelmaat opgevoerd in het Nederlands taalgebied, in de vertaling van G.K. van het Reve (1964) die ook The American Dream (De droom van Amerika) had vertaald, of van Coot van Doesburgh (2002). Voor meer dan twee versies wilde Albee geen toestemming geven, zoals het Onafhankelijk Toneel in 2005 ervoer.[4]

Eerste producties in 1964[bewerken]

De eerste producties in 1964 maakten grote indruk en vestigden de blijvende reputatie van het stuk. De recensenten waren het erover eens dat Gerard Reves vertaling zeer tot het succes bijdroeg.[5]

De acteurs Nand Buyl (George), Gella Allaert (Martha),[6] Bert Struys (Nick) en Denise De Weerdt (Honey) introduceerden Wie is bang voor Virginia Woolf? in het Nederlands taalgebied in de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Brussel. Regisseur was Vic De Ruyter.[7]

Ook de eerste productie in Nederland in datzelfde jaar bij de Nederlandse Comedie in de Stadsschouwburg Amsterdam onder regie van Henk Rigters - met Han Bentz van den Berg (George),[8] Ank van der Moer (Martha),[9] Hans Boswinkel (Nick) en Femke Boersma (Honey) - haalde honderden uitverkochte voorstellingen.[10]

Andere acteurs[bewerken]

Tot de Nederlandse en Vlaamse vertolkers van de rollen van George en Martha behoren ook:

TV-film[bewerken]

In 1973 werd voor de KRO een televisiebewerking gemaakt met André van den Heuvel (George), Kitty Jansen (Martha), Frederik de Groot (Nick) en Marja Lieuwen (Honey). Regisseurs waren Paul Cammermans en Lo van Hensbergen.

Externe link[bewerken]