Zoegdidi (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zoegdidi
ზუგდიდი
Stad in Georgië Vlag van Georgië
Zoegdidi (Georgië)
Zoegdidi
Situering
Regio Samegrelo-Zemo Svaneti
Gemeente Zoegdidi
Coördinaten 42° 30′ NB, 41° 52′ OL
Algemeen
Inwoners
(2021)
Gedaald 41.456[1]
Hoogte 100 m
Overig
Website zugdidi.gov.ge
Foto's
Დადიანების სასახლე 3.jpg
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Zoegdidi (Georgisch: ზუგდიდი) is een stad met 41.456 inwoners (2021[1]) in het westen van Georgië, in de regio Samegrelo-Zemo Svaneti, op beide oevers van de Tsjchousji, een linkszijrivier van de Engoeri. De stad ligt op 5 kilometer van de autonome, maar feitelijk afgescheiden, republiek Abchazië, en hemelsbreed 260 kilometer van hoofdstad Tbilisi. Zoegdidi is het administratieve centrum van de gelijknamige gemeente.

Zoegdidi kende door de burgeroorlog in Abchazië in 1992-1993 en daarna een grote toestroom aan vluchtelingen, met name etnisch Georgiërs.[2] Zij leven veelal in tijdelijke huisvesting in afwachting van terugkeer.[3][4]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Zviad Gamsachoerdia geëerd in Zoegdidi

Tussen de 17-19e eeuw was Zoegdidi een van de belangrijke politieke en culturele centra van Mingrelië en heel Georgië. Een beroemd Georgisch middeleeuws episch gedicht 'De ridder in de panterhuid' is in 1646 in Zoegdidi herschreven door Mamoeka Tavakalasjvili aan het hof van prins Levan II Dadiani. Historisch gezien was Zoegdidi tot 1867 de hoofdstad van het Vorstendom Mingrelië (of ook wel Odisji), toen het vorstendom werd afgeschaft door het Russisch Rijk.[5] Het vorstendom was sinds 1803 een protectoraat van Rusland en genoot binnen die context onafhankelijkheid onder de Dadiani dynastie.[6]

Vanaf 1867 werd Zoegdidi tot 1918 het administratief centrum van het Oejezd Zoegdidi, binnen het Gouvernement Koetais. Het Oejezd omvatte behalve de huidige gemeente Zoegdidi ook Tsalenjicha, Tsjchorotskoe en het grootste deel van Chobi. Met de val van het Russische Rijk en het uitroepen van de Democratische Republiek Georgië in 1918 werd het Gouvernement Koetais afgeschaft. Koetaisi werd na de Sovjet invasie in 1921 de hoofdstad van het rajon (district) Zoegdidi met de grote administratieve herindeling van de Sovjet-Unie in 1930. Het rajon kreeg toen de omvang van de huidige gemeente. De stad Zoegdidi was vervolgens tussen 1950 en 1995 een onafhankelijke administratieve eenheid die direct ondergeschikt was aan de Sovjetrepubliek en dus buiten het rajon stond.

In de periode 1992-1993, tijdens de Georgische burgeroorlog, werd de stad zwaar beschadigd. Mingrelië was tijdens deze burgeroorlog centrum van gevechten door Zviadisten, aanhangers van de eind 1991 afgezette president van Georgië Zviad Gamsachoerdia, tegen het regeringsleger. Op 6 november 1993 nemen regeringstroepen zonder weerstand Zoegdidi weer in, nadat het eind oktober een offensief in Mingrelië was begonnen.[lit 2] Daarmee viel het laatste bolwerk van de rebellen van de Zviadisten.[7] Twee jaar eerder marcheerden de regeringstroepen ook al eens Zoegdidi binnen om de 'Zviadisten' te verdrijven. Toen bleven veel inwoners van de streek, de geboorteprovincie van Gamsachoerdia, rond de stad een guerrillastrijd voeren. Op 31 december 1993 vindt Gamsachoerdia in het dorpje Chiboela niet ver van Zoegdidi onder nooit opgehelderde omstandigheden de dood.

