Arx Nova
Arx Nova (ook: Kasteel van Alva) is een voormalige citadel bij de Nederlandse stad Groningen.
[bewerken] Achtergrond
De Zeventien Provinciën, met de Heerlijkheid Groningen, vielen in de tweede helft van de 16e eeuw onder het bewind van de Spaanse vorst Filips II. Door de opkomst van het calvinisme groeide in de Spaanse Nederlanden het verzet tegen de katholieke overheersing. Dit kwam tot uitbarsting in 1566, toen tijdens de Beeldenstorm op grote schaal honderden kerken door de opstandelingen werden vernield. Koning Filips II stuurde hierop de Hertog van Alva naar de de Nederlanden om orde op zaken te stellen.
De Beeldenstorm leidde in de stad Groningen korte tijd tot meer ruimte voor de protestanten. Zij mochten van het stadsbestuur de Broerkerk gebruiken om hun erediensten te houden. In 1567 werd de toestemming alweer ingetrokken en veel protestantse inwoners ontvluchtten de stad. Zij vroegen de in Duitsland verblijvende Willem van Oranje om de stad te bevrijden. Zijn broers Lodewijk en Adolf trokken met een troepenmacht op naar Groningen en het leger vierde zijn eerste overwinning in de Slag bij Heiligerlee in mei 1568. Adolf sneuvelde in deze strijd, maar Lodewijk trok verder naar de stad Groningen. Het lukte hem niet om de stad in te nemen en toen hij vernam dat Alva in aantocht was, brak hij de belegering af. Op 21 juli 1568 werd Lodewijk bij de Slag bij Jemmingen door het Spaanse leger, onder leiding van Alva en Caspar de Robles, verslagen.
[bewerken] De citadel
Binnen een week na de overwinning bij Jemmingen riep Alva in de stad Groningen de regering van Stad en Lande bijeen op het raadhuis.[1] Het bestuur kreeg te horen dat men in ongenade was gevallen bij de koning. Herstel was mogelijk, maar daarvoor gold een aantal voorwaarden. Een daarvan was het bouwen van een vesting voor de stad. Alva bepaalde dat de citadel moest worden aangelegd voor de Herepoort. Pas twee jaar later, in 1570, werd begonnen met de aanleg van de citadel. De stadswal werd deels geslecht en huizen in het geplande gebied werden onteigend en binnen een week gesloopt. Caspar de Robles hield toezicht op het werk en legde in augustus 1570 de eerste zoden van het buitenste rondeel. Door de invallende winter en vervolgens geldgebrek, kwam de bouw al snel stil te liggen. Pas in 1575-1576 werd het geheel nagenoeg afgebouwd. Het werk is echter nooit volledig voltooid. Na het overlijden van landvoogd Requenses, opvolger van Alva, en de Pacificatie van Gent, werden De Robles en de Spaansgezinde bestuurders in de stad gevangengenomen. In december 1576 werd de Graaf van Rennenberg ingehaald als stadhouder. In februari 1577 verleende hij de Groningers toestemming om de citadel te slopen en werd de stadswal hersteld.
Een deel van de voormalige gracht van Alva's kasteel kwam binnen de stadswallen te liggen en werd nog zo'n twintig jaar gebruikt om stadsafval te dumpen. Bij archeologische opgravingen tussen 1996 en 2000 is hier onder meer veel aardewerk en textiel[2] teruggevonden.
Door onenigheid tussen de stad Groningen en de Staten-Generaal werd in 1600 een nieuwe dwangburcht bij de stad aangelegd. Dit Statenkasteel verrees voor de Oosterpoort. Een deel van het plattegrond overlapte dat van de gesloopte Arx nova. Ook deze tweede citadel bestond niet lang, zij werd in 1607 gesloopt.
| Bronnen, noten en/of referenties |
