Berlicum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Dit artikel gaat over het Noord-Brabantse dorp Berlicum. Zie ook Berlikum in Friesland

Berlicum

Plaats in Nederland

Berlicum

Situering

Algemeen

Inwoners (1 jan 2009)

9743

Overig

Postcode

5258

Netnummer

073

Belangrijke verkeersaders

A59, A2, N279, N606

Nederland

Landgoed de Wamberg

Poortgebouw en duiventoren van voormalig kasteel Seldensate

Berlicum (Brabants: Balkum) is een dorp in de provincie Noord-Brabant, gelegen in de Meierij van 's-Hertogenbosch nabij de rivier de Aa. Vermoedelijk is het dorp tussen 600 en 700 na Christus ontstaan. Tot de gemeentelijke herindeling in 1996 was Berlicum een zelfstandige gemeente, waar het dorpje Middelrode ook onderdeel van uitmaakte. In 1996 werd het samen met Den Dungen, Gemonde en Maaskantje toegevoegd aan de gemeente Sint-Michielsgestel. Het is na Sint-Michielsgestel het grootste dorp van de gemeente. Op 1 januari 2009 had Berlicum 9743 inwoners.

Het centrum van het dorp is het Mercuriusplein waar de meeste winkels gevestigd zijn en waar wekelijks een markt is. Er zijn twee kerken in het dorp: de 'Samen-op-Weg'-kerk en de R.K. Sint-Petruskerk. Beide kerken hebben een sombere geschiedenis. Bij de bevrijding aan het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn veel historische gebouwen in Berlicum waaronder beide kerken vernield. Na de Tweede Wereldoorlog is Berlicum een forensendorp geworden.

[bewerken] Gemeentevlag en wapen

Het oorspronkelijke gemeentewapen stamt uit 16 juli 1817 en werd omschreven als: " Van azuur, beladen met een beer, staande op een terras, alles van goud.". Op 17 mei 1973 is het Wapen herzien: " In goud een gaande beer van sabel. Het schild gedekt met een gouden kroon van 3 bladeren en 2 parels."

[bewerken] De plaatsnaam Berlicum

Er bestaan nogal wat misverstanden over de herkomst van de plaatsnaam Berlicum. De oude schrijfwijzen Beerlinghem, Berlekem, Berlikem en Berlanchum zijn later Berlicum geworden. Waarschijnlijk is 'Berl' een in onbruik geraakt woord voor moeras of drassig gebied. De woorden chem, ghem, cum en kem betekenen 'verblijfplaats'. Letterlijk betekent Berlicum waarschijnlijk dus: verblijfplaats in of nabij een drassig gebied. Het is bekend dat de oude dorpskern van Berlicum, die nog steeds bestaat en 'De Plaats' heet, inderdaad is ontstaan op een donk gelegen bij een zeer drassig gebied noordelijk van het beekje de Run en de rivier de Aa. Deze verklaring van de naam Berlicum sluit dus bijzonder goed aan bij de situatie ter plaatse.

Andere zienswijzen zijn dat de naam Berlicum afkomstig zou zijn van bruine beren, mannelijke varkens of volgelingen van een Germaans stamhoofd die Ber zou hebben geheten. Deze verklaringen lijken echter niet zo aannemelijk.

In de volksmond was de naam 'Balkum' al bekend in de zeventiende eeuw. In het lokale dialect wordt deze laatste benaming nog steeds gebruikt. Tijdens het jaarlijks terugkerende carnavalsfeest heet Berlicum samen met Middelrode dun Birrekoal.

[bewerken] Kerkelijke geschiedenis

Omstreeks het jaar 700 was er reeds bewoning op De Plaets. Naar verluidt handelde het om een Germaanse offerplaats. Rond 800 werd een houten zaalkerkje gebouwd dat omstreeks 1200 door een stenen gebouw werd vervangen. In 1240 kregen de Norbertijnen van de Abdij van Berne het patronaatsrecht van deze kerk in handen. In 1484 werd de kerk van een toren voorzien, die in 1842 eigendom van de gemeente werd. De kerk was gewijd aan de Heilige Petrus.

Omstreeks 1648 werd de kerk protestants, waarop de katholieken in 1676 werd toegestaan om een schuurkerk te bouwen. In 1837 werd deze vervangen door een waterstaatskerk, die in 1876 van een toren werd voorzien. In 1932 werd de waterstaatskerk nog vergroot met een dwarsbeuk en een nieuw koor, dit alles ontworpen door Hendrik Christiaan van de Leur. In 1944 echter werd de kerktoren verwoest door oorlogshandelingen. Deze werd gesloopt, waarna omstreeks 1950 een nieuwe voorgevel is gebouwd naar ontwerp van J. Strik.

Na de epidemie van longziekte onder runderen uit 1844 nam de verering van de Heilige Cunera, gestimuleerd door de Norbertijnen, aanzienlijke vormen aan. De protestanten zagen dit alles met verbazing aan en schreven in hun tijdschrift, De Fakkel: Nog trekt de bijgeloovige landbouwer in ootmoedige houding vaak naar Berlicum, nabij 's Hertogenbosch gelegen, om gewijd water te halen, dat voor alle mogelijke kwalen en ziekten van het vee probatum is, bij den pastoor dier parochie, die daarvan een soort handel schijnt te drijven; dat is, hij geeft het om niet, doch men offert er iets voor in de kerk.

Ook de historische hervormde kerk werd in 1944 verwoest. Ze werd in verkleinde vorm weer herbouwd en later van enkele bijgebouwen voorzien. Deze kerk staat bekend als de Samen-op- Wegkerk, naar de samenwerking van lokale protestantse groeperingen voorafgaand aan de kerkfusie.

[bewerken] Bezienswaardigheden

Berlicum is een langgerekt dorp van enkele kilometers lang. Het oudste deel, met onder meer de protestantse kerk en het voormalige raadhuis, bevindt zich in het uiterste noordwesten. Dit deel heet De Plaets en is sinds omstreeks het jaar 700 bewoond. Naar het zuidoosten toe gaat het dorp over in Middelrode.

Protestantse kerk of Samen Op Wegkerk.
Herenhuis, Raadhuisplein 18. De oorsprong van dit pand gaat terug tot vóór 1300. Tot 1740 was hier herberg Het Pannenhuis gevestigd. De eerste Berlicumse burgemeester woonde er van 1815-1831, waarna het betrokken werd door andere notabelen. Van 1944-1948 deed het fraaie witte pand dienst als gemeentehuis.
Voormalig gemeentehuis, De Plaets genaamd. Een neoclassicistisch bouwwerk uit 1845, beschadigd in 1944 tijdens de Tweede Wereldoorlog, hersteld en opnieuw in gebruik genomen in 1948. In 1983 verkocht en sindsdien een kantoor.
Wamberg, landgoed en kasteel daterend uit de 14e eeuw
Voormalig Kasteel Beekveld, aan Beekveld 11. Oorspronkelijk een woning aan de Run, een zijriviertje van de Aa. Van 1550-1819 was het een omgracht kasteel. Het werd gesloopt in 1820, maar het neerhuis bleef bestaan. Op de oude kelder werd een theekoepel gebouwd.