Zoegdidi werd in 1995 weer toegevoegd aan het rajon. In 2006 is het district omgezet naar gemeente. Tussen 2014 en 2017 was de stad Zoegdidi wederom een aparte bestuurseenheid, een zogeheten "zelfbestuurde stad" (kalaki), naast de rest van de gemeente. In 2017 werd dat net als bij zes andere steden teruggedraaid omdat deze constructie te duur en inefficiënt bleek.[8]

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Uitzicht over de stad

Begin 2021 had Zoegdidi 41.456 inwoners,[1] een geringe daling ten opzichte van de volkstelling in 2014. De bevolking van Zoegdidi bestaat vrijwel geheel uit Georgiërs. De grootste groepen etnische minderheden zijn ruim 100 Russen en enkele tientallen Oekraïners en Bosja (een Armeense minderheid).

Jaar 1897 1922 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002[9] 2014 2021
Aantal 3.407 Gestegen 4.525 Gestegen 5.577 Gestegen 15.062 Gestegen 31.081 Gestegen 39.896 Gestegen 45.170 Gestegen 50.022 Gedaald 68.894 Gedaald 42.998 Gedaald 41.456
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden[10][9]

Vluchtelingen uit Abchazië[bewerken | brontekst bewerken]

Zoegdidi heeft meer dan andere plaatsen in Georgië de gevolgen gevoeld van de burgeroorlog rond Abchazië van 1992-1993, en oprispingen daarna zoals in 1998. In totaal zijn circa 300.000 ethnisch Georgiërs ontheemd geraakt, en slechts een klein deel kon terugkeren. De gemeente huisvest anno 2021 nog steeds 14.962 huishoudens (49.379 personen) aan binnenlandse vluchtelingen (IDP, internally displaced persons), waarvan een substantieel deel in de stad.[12] In internationale gremia wordt jaarlijks een beroep gedaan op het recht op terugkeer (naar Abchazië), maar dit wordt systematisch geweigerd door Abchazië, en de patroon Rusland.[13]

In het aangrenzende Gali district in Abchazië woont nog steeds een gemeenschap van circa 30.000 Georgiërs. Zij zijn door inperking van onderwijs in het Georgisch[14] en het ontnemen van het Abchazische "paspoort"[15] meer afhankelijk geworden van interactie met Zoegdidi, aan de andere kant van de Engoeri rivier, voor scholing, examens,[16] pensioen collectie, en complexere medische zorg.[17] Sinds 2016 zijn diverse Abchazische checkpoints naar Georgisch gecontroleerd gebied gesloten, wat deze interactie bemoeilijkt, en tot internationale kritiek heeft geleid. Sinds 2019 is alleen de Engoeri brug bij Zoegdidi open, maar door de coronapandemie is deze ook een jaar gesloten geweest.[18] De beperkingen rond het kruisen van de Engoeri rivier en de gescheiden gemeenschappen en dorpen aan beide zijden van de feitelijke grens leiden geregeld tot menselijk leed.[19][20]

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Dadiani Paleis

In en rond stad zijn diverse historische bezienswaardigheden:

  • Dadiani Paleis in Zoegdidi. Tegenwoordig een geschiedenis- en architectuurmuseum en een van de vooraanstaande paleizen in de Kaukasus in neogothische stijl. Al in de 19e eeuw werden hier archeologische vondsten uit Nokalakevi (Archaeopolis) tentoongesteld.
  • Oude forten, zoals Tsjakvindzji, Roechi, en Anaklia.
  • Diverse oude kerken, zoals de Tsaisji kathedraal (10e-11e eeuw), St. George kerk in Koki (12-13e eeuw), Heilige Maria kerk in Kortscheli (17e eeuw).

Vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

De belangrijkste hoofdweg in Georgië, S1 (Tbilisi - Zoegdidi - Abchazië), gaat dwars door de stad en via Abchazië naar de Russische grens bij Adler. Voor autoverkeer is dit echter geen doorgaande route, omdat de Abchazische autoriteiten de doorgang aan de westkant van de Engoeri brug niet toestaan. De S1 is onderdeel van de Europese E97. Tevens hebben enkele belangrijke regionale hoofdwegen hun beginpunt in Zoegdidi, zoals de nationale route Sh6 naar Tsalenjicha, de nationale route Sh7 naar Mestia, en de nationale route Sh8 naar Anaklia. Zoegdidi is het eindpunt van de spoorlijn uit Tbilisi.

Stedenbanden[bewerken | brontekst bewerken]

Zoegdidi heeft stedenbanden met:

Geboren in Zoegdidi[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Zoegdidi